Tarım Destekleri Yetersiz Kaldı
İktidar, tarım desteklerini yine yasada öngörülen tutarın altında bıraktı. Tarım Yasası’na göre, gelecek yıl tarımsal desteklerin 615.4 milyar TL olması gerekirken, bu rakam sadece 135 milyar TL’de kaldı. Bunun sonucunda, tarımsal desteklerin gayri safi yurtiçi hasılaya (GSYH) oranı binde 2 olarak belirlendi. Son üç yıldır bu oran değişmezken, çiftçilerin borcu ise neredeyse katlanarak artış gösterdi. 2023’ten bu yana çiftçi borçları yüzde 26 oranında artarak, devletin sunduğu destek miktarının neredeyse 5.5 katına ulaştı.
Tarım Yasası’nın “tarımsal desteklemelerin finansmanı” başlıklı 21. maddesinde, “Tarımsal destekleme programlarının finansmanı, bütçe kaynaklarından ve dış kaynaklardan sağlanır. Bütçeden ayrılacak kaynak, gayrisafi milli hasılanın yüzde birinden az olamaz” ifadesi yer alıyor. Orta Vadeli Program’a göre, 2025 yılında GSYH’nin 61.5 trilyon TL olması öngörülüyor. Yasanın uygulanması durumunda tarımsal desteklemeler için 615.4 milyar TL ayrılması gerekmekteydi. Ancak, 2025 bütçesinde tarımsal destek programları için yalnızca 135 milyar TL ayrıldı. Bu durum, çiftçiye verilecek desteğin yine devede kulak kalmasına neden oldu.
Yasaya Aykırı Bütçe
TBMM Plan ve Bütçe Komisyonu üyesi ve CHP Manisa Milletvekili Vehbi Bakırlıoğlu, bütçenin bu haliyle yasaya aykırı olduğunu vurguladı. Bu yıl tarıma ayrılan payın geçen yıla göre değişmediğini belirten Bakırlıoğlu, “2025 tarım bütçesinde çiftçimizin ödeyemediği borçlarının çözümüne ve yeniden üretime katılabilmesine dair yeni bir şey yok. Oysa üreticilerimizin borcu her geçen yıl katlanarak artıyor. Tarımsal destekleme ödemelerinin GSYH içindeki payı 2023’ten beri binde 2. Oysa 2003 yılında bu oran binde 6’ydı” dedi.
Çiftçinin Borcu Desteklemenin 5.5 Katı
Bakırlıoğlu, çiftçilerin borcunun verilen destek bütçesinin neredeyse 5.5 katı olduğuna dikkat çekerek, “Bu bütçeyi hazırlayanlara sorum şu: Bu desteklemeyle bu borçlar nasıl kapanacak?” dedi. 2025 bütçesinde tarıma toplamda 706 milyar TL ayrıldığını hatırlatan Bakırlıoğlu, tarımsal destek ödemeleri için ayrılan kaynağın yalnızca 135 milyar TL olduğuna vurgu yaptı. Bakırlıoğlu, şunları kaydetti:
- “2011 yılından bu yana tarımsal desteklemenin bütçeden aldığı pay düşüyor. 2011’de yüzde 2.2 olan destekleme ödemeleri oranı, 2024’de geldiğimizde yüzde 0.8’e kadar gerilemiş durumda.”
- “Desteklemelerin GSYH’ye oranında da durum maalesef aynı. Bütçe bu haliyle çiftçilerimize derman olmaktan çok uzak.”
- “2023 bütçesi 6 trilyon 588 milyarken, tarımsal destekleme ödemesi 63 milyar 326 milyon, 2024 bütçesi 11 trilyon 213 milyarken, tarımsal destekleme ödemesi 91 milyar 500 milyon ve 2025 bütçesi 14 trilyon 731 milyarken, tarımsal destek ödemesi 135 milyar TL.”
Son Üç Yılda Binde 2
Bakırlıoğlu, tarımsal destek ödemesinin bütçeye oranının son üç yılda binde 9 iken, ödemenin GSYH’ye oranının da binde ikide kaldığına dikkat çekti. 2023’ten bu yana desteklemelerde en ufak bir artış olmadığını dile getiren Bakırlıoğlu, “Çiftçinin borcu ise 2023’ten bu yana yüzde 26 artmış durumda. 2023 yılının başında 328 milyar olan çiftçinin borcu, 2024 yılının ilk sekiz ayına gelindiğinde 746 milyar 508 milyona ulaşmış. Yanlış tarım politikaları nedeniyle eskiden ‘tarlalar boş kalacak’ diyorduk; artık maalesef ‘tarlalar satılacak’ diyoruz” değerlendirmesini yaptı.
Bütçede çiftçiyi ayağa kaldıracak ve yeniden üretime katılmasını sağlayacak hiçbir şey olmadığını vurgulayan Bakırlıoğlu, “İktidarın açıkladığı 2025 tarım bütçesi, ne yazık ki çiftçimizi bir kez daha hayal kırıklığına uğratmıştır. Bu destekleme rakamları, iktidarın tarımın ve çiftçinin halinden ne kadar bihaber olduğunun göstergesidir. Borçla üretip, ürettiğinden de zarar eden çiftçilerimiz artık hem borçlu hem de üretimden kopuyor. İktidarın çiftçimizi ve sorunlarını görmezden gelen bu anlayışı sürdürmesi halinde, bir zamanlar tarım ülkesi olan Türkiye, maalesef tarımda da tamamen dışa bağımlı hale gelecektir. İktidar bir an önce havanda su dövmeyi bırakıp, çiftçilerimizin borçlarını faizsiz yapılandırmalı ve üretime devam edebilmesi için desteklemelidir.”
