Türk tünelcilik sektörü yakaladığı ivmeyle dünyada Norveçle birlikte en büyük projelere imza atan ülke oldu. Dünyanın gözlerini diktiği projelerin birbiri ardına hayata geçirildiği sektör, 2 yıldır Tünelcilik Derneği çatısı altında birleşiyor. Tünelcilik Derneği Başkanı Profesör Doktor Nuh Bilgin ile oldukça hareketli ve başarılı bir dönem geçiren Türk tünelcilik sektörü ve dernek üzerine söyleştik. Bilgin; “Tünelcilik sektörü denilince; 35 milyar euroluk bir sektörden bahsediyoruz. Tüm dünyanın gözü Türkiyenin üzerinde” diyor.
Marmaray, Avrasya Tüneli, enerji santralleri projeleri, dağları delen, aşılamayan yolları kısaltan yol çalışmaları derken Türkiye, tünelcilik alanında dünyanın en önemli ülkeleri arasında yerini aldı. Bu başarı da iki yıl önce sektörü çatısı altında toplayan Tünelcilik Derneği’nin pozitif etkisi olduğu tartışılmaz. Dünyanın en önemli kongre ve fuarlarında Türkiye’nin adını duyuran, Tunnel Expo Fuarı ile de yabancı firmaları ülkemize çeken dernek, sektörün sesinin tüm platformlarda daha da güçlü duyulması için çalışmalarını sürdürüyor. Tünelcilik Derneği Başkanı ve sektörün duayeni olan Profesör Doktor Nuh Bilgin ile tünelciliğe dair gündemde olan her şey üzerine özel bir söyleşi gerçekleştirdik. İstanbul Teknik Üniversitesi’nde ders veren, alanında dünyada en çok satanlar listesine giren kitaplar yayınlayan Bilgin; Türkiye’nin sanayi devrimini yeni yaşamaya başladığını, fakat gelecekten çok umutlu olduğunu söyledi. .
Tünelcilik Derneği iki yıl gibi kısa bir geçmişi olmasına rağmen, sektörden gelen destekle büyüdü ve yoluna aynı hızla devam ediyor. Derneğin kuruluş aşamasından günümüze geçen süreci anlatır mısınız?
Tünelcilik sektörü denilince; 35 milyar euroluk bir sektörden bahsediyoruz. Bu sektöre sahip çıkacak bir kuruluş yoktu. Sektörün bir sürü problemi oluyor, bu problemlere çözüm bulmak gerekiyor. Biz 2 sene evvel endüstrinin talebiyle bu derneği kurduk. Dernek çok hızla gelişti, 450 üyemiz var ve halen talepler geliyor. Biz tüm şirketlere eşit davranıyoruz. Derneğimizin bir iki büyük şirketin tekelinde olmasına, böyle algılanmasına izin vermeyiz. Herkesin derneği olmak için çalışıyoruz.
Bununla birlikte bizim çalışmalarımız ve Türkiye’deki tünel sektörünün gelişmesi sayesinde Tunnel Expo’ya ilgi de aynı oranda arttı. Fuara 130a yakın firma katılıyor, bunların yarısı yan sanayi firmaları, ki bu sektörün genişliği ve zenginliği açısından önemli bir bilgi veriyor. Yabancı firmaların ilgisi çok yoğun. Sadece Norveçten 7 firma katılıyor. Bu fuar aynı zamanda Akated Kazısız Teknolojiler Derneği ile birlikte oluyor. Aynı fuar altında onlar da su forumu yapacaklar ve belediyelerden 5 bine yakın katılımcı gelecek. bu sektörü alevlendirici bir durum. tüm bunlar iki sene içerisinde alınan yollar. Ağustos ayından sonra derneğe bir yer satın almak ve oraya taşınmak istiyoruz. “Sektöre daha fazla nasıl yardımcı olabiliriz, bilgi ağımızı nasıl geliştirebiliriz?”i konuşmaya devam edeceğiz. Aynı zamanda derneğimizin çatısı altında dergi çıkarıyoruz.
Gelecek sene Hırvatistan’da yapılacak Dünya Tünelcilik Fuarı için standımızı şimdiden aldık. Daha sonraki yıl Amerika’da yapılacak fuar için de yerimizi alacağız. Çalışmalarımızı yatırımlarımızı şimdiden yapıyoruz.
Türkiye tünel sektörü çok hareketli ve başarılı bir döneme girdi. Tünelcilik Derneği’nin faaliyetleri hakkında bizleri bilgilendirir misiniz?
Avrupa’da en büyük projelere imza atan iki ülke Norveç ve Türkiye. Türkiye birkaç yıl içerisinde tünel sektörüne 35 milyar euro ayıracak. bunun 7 milyar doları İstanbul’da yapılacak metro projeleri için kullanılacak. Bu çok büyük bir rakam. Türkiye bu parayı finanse etme başarısını gösteriyor. Dünyanın gözü Türkiye’nin üzerinde.
Her sene dünyanın farklı ülkelerinde tünel kongreleri düzenleniyor. Geçen sene İsviçre’de olmuştu, bu sene Brezilya’da yapıldı. Türkiye ilk kez bu kongreye stant açarak katıldı. Türkiye’den 20 küsur kişi katıldı, hatta bir firma kongre sponsorlarından biri oldu. Bunlar büyük gelişmeler. En fazla yayın bizim grubumuzdan çıktı. Herkesin smokinlerle katıldığı açılış kokteylinde biz önünde Tunnel Expo Turkey yazan tişörtlerimizi giydik ve büyük sükse yaptık. Dünya Tünel Kongresi önümüzdeki yıl Hırvatistan’da olacak. Sonraki yıl Amerika’da. Ondan sonraki yıl nerede olacağı Brezilya’daki kongrede oylandı. Biz oylamada Norveç’e büyük destek verdik ve nihayetinde Norveç kazandı.
2015’in Ekim ayında dünyada zor şartlarda TBM uygulamaları adında Singapur’da bir kongre olacak. Bu kongreye de katılacağız, hazırlıklarını sürdürüyoruz. Ben bu kongrenin bilim kurulundayım. Dünyada teknolojiye ayak uydurma babında sempozyumlar, kongreler, kitap yayınları oluyor. Ve inanın, tüm dünyanın gözü Türkiyedeki gelişmelerde.
Sektörün hızlı büyümesinden bahsettik. Şu an yapımı süren önemli projeler hangileri?
Avrasya Tüneli projesi çok önemli. Dünya mühendislik literatürüne girecek, daha önce denenmemiş işlere imza atılıyor o projede. İstanbul’da o devam ederken, bu arada çok zor bir tünel tamamlandı. Kargıdaki Statkraftın HES Projesi’nin tüneli bitti. Bir taraftan TBM’le girdiler, bir taraftan klasik yöntemle delme patlatmayla girdiler. Çok zor jeolojik şartlarda çok büyük başarı sağladılar. 9 kilometrelik 10 metre çapında bir tünel. Norveç firması olan Statkraft, 45 seneliğine bir hidrolelektrik santrali kuruyor. Bu projeyi Gülermek bitirdi. Gülermak, yaptığı projelerle dünya devleri arasında giriyor. Varşova’da bir metro projesi bitirdiler. Norveç’te bir projede yeterlilik kazandı, ona başlayacaklar.
Şu anda dünyada en çok tünelcilik çalışmalarının yapıldığı ülkelerden biri Türkiye Türkiye. 2019 yılına kadar sadece İstanbul’da 259 kilometre metro tüneli, 50 kilometre civarında da atık su tüneli yapılacak. Bunların toplam maliyeti 7.milyar euro civarında. Bunlar çok büyük rakamlar. Türkiye’de şu an 1700 Hidroelektrik enerjisi projesi var. Bu 1700 HES projesinin en az yarısında tünel var. Türkiye bir tüneller cenneti. Ama bu zenginliğin getirdiği sorumluluklar var, işi doğru ve ucuz yapmamız lazım. Tünellere baktığımız zaman; işin gereği olarak başta inşaat mühendisleri çalışıyor, onun yanında yer bilimleriyle uğraşan mühendisler çalışıyor, bunların başında maden mühendisleri jeoloji ve jeofizik mühendisleri geliyor. Maden mühendisliği programına mekanize tünel derslerini koyduk. Artık sınırlar kalktı, Türkler yurt dışında, yurtdışındaki firmalar da Türkiye’de iş yapıyor.
Aynı zamanda önemli bir akademisyensiniz. İstanbul teknik üniversitesinde ders veriyorsunuz. Türkiyede gelişen tünel sektöründen bahsettik. Peki, üniversitelerde bu gelişmeyi karşılayacak besleyecek seviyede öğrenciler yetişiyor mu?
Bizim okulumuz adına konuşmak isterim, evet bizim bölümde öğrencilerimiz çok iyi yetişiyor. Ben şu anda 3 değişik kuruluşa danışmanlık yapıyorum. Zamanımın bir kısmı endüstride geçiyor, yani bilfiil operasyonun içerisindeyim. Diğer meslektaşlarım da hemen hemen öyle. Dolayısıyla öğrencilerimize bu sıcak tecrübelerimizi yansıtıyoruz, ders notlarımızı güncelliyoruz ve daha da mühimi öğrencilerimize o projelerde çalışma imkanları yaratıyoruz. 1979 yılından beri ders veriyorum. İlk yıllardaki ders notlarıma baktığımda ben bunları öğrencilere niye anlatmışım dediğim oluyor. Şimdiki ders notlarımda öğrencim endüstrinin şu anki, güncel problemlerini bilerek ders görüyor. Eğitmenlerin bire bir endüstrinin içinde olması çok önemli.
TBM gibi özel makinaları Türkiye yapabiliyor mu? Yoksa teknoloji konusunda tamamen dışarıya mı bağımlıyız?
Çok büyük teknoloji gerektiren şeyler dışarıdan geliyor. Ama Türkiyede çok büyük bir kabuk değiştirme var. TBMleri küçüklerini yapmaya başladı bizim firmalarımız, kollu makinaları yapıyorlar. E-Berk firması disk yapıyor örneğin. Firmalarımızın yakında daha büyük başarılara imza atacağına inanıyorum.
Sektöre devletin verdiği destek ve teşvikler ne ölçüde? Üniversiteler ve firmalar yeterli Ar-Ge çalışması yapabilecek maddi ortama sahip mi?
Esasen devlet desteği yıllar önce kalktı. Üniversitelere destek veriyordu sonra “siz iyiyseniz, projeniz iyiyse, endüstriden kaynak bulun” denildi. Ve artık işler böyle ilerliyor. Tabii Ar-Ge projeleri için her üniversitenin bir araştırma geliştirme fonu var. Bir proje sunuyorsunuz, belirli kriterleri sağlıyorsanız devlet size maddi katkı sağlıyor. Aynı şekilde TÜBİTAK var. Şu an bölümümüzde 3 adet TÜBİTAK projesi sürüyor. Proje geliştirirseniz, gayret gösterirseniz destek alırsınız. Yalnız şunu söylemek istiyorum; özel sektörün araştırmalara desteği yetersiz. Özel sektör sadece kendi projelerinde bir iş yapmayı teklif ettiğinde kabul ediyor ama bu destek değil, bu uygulama. Türkiyedeki özel sektörde henüz Ar-Ge anlayışı yerleşmedi. Bu bir disiplin anlayış olayıdır. Türkiye sanayi devrimini yeni yeni yaşıyor. Ama ben gelecekten umutluyum. Güzel şeyler olacak.
Tünelcilikte ağırlıklı olarak hangi kurumların projeleri ön plana çıkıyor?
Devlet Su İşleri var. DSİ HES projeleri, su nakil projeleri. Sonra karayollarında büyük projeler var. Devlet Demir Yolları’nda keza öyle. Belediyelerin atık su projeleri var. Örneğin Türkiye’nin gözbebeği Antalya’da tünel bazlı bir kanalizasyon şebekesi yok. Türkiye tünel alanında halen bakir bir ülke. Paris, Londra ve Moskova gibi şehirlerde tünel çalışmaları 1880’lerde yapılmaya başlanmış ve hala devam ediyor. Türkiye’de de böyle olacak.
Profesör Hanifi Çopur, Doçent Cemal Balcı ile birlikte tünelcilik üzerine tüm dünyada okutulacak bir kitap yazdık. Amerikalı bir yayınevi tarafından basıldı ve Kasım ayının sonunda orada satışa çıktı. Kitabımız alanında uzun süre en çok satanlar listesinde yer aldı.
Demos Fuarcılık ve Organizasyon Ltd. Şti ve MCI-Ankara şirketi bize gelerek tünelcilikle ilgili bir fuar düzenlemek istediklerini söylediler ve yardım istediler. 28-31 Ağustos 2014’te Tunnel Expo Turkey, İstanbul Fuar Merkezi Yeşilköy’de yapılacak. Bu çok önemli bir organizasyon. Onlar sektöre hakim olmadıkları için bizden yardım istediler, biz de karşılığında onlardan 300 kişilik bir salon istedik. Ve bu salonda 300 kişiye uluslar arası düzeyde bir eğitim programı yapacağız. Bilgileri http://www.turkishtunnel.org da bulabilirsiniz.
Son olarak size göre sektörün en önemli sorunu nedir?
Eğitim çok önemli. Özellikle mekanize tünellerde çok ayrı bilgi birikimi gerekiyor. Jeoloji mühendislerimiz çok başarılı ama yaşayarak öğreniyorlar. Üniversitede Jeoloji ve jeofizik bölümlerinde mekanize tünel açmaya yönelik dersler yok. Baktığımızda; jeoloji ve jeofizik mühendisleri tünellerde çok başarılı işler çıkarıyor ama okulda tünelciliğe dair dersler okumuyorlar. Dolayısıyla bizim misyonlarımızdan biri kısa kurslarla eğitim programları vermek. Bu dersleri sadece biz vermiyoruz, Türk endüstrisinden ve yurt dışından uzmanlar geliyor. Örneğin Cevahir Otel’de yaptığımız kısa kursta ITA Başkan Yardımcısı Profesör Peila burada ders verdi. Ulusal ve uluslar arası düzeyde bu eğitimlerimizi sıklaştırmayı ve herkesi bunlara entegre etmeyi planlıyoruz.
