Memikhan köprüsü 150 yıl önce kullanılıyordu

Memikhan köprüsü 150 yıl önce kullanılıyordu :Ilısu baraj gölü altında kalacak diye restorasyon çalışmaları tamamlanan Garzan çayı üzerindeki Memikan köprüsü 150 yıl öncesine kadar ulaşıma açık yörenin en önemli güzergahıydı.
1865 yılında bölgedeki incelemelerde bulunan İngiliz tarihçi Taylor, makalesinde Memikan köprüsünden hayranlıkla söz etmiş. Dört kemeri ve üstteki çift yönlü kemerleri bozulan köprü, zamanında yayalar için yükseltilmiş kaldırımlar bile yapılmış.
TAYLOR’UN ÖVGÜ YAĞDIRDIĞI KÖPRÜ
Garzan Çayı’nın üzerinde, Gedikler köyüne 750 metre mesafede. Garzan ovası ile dağlık kesimi bağlayan noktada. Kemerleri ve üstteki çift yönlü kemerli geçitleri bozulmuş, ana kemerleri ise sağlamdır. Taşlar yer yer sökülmüş. Memikan köprüsü ile ilgili tek eski kaynak Taylor’un makalesidir. Taylor’un makalesinde, ‘Mamika eski köprü’ olarak geçen, dört kemerli köprünün yeri, “Mamika Kale’si ve Shollen ziyareti kalıntılarının yakınında, Rıdvan köyünden 2 saatlik mesafede” diye tanımlanmış. Haritada “harabe” olarak belirtmesine karşın, Taylor mevcut kesimlerin oldukça iyi durumundan, üzerindeki çift geçişli yoldan ve her iki geçitteki yayalar için yükseltilmiş “kaldırım” varlığından söz ediyor. Taylor köprüden hayranlıkla “…. In no part of the East have I ever seen a nobler relic or one of similar construction so suggessive of an ac- tive civilization and a teeming opulent population….” diye yazar. Köprünün 150 yıl önce kullanıldığı söylendi.
KUMGEÇİDİ KÖYÜ…
1865 Yılında İngiliz tarihçi Taylor’un haritada belirlediği Kumgeçidi’nin adı ‘Baziwan’ olarak geçiyor.
Roma ve Ortaçağ dönemine ait çömleklerin bulunduğu ‘Baziwan’ köyü aynı zamanda Ezidiler’e ait bir yerleşim birimi;
“Garzan çayının güneyinde, dereye burun yapan alçak bir sırtın ve batı yamacının üzeri, Malabini deresinin Garzan Çayı’na ulaştığı kesimin doğu yanı, Beşiri yolunun hemen kuzeyi, Memikhan köprüsünün hemen güneydoğusundaki dağınık taşlı bir tarlada. Arka sırtta bol çakıllı toprağı olan pamuk tarlası var. Orta/iri taşların bulunduğu tarlanın kesitinde az taşlı kerpiç ve killi bir dolgu görülmekte. Yerleşim Garzan Çayı’na ve yola doğru uzanıyor. Taş öbekleri aralarda bazalt yapı taşı, öğütme taşı parçası ve çanak parçası yoğun, tarlada orta, doğuya doğru seyrektir. Çanak yoğun ve iri parçalar halinde. Çayın kısmen kestiği tepenin, pamuk tarlası yapılırken üstten bir bölümü tıraşlanmış olabilir. Uzun süre yerleşilmiş bir kaç dönemli yerleşme.”
MALABİNİ DERESİ…
Beşiri ilçe merkezine giden yolun hemen güneyindeki küçük köprünün karşısında. Memikhan Köprüsünün 300 metre güneyinde, doğal bir sırtın üzerinde. Doğu’da Malabini deresi, batıda tarlalar uzanıyor. Çemi Alo sırtının güneydoğusunda. Sırt’tan karayolu ile ayrılıyor.
Yer yer duvar izlerinin görüldüğü ve çok miktarda düşük taşın bulunduğu alçak tepe, batıya, yayvan teraslarla iniyor. Tepenin üzerinde çanak az, kuzey yamacında orta/az miktarda. Doğa tahribatının yanı sıra kaçak kazılar var. Ortaçağ dönemine ait kalıntılar var. Uzun süredir kullanılmayan bu eski bir yerleşmenin üzerinde oturuyor olabilir. Malabini deresi, bu adı, aynı adlı aşiretin kışladığı alandan almış.
RIDVAN HÖYÜĞÜ…
Garzan Ovası’nın genişlediği bir kesimde doğal bir düzlükte. Garzan çayına kıyısında oldukça dik ve sivri bir tepe. Eskiden tepenin üstünde bir Ermeni kilisesi (Süryani) ve duvarla çevrili bir yapı varmış. 1964 Yılında Hamidi ailesi tarafından satın alınarak bu yapılar kısmen sökülmüş ve aile için büyük bir ev yapılmış. Geniş giriş yolu, su deposu, çevre duvarı, yeni kanalizasyon sistemi ve ağaçlar höyüğü tahrip etmiş. Bu nedenle tepe düzgün boyutlarını ve biçimini yitirmiş.
Rıdvan höyük Hamidi ailesinin mülkiyetine geçmeden çok önce, Hanlı (Hanik) köyünden Faik Alikan’ın dedesi tepedeki yapıların kesme taşlarını söküp kendine, köyde yüksek taş duvarlı, ikinci katı kerpiç büyük bir konak yaptırmış. Hanlı köyündeki bu konağın taş duvarları halen ayaktadır. Konağın taş duvar örgüsündeki bazı taşlar yazıtlı ve bezeklidir. Yazıtlı taşlardan birinin benzeri Rıdvan höyüğün üstündeki misafir evinin duvarındadır.
Höyüğün üstündeki çeşmenin yanında Ermenice bir yazıt var.
Höyüğün güney yamacındaki eski su /kanalizasyon sistemi yarı yarıya ortaya çıkmıştır.
Rıdvan, prehistorik dönemlerin de bulunduğu büyük bir höyüğün, 19. yy sonu ile 20 yy başlarında üzerine konumlanmış önemli dini ve idare bir merkezdir. Rıdvan bir dönem nahiye olmuş. İngiliz tarihçi Taylor, ‘Redhwan’ olarak sözünü ettiği yerleşmedeki ve çevresindeki halkın Ezidi olduğunu yazmış.
KUBA MEZARLIK…
Rıdvan Höyüğüne 400 metre kuzeyinde, Garzan Çay’ın kıyısındaki bir tepenin üzerindedir. Anlatılanlara göre, 1992 yılında sürülerek, kireçtaşı mezarlar tamamen sökülmüş ve Garzan Çayı’na atılmış. Bugün hiçbir şey kalmamış. Mezarlardan 15 boncuk çıktığı verisine dayanarak, Ezidi mezarlığı olduğu iddia ediliyor.
MIRDESİ HIRBESİ…
Garzan Çayı’nın kuzeyinde karayolunun kenarındadır. Kuzey inde tarlalar uzanır. Çay taşlarından duvarların çevrelediği mekânlar. Gerek yoğun tarla sürümü gerekse taş sökümünden ötürü yakın bir gelecekte yok olmaya aday eski köy… Taştan yapılan Ezidi mezarlarında yüksek bir oda bulunur ve lahit, ölüye ait bütün değerli eşyalarla birlikte bu odaya yerleştirilmiş. İngiliz arkeolog Taylor 1865 haritasında ‘Dush’u olarak işaretlenmiş yer ‘Mirdesi Hırbesi’ ile aynı konumda. Terk edilmiş köyün o zamanki ismi olabilir.