Hızlı tren ne kadar hızlı :Hızlı Tren en fazla kaç km hıza çıkabilir? 250 km/s? 300 km/s? 500km/s? Ya daha fazlası?
1990’lı yılların ortasıydı. Üniversite 3. sınıfta dönem projem olarak bir belgesel yapmam gerekiyordu ve ben kendime konu olarak demiryollarını seçmiştim. Çocukluğumdan beri trenler hep ilgimi çekmiştir ve altına imza atacağım ilk filmimin de bu konuda olması sürpriz değildi. Belgesel için araştırma yaparken Türkiye’nin ilk hızlı tren macerasıyla karşılaşmış ve çok şaşırmıştım. Yurt dışındaki hızlı trenleri hep duyar, gıpta eder, gelişmiş ülkelerdeki raylı sistem ağlarına hayranlık duyardık.
Ne yazık ki Türkiye 1950’li yıllardan itibaren demiryollarına yatırımı nerdeyse tamamen durdurdu. Zaman zaman bir takım projeler geliştirilse de pek ilerleme kaydedilmedi. Ama 1976 yılında çok önemli bir adım atılmış ve Ankara – İstanbul Sürat Demiryolu projesinin temeli Demirel tarafından atılmıştı. Proje günümüzdeki Ankara –İstanbul yüksek hızlı tren hattından farklı olarak Eskişehir’den dolanmıyor, düz bir hat takip ediyordu. Böylece çok daha kısa bir yolculuk planlanıyordu. Ama coğrafi olarak zor bir alandı.
Bu amaçla Ankara’nın biraz dışındaki Ayaş’ta dönemin parasıyla trilyonlar harcanmış, tüneller inşa edilmiş fakat proje yürümemişti. Belgeseli hazırladığım dönemde o tünelleri görme şansım olmuş ve hayretler içinde kalmıştım. 1976’dan günümüze onlarca hükümet geçti ama kimi siyasi kimi ekonomik sebeplerle o tüneller (bizim vergilerimizden harcanan trilyonlarca lira sonrasında) çürümeye terk edildi.
Avrupa ve Uzak Doğu ülkeleri hızlı trenler konusunda önemli gelişmeler kaydederken bizim onlarla tanışmamız ancak 2009 yılında tamamlanan Ankara – Eskişehir hattıyla oldu. Ardından 2011’de Ankara – Konya hattı ve son olarak geçen hafta (henüz tamamen bitmemiş olsa da) Ankara – İstanbul hattı hizmete açıldı.
Kuşkusuz bu yapılan hatlar çok önemli yatırımlar. AKP hükümetinin de en az eleştirilecek yanının demiryolları olduğunu düşünüyorum. Bu zamana kadar hiçbir hükümetin yapmadığı yatırımları demiryollarına yaptılar. Hızlı tren hatları ve Marmaray Türkiye için çok önemli projeler.
Ama dünyayla kıyasladığımızda “Hızlı Trenimiz geçekten de hızlı mı?” demeden de edemiyoruz. Hazır sıfırdan yapılırken biraz daha geleceğe yatırım yaparak, daha hızlı demiryolları inşa edilemez miydi?
Tüm dünyada 250 km hız/s ve üzeri hızlı tren olarak kabul ediliyor. Şu anlık bizim limitimiz de bu. Ankara – İstanbul hattı şu an maksimum 250 km hız yapabiliyor. Ankara – Konya hattıysa 300 km/s hıza uygun ve yeni alınacak tren setleriyle o hızlara da çıkacak. Ama özellikle Türkiye’nin en büyük iki metropolünün çok daha hızlı ve kısa sürede birbirine bağlanması gerekirdi.
Bugün Avrupa, Japonya ve Çin’de kullanılan pek çok hızlı tren 300 km/s ve üzerine çıkabiliyor. Fransa’da kullanılan TGV trenleri 2007 yılında 574 km/s’a kadar çıkarak standart ray üzerinde rekor kırmış durumda.
Yine Japonya, Çin ve Almanya standart ray yerine manyetik alan üzerinde ilerleyen Maglev Trenler konusunda önemli gelişmeler kaydetti. Japonya’da 2003 yılında test aşamasında 581 km/s’e ulaşan Maglev Tren bu teknolojide rekoru elinde bulunduruyor.
Hızlı tren inşası konusunda rekor ise Çin’e ait. Çin hükümeti hızlı trenleri çok önemli bir yatırım hamlesine dönüştürerek sadece 6 yılda 11.000 km’ye yakın hızlı tren hattı inşaat etti. Birkaç yıl içinde bu yatırımı da ikiye katlamayı planlıyor. Şangay havaalanını şehre bağlayan Maglev treni deneme seferinde 490 km/s’i görmüş durumda.
Tabii kısa sürede böyle büyük bir inşaat hamlesi çok büyük bir borç yükü ve yolsuzlukları da getirmiş durumda.
Biraz da geleceğe bakalım
Hızlı trenler şüphesiz geleceğin ulaşım araçları olacak. Hızlı, konforlu, ekonomik ve doğa dostu olması pek çok hatta uçakların yerine tercih edilmesine sebep olabiliyor. Türkiye gibi pek çok ülke de bu konuda yatırımlara devam ediyor.
Maglev trenler konusunda da yatırımlar sürüyor. Şu anda Çin ve Japonya’da az da olsa kullanılan Maglev trenlere, Almanya ve Güney Kore de yatırım yapıyor. Japonya 2045 yılına kadar Tokyo ve Osaka arasını Maglev trenle bağlamayı planlıyor.
Bir de rüya prıjeler var; SpaceX projesinin yaratıcısı Elon Musk’un şu anda hayal gibi gözüken projesi Hyperloop. Teknolojisi şu an bir teori olan Hyperloop bir boru ya da tüp içinde ilerleyecek kapsüllerden oluşacak. Hem insan hem otomobil taşıyabilecek projede 1220 km/s’e ulaşılabileceği iddia ediliyor. Böylece 570 km’lik Los Angeles – San Fransisco hattı 35 dakikada kat edilebilecek.
Kuşkusuz hayal kurmadan teknolojik ilerleme de sağlanmıyor. Türkiye’nin de geleceğe yapacağı yatırımlarda biraz da radikal düşünmesi gerekiyor.
