Milli Savunma Bakanlığı’nın (MSB) 2025 yılı bütçe teklifi Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne (TBMM) sunuldu. Teklifte yer alan verilere göre, MSB’nin 2023 yılı başlangıç ödeneği 182 milyar 770 milyon 968 bin TL olarak belirlenmişti. Ancak yıl sonunda harcama miktarı 239 milyar 693 milyon 520 bin 294 TL’ye ulaştı. 2024 yılı için MSB bütçesi, rekor bir artışla 440 milyar 496 milyon 960 bin TL’ye çıkarılmıştı. 2025 yılı için önerilen bütçe ise yaklaşık %41’lik bir artışla 623 milyar 899 milyon 190 bin TL olarak öngörülüyor. Ayrıca, 2026 yılı için tahmini bütçe 746 milyar 44 milyon 81 bin TL, 2027 yılı için ise 839 milyar 645 milyon 682 bin TL olarak belirlenmiştir. Savunma Sanayi Başkanlığı’nın 2025 yılı bütçe teklifi ise 1 milyar 137 milyon 681 bin TL olarak açıklanmıştır.
Ödenek Dağılımı
Teklife göre, bütçenin çeşitli programlara ayrılan ödenekleri şu şekildedir:
- Dış Politika Programı: 1 milyar 155 milyon 551 bin TL
- Şehit Yakınları ve Gaziler Programı: 263 milyon TL
- Ulusal Savunma ve Güvenlik Programı: 612 milyar 943 milyon 699 bin TL
- Yönetim ve Destek Programı: 9 milyar 536 milyon 940 bin TL
Ekonomik sınıflandırmaya göre ise:
- Personel Giderleri: 273 milyar 553 milyon 471 bin TL
- Mal ve Hizmet Alım Giderleri: 305 milyar 86 milyon 826 bin TL
- Sermaye Giderleri: 3 milyar 167 milyon 308 bin TL
Uluslararası Faaliyet Hedefleri
Ayrıca, dış politika programının bir alt programı olan barışı destekleme ve koruma harekatları çerçevesinde 2025 hedefi olarak 11 ülke belirlenmiştir. Dost ve müttefik ülkelere güvenlik desteği sağlama alt programında ise faaliyet kapsamındaki ülke sayısının 2025 yılı hedefi 47 olduğu açıklanmıştır. Ulusal Savunma ve Güvenlik programının sınır güvenliği alanında, ‘Sınır Fiziki Güvenlik Sistemleri Elektronik Katmanların Yapılması’ projesinin 2025 yılı için tamamlanma oranı %42, ‘Sınırda Modüler Beton Duvar ve Duvara Bitişik Yol Yapımı’ projesinin ise %100 olarak belirlenmiştir.
Eleştiriler ve Değerlendirmeler
Konuya ilişkin Cumhuriyet gazetesine değerlendirmelerde bulunan CHP Çanakkale Milletvekili ve TBMM Milli Savunma Komisyonu üyesi Özgür Ceylan, savunma harcamalarının gayrisafi yurtiçi hasıla (GSYH) oranının 2024 bütçe teklifinde %1,77 olduğunu, gerçekleşme tahmininin ise 2024 yıl sonunda %2,09 olarak beklendiğini ifade etti. Ceylan, hükümetin 2025 teklifinin %2 olarak göründüğünü belirtti. TÜİK tarafından açıklanan enflasyon oranları doğrultusunda güncellenen bir bütçe olduğunu dile getiren Ceylan, “Milli Savunma Bakanlığının 2024 bütçe teklifi 440 milyar 496 milyon iken, %41,6’lık bir artışla 2025 için teklif edilen rakam 623 milyar 899 milyon 190 bin TL’dir. Bütçenin yaklaşık %28,1’ini personel giderleri, %61’lik kısmını da mal ve hizmet alım giderleri oluşturmaktadır. Personel giderleri içerisinde en düşük artış %24,27 ile memur giderlerinde olurken, TSK’nın büyük oranda profesyonelleştiği gerçeği göz önünde bulundurulduğunda, %43,7’lik bir gider kalemi de sözleşmeli personele ayrılmıştır. Bu durum, çok sayıda sözleşme sonrası işsiz kalacak gençlerin, ekonomik kriz koşullarında umudunu yitireceklerini gösteriyor” ifadelerini kullandı.
Savunma Harcamalarının Önemi
Ekonomik krizin derinleştiği bir dönemde savunma bütçesinin tartışmalı bir alan olduğunu vurgulayan Ceylan, yüksek taarruz ve savunma kabiliyeti olan etkin bir hava kuvvetine sahip olmanın bir ülkenin ulusal güvenliği için zorunlu olduğunu belirtti. Ceylan, “İktidarın yaklaşık 20 yıldır uyguladığı politikaların faturasını millet olarak ödemekteyiz. Ulusal hava savunma sistemlerimizi geliştirip aktive edebilecekken, ulusun kıt kaynakları S-400 sistemi tedarik edilerek heba edilmiştir. Aktive edilip edilmediği dahi tartışma konusu olan bir sisteme milyarlarca dolar ödeme yapılmıştır. Yine proje dışı kalan F-35 muharip savaş uçağı projesine devam edilmesi ya da projeden çıkılması konusunda devlet iradesinin ne olduğu hakkında kamuoyunun net bir bilgisi bulunmamaktadır. Bu proje kapsamında ödenen milyarlarca doların karşılığında ülkemizin ne alacağı hâlâ belli değildir” şeklinde konuştu.
Geç Kalan Savunma Projeleri
Eurofighter ve F-16 tedarik ve modernizasyon projelerinin geldiği aşamadan da kamuoyunun bilgi sahibi olmadığını belirten Ceylan, “Milli savunma sistemlerinin inşasında en az 10 yıl geç kalındığını söylemek abartı olmayacaktır. 2025 bütçe teklifi üzerinde daha detaylı fikir beyan edebilmek için Sayın Bakan’ın görüşmeler esnasında yapacaklarına ve soracağımız sorulara vereceği yanıtlara bakmak gerekecek” değerlendirmesinde bulundu.
Toplam Savunma ve Güvenlik Bütçesi
Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz, Türkiye’nin 2025 yılında savunma ve güvenlik sektörüne ayıracağı bütçeye ilişkin yaptığı açıklamada, “Savunma sanayiinde dışa bağımlılığımızı asgari seviyeye düşüreceğiz. Savunma harcamaları için 913,9 milyar lira, iç güvenlik için 694,5 milyar lira ödenek öngördük. Savunma Sanayii Destekleme Fonu (SSDF) için ayrılan kaynak da dâhil edildiğinde, toplamda savunma ve güvenlik sektörü için 2025 yılında 1 trilyon 608 milyar lira ödenek tahsis ediyoruz” demiştir. Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek ise, savunma sanayii projelerine, Çelik Kubbeli hava savunma sistemine değinerek savunmaya ayrılan miktarın katlanması gerektiğini ve bunun ciddi kaynak gerektirdiğini belirtmiştir.
