Hannukah olarak da adlandırılan Hanuka Bayramı her sene Yahudiler tarafından kutlanıyor. Aralık ayına denk gelen Hanuka Bayramı’nda kutlamalar gerçekleştiriliyor. İşte, 2022 Hanuka Bayramı hakkında merak edilenler ve tarihi.
Hanuka, veya Işıklar Bayramı, Seleukos İmparatorluğu’nun elindeki Kudüs’ün (Yeruşalim) MÖ 200’lerde Yahudiler tarafından geri alınmasının şerefine 2200 yıldır kutlanan bir Yahudi bayramıdır. İbrani takvimine göre Kislev’in 25. gününden başlayarak sekiz gün sekiz gece boyunca sürer. Gregoryen takvimine göre en erken Kasım sonunda, en geç ise Aralık ortalarında meydana gelir.
Festival, menora (veya hanukkiah) adı verilen dokuz dallı bir şamdanın mumlarının yakılmasıyla başlar. Bir dal tipik olarak diğerlerinin üstüne veya altına yerleştirilir ve bir mum, diğer sekiz mumun yakılması için kullanılır. Bu özel muma şamaş denir. Hanuka sözcüğü İbranice “adama, ithaf etmek” anlamlarına gelir. Bu bayram, Gregoryen takvimiyle aralık, kasım sonu ya da çok ender olarak ocak başına denk gelir.
Festival, Hanukiya adı verilen, Menora’ya benzeyip fazladan iki kolu daha olan, 9 kollu şamdanın kollarının yakılmasıyla kutlanılır. Birinci gün bir tane, ikinci gün iki tane yakılır ve bayram boyunca her gün bir fazla kolun yanmasıyla devam eder. Hanukiya’nın ortasındaki, diğerlerine göre daha yukarıda bulunan kola Şamaş ismi verilir ve bu kol her gün yanar.
Hanuka Rituelleri Nelerdir?
Hanuka, bazıları ailece ve bazıları topluca yapılan, 8 günlük tatil boyunca her gün süren bir seri ritüelle kutlanır. Günlük ibadete özel eklemeler yapılır ve yemekten sonraki şükrana özel bir kısım eklenir. Hanuka “Şabat benzeri” bir tatil değildir ve Şulhan Aruh’ta belirtilen, Şabat’ta yapılması yasak olan aktivitelerden sakınma zorunluluğu yoktur. Dindar insanlar, her zamanki gibi işe giderler ama akşamüstü mumları yakmak için eve erken dönerler. Okulların kapanması için hiçbir dini neden yoktur ama buna rağmen, İsrail’de Hanuka’nın ikinci gününden itibaren bir hafta boyunca, Hanuka kutlamaları için kapanır okullar. Birçok aile, kitap ya da oyun gibi birçok küçük hediye verirler birbirlerine. Yağın önemini anmak için Hanuka kutlamaları esnasında kızarmış yemekler yenilir.
Hanuka Işıklarını Yakmak
Sekiz gece boyunca, her gece için bir ışık. Evrenselce alışılmış Mitsvayı “güzelleştirme” adına, yanan mum sayısı her gece için bir tane artırılır. Bir ekstra ışık olan Şamaş’ta her gece yakılır ve bu ışık diğerlerinden farklı bir noktadadır. Bu ekstra ışığın özelliği, ışıklarının, Hanuka hikâyesinin yansıtılması ve Hanuka hikâyesi üzerine düşünülmesinden başka nedenler için kullanılmamasının yasak olduğunu belirtmektir. Bu Şabat’ta aydınlatma amaçlı kullanılan mumlardan farklıdır. Bundan dolayı, eğer bir kimse ekstra aydınlanmaya ihtiyaç duyarsa Şamaşı kullanabilir ve yasaklanmış ışıkları kullanmaktan sakınır. Bazı insanlar Şamaş’ı önce yakıp sonra diğerlerini yakmak için kullanır. Hanuka boyunca, ilk gece Şamaş ve başka bir ışıkla iki, sonraki gece üç ve her gece bir fazla ışık artarak, sekizinci gecede 9 ışığa kadar artar. Sekizci gece toplam 44 defa ışık yakılmış olur.
Bu ışıklar mum ya da gaz lambası olabilir. Elektrikli ışıklar, hastane odası gibi açık ateşin izin verilmediği yerlerde bazen kullanılır ve bu kabul edilir. Birçok Yahudi evinde özel şamdan ya da Hanuka için özel gaz lambası tutucusu bulunur.
Hanuka ışıklarının evin içinden ziyade dışını aydınlatmasının sebebi, oradan geçen kişilerin bu aydınlatmayı görmesi ve böylece bu tatilin mucizesini hatırlamasıdır. Buna göre lambalar caddeye bakan pencerelere ya da kapıya bakan yerlere kurulur. Aşkenazlar’ın arasında her bir aile üyesinin ayrı ayrı bir Menora sahibi olması bir gelenek iken, Sefarad’larda ise tüm ev için bir ışık yakılır. Bu ışıklar sadece anti-semitik tutumlar karşısında dışarıdaki insanlardan gizli tutulur, tıpkı zamanında Zerdüştler’in yönetiminde olan İran’da, Avrupa’nın bazı bölümlerinde ve II. Dünya Savaşı esnasında olduğu gibi. Buna karşın birçok Hasidik grup lambayı evin içinde hemen kapının yanına koyarlar mutlaka insanların dışarıdan görmesi gerekmez. Bu geleneğe göre, lambalar Mezuza’nın tam karşısına yerleştirilir, böylece birisi kapıdan geçtiğinde Mitsva’nın kutsallığıyla çevrelenir.
Genelde kadınlar belirli zamana bağlı emirlerden muaftırlar ama Talmud, kadınların Hanuka ışığı yakma Mitsva’sını yapmalarını, Hanuka mucizesine onlarında dahil olmalarından dolayı, gerekli kılar.
Mum Yakma Vakti
Hanuka ışıkları hava karardıktan sonra en az bir buçuk saat yanmalıdır. Birçok Kudüs’lünün gözlemlerine göre Vilna Gaon geleneği, aynı zamanda şehrin de geleneğidir, ışığı günbatımında yakmaktır buna karşın Kudüs’te bile birçok Hasidik daha sonra yakar. Birçok Hasidik din adamı çok daha sonra yakar, çünkü mumları yaktıklarında Hasidik oluşlarıyla mucizeyi yayma zorunluluğunu yerine getirmiş olurlar. Hanuka için satılan ve pahalı olmayan mumlar yarım saat boyunca yakılır, böylece bu gereklilik hava karardığında mumlar yakılarak karşılanır. Ama Cuma günleri bir problem ortaya çıkar. Mumlar Şabat’ta yakılamayabileceğinden, gün batmadan önce yakılır. Buna karşın mumlar her zaman kaldığı kadar yanmış bir şekilde kalmalıdır (gün batımından sonra yarım saat) ve pahalı olmayan Hanuka mumları gerekliliği karşılayacak kadar uzun yanmaz. Buna çözüm olarak daha uzun yanan mumlar ya da geleneksel gaz lambaları kullanılır. Yukarıda belirtilen yasak yerine getirilerek, ilk Hanuka menorası yakılır daha sonra onu Şabat mumları takip eder.
Mumlar Üzerinden Şükran
Genel olarak 8 günlük bayram süresince üç şükran dile getirilir. Hanuka’nın birinci gecesinde Yahudiler üç şükranın hepsini söylerler, ama geriye kalan gecelerde ise sadece ilk ikisini söylerler. Şükranlar geleneğe göre mumlar yakıldıktan sonra ya da önce söylenir. Hanuka’nın ilk gecesinde Menora’nın sağ tarafında bir ışık yakılır, 8 gece boyunca takip her gecede ise ilk gece yakılan ışığın yanına bir ışık daha eklenir, bu mum, gazlı lamba ya da elektrikli lamba olabilir. Her gece ilk olarak en soldaki mum yakılır, mum yakma işlemi soldan başlar sağa doğru devam eder.
