Güneş Patlamaları neden oluyor ? Ege Üniversitesi Gözlemevi Müdürlüğü güneş patlamalarının bilinmeyen yönlerini araştıracak.
Dünyamızı etkileyen Güneş patlamalarının bilinmeyen istikametleri bu araştırma ile aydınlatılacak. Ege Üniversitesi (EÜ) Gözlemevi Müdürü Doç. Dr. Hasan Ali Dal’ın yürütücülüğünü yaptığı “Farklı Kütlelerden Manyetik Etkin Yıldızların Flare Doyum (Saturasyon) Düzeyinin, Yıldız Evrim Sürecinde Dönme Devrine Nazaran Değişimi” isimli proje TÜBİTAK- ARDEB 1001-Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Projelerini Destekleme Programı kapsamında desteklenmeye uygun bulundu.
“Güneş patlamaları dünyanın farklı bölgelerinde meselelere neden oldu”
Projenin içeriği ile ilgili bilgi veren Doç. Dr. Hasan Ali Dal, “Son 2 yıl içerisinde Güneş’te meydana gelen patlamalar dünyanın çeşitli bölgelerinde sıkıntılara neden olmuştur. Bu patlamalar, Güneş manyetik aktivitesi ile ilgili olup, Güneş yüzey ve atmosferindeki manyetik alanın ortamdaki plazma ile etkileşiminden kaynaklanmaktadır. Bir kaç saat boyunca devam eden orta şiddette bir patlamada bile yalnızca bir saniyede salınan güç, tüm dünyanın bir hafta boyunca kullandığı güce eşittir. Güneş’te bu tipten patlamaların şiddeti, vakit zaman çok aşırı seviyelere çıkabilmektedir. Nitekim 2023 yılı Kasım ayı başlarında yaşanan bir patlama, 5 ve 6 Kasım sabahlarında ülkemizin kuzey bölgelerinde, ülkemizden görülmesi neredeyse imkânsız olan ‘Kuzey Işıkları’nın görülmesine neden olmuştur. Ülkemizde hayli renkli bir tabiat olayı olarak izlenen bu süreç, aslında Dünya’nın kendi manyetik alanında tedirginliklere neden olmuş, Brezilya ve etraf ülkelerde 2 hafta boyunca tüm internet ve radyo televizyon yayınları sekteye uğramıştır. Jeoloji ve jeofizik çalışmaları, dünya tarihinde son 20 bin yıl içerisinde ekosistemde 6 büyük yok oluşun gerçekleştiğini söz ederken bu yok oluşların nedenleri hakkında bir bulgu ortaya koyamamıştı. Halbuki günümüzde ağaç halkalarının genişlikleri ve buzullardaki karbon 14 bolluk değişimleri karşılaştırıldığında tüm bu yok oluşta Güneş’in yüzeyinde gerçekleşen patlamaların neden olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Burada en büyük soru, bu türlü bir patlama bir kere daha yaşanır mı sorusudur? 2023 yılı Kasım ayı başlarında yaşanan patlama, son 20 bin yıl içerisindeki patlamalarla karşılaştırılamayacak derece küçük kalmaktadır” diye konuştu.
“Güneş patlamalarının sayısı her 11 yılda artıp azalmaktadır”
Güneş’in aktivitesinin düzgün bilinen bir süreç olduğuna dikkat çeken Doç. Dr. Hasan Ali Dal, “Astrofizikçiler olarak bizler, Güneş manyetik aktivitesinin 11 yıllık bir çevrimsel davranışa sahip olduğunu biliyoruz. Güneş’te ortaya çıkan patlamaların sayısı ve şiddeti her 11 yılda artıp azalmaktadır. Lakin, 2018 yılında Fen Bilimleri Doktora öğrencimiz Ezgi Yoldaş ile birlikte Ege Üniversitesi Gözlemevinde yürütmeye başladığımız ‘OPEA Modeli ile Güneş Aktivitesi X-Işın Flare Davranışı’nın Belirlenmesi’ başlıklı doktora tez çalışmasında ortaya çıkan bulgular, son iki yıldır yaşanan Güneş patlamalarına ışık tutarken; karanlıkta kalan birtakım soruların karşılığının bulunabilmesi ismine sistemli bir ikinci çalışmanın yapılması gündeme getirmiştir. Bu hususta öğrencimizin hazırladığı ve direkt yürütücülüğünü yaptığı ‘Güneşte Görülen Plateau Parametresinin Vakitle Değişmesinin Etkin Tek Yıldız V1005 Ori ile Test Edilmesi’ başlıklı bir ön çalışma TÜBİTAK ARDEB 1002 B Süratli Takviye Programı kapsamında desteklenmeye karar verilmiştir. Bu çalışmanın da sonuçları asıl araştırma için taban hazırlamış ve TÜBİTAK- ARDEB 1001 kapsamında ‘Farklı Kütlelerden Manyetik Etkin Yıldızların Flare Doyum (Saturasyon) Düzeyinin, Yıldız Evrim Sürecinde Dönme Devrine Nazaran Değişimi’ başlıklı bir proje için takviye müracaatında bulunulmuş ve proje önerisi 1 milyon 650 bin TL’lik bütçesi ile desteklenmesine karar verilmiştir” dedi.
“Uzay Havası’nın iddiasında ülkemizin önde gelen kurumuyuz”
Doç. Dr. Hasan Ali Dal, “Gerek yürüttüğümüz doktora tezi, gerekse doktora öğrencimizin yürütücülüğünü yaptığı TÜBİTAK ARDEB 1002B projesi ve asıl kapsamlı çalışmanın yapılacağı TÜBİTAK ARDEB 1001 projesi ile Dünya’yı etkileyen Güneş patlamalarının saklı kalan birçok tarafı aydınlatılacaktır. Güneş üzerine yürüttüğümüz bu çalışmalar, Ulusal Uzay Programı Gayeleri kapsamında ‘Uzay Havası’nın takibi ve belirlenmesi açısından son derece kıymetlidir. Bizler her ne kadar Güneş aktivitesinin davranışını bilsek de vakitle ortaya çıkan ve hiç beklenmedik anlık çok şiddetli patlamaların nedenleri hakkında neredeyse hiçbir bilgi sahibi değiliz. Bunu daha âlâ anlamak için şöyle kolay bir benzetme yapabiliriz. Bilindiği üzere gezegenimizde dört mevsim vardır. Yaz ayları epey sıcak, kış ayları soğuk, bahar ayları ise orta geçiş periyotlardır. Biz takvimsel olarak ne vakit hava sıcak olacak ne vakit soğuyacak kabaca biliriz. Güneş’te de patlamalar ne vakit artacak ve ne vakit azalacağını biliyoruz. Fakat bazen kışlar öylesine soğuk ve yağışlı geçer ki hiç beklenmedik fırtınalar yaşanabilir. Bunun üzere Güneş’te de emsal bir olay yaşanabiliyor. Mevsimler hakkında az çok ön bir varsayımda bulunulabilirken, Güneş’te hiç bir öngörü yapılamıyor. İşte bizim yapmaya çalıştığımız, Ege Üniversitesi ve Ege Üniversitesi Gözlemevi üzere birikim ve sağlam altyapıya sahip bir araştırma ortamında bu bilinmezliği ortadan kaldırmaya çalışıyoruz. Üniversitemiz, Ulusal Uzay Programı gayelerinden ‘Uzay Havası’nın anlaşılması ve varsayımı konusunda ülkemizde en önde gelen kurumdur” diye konuştu.
