Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) Gezi Davası Üzerine Hükümetten Savunma İstedi
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM), Gezi Davası kapsamında mahkumiyet cezası nedeniyle iki buçuk yıldır cezaevinde tutulan Can Atalay ile ilgili olarak, Anayasa Mahkemesi (AYM) kararlarına rağmen hala tahliye edilmediği ve milletvekilliğinin düşürüldüğü gerekçesiyle Türkiye hükümetinden savunma talep etti. AİHM, bugün yayımladığı bildiride, AYM’nin kararlarına rağmen Yargıtay’ın tahliye talebini reddettiğini belirterek, “Milletvekili seçilme hakkı ihlal edilmiş midir?” sorusunu gündeme getirdi.
Hukukçu Kadir Öztürk’ün aktardığına göre, AİHM’in hükümete yönelttiği sorular şu şekildedir:
- 1. Anayasa Mahkemesi’nin, milletvekili seçilmesinin ardından devam eden tutukluluğu nedeniyle bir ihlal tespit etmesi dikkate alındığında, başvuran Sözleşme’nin 5 § 1 maddesini ihlal edecek şekilde özgürlüğünden mahrum bırakılmış mıdır? Özellikle, Anayasa Mahkemesi’nin 25 Ekim ve 21 Aralık 2023 tarihlerindeki kararları göz önünde bulundurulduğunda, başvuranın cezaevinde tutulmaya devam edilmesi, 5 § 1 maddesinin amaçlarına uygun ve hukuka uygun muydu? (bkz. mutatis mutandis, Mehmet Hasan Altan / Türkiye, no. 13237/17, § 139, 20 Mart 2018)
- 2. Başvuran, Sözleşme’nin 5 § 4 maddesinin gerektirdiği şekilde, tutukluluğunun yasallığına itiraz edebileceği etkili bir prosedüre sahip miydi? Özellikle, Anayasa Mahkemesi’nin başvuranın tutukluluğunun yasadışı olduğuna dair tespitine rağmen Yargıtay’ın başvuranı tahliye etmeyi reddetmesi nedeniyle bu hakkın ihlal edilmiş olup olmadığı (bkz. Khlaifia ve Diğerleri / İtalya [BD], no. 16483/12, §§ 128-31, 15 Aralık 2016, ve Yılmaz Aydemir / Türkiye, no. 61808/19, §§ 36-38, 23 Mayıs 2023)?
- 3. Başvuranın Sözleşme’nin 5. maddesi ve Sözleşme’ye Ek 1 No.lu Protokol’ün 3. maddesine tekabül eden haklarının ihlal edildiğini tespit eden Anayasa Mahkemesi kararlarının uygulanmamasına ilişkin yargılamalara Sözleşme’nin 6. maddesi uygulanabilir mi? Anayasa Mahkemesi’nin bu kararlarının uygulanmaması nedeniyle başvuranın Sözleşme’nin 6 § 1 maddesi kapsamındaki mahkemeye erişim hakkı ihlal edilmiş midir? (ilgili ilkeler için bkz. Bursa Barosu Başkanlığı ve Diğerleri / Türkiye, no. 25680/05, §§ 133-35, 19 Haziran 2018, diğer referanslarla birlikte)
- 4. Başvurucunun seçildikten sonra tutukluluğunun sürmesi ve nihayetinde milletvekili statüsünü kaybetmesi nedeniyle Sözleşme’ye Ek 1 No.lu Protokol’ün 3. maddesi uyarınca serbest seçimlerde milletvekili seçilme hakkı ihlal edilmiş midir? (bkz. Selahattin Demirtaş/Türkiye (no. 2) [BD], no. 14305/17, § 386, 22 Aralık 2020)
Bu sorular, başvuranın durumunun ve AİHM’nin sürecin ilerleyişinin nasıl şekilleneceği açısından önem taşımaktadır. AİHM’nin bu konudaki kararları, Türkiye’deki insan hakları uygulamalarını ve adalet sistemini derinden etkileme potansiyeline sahiptir.
