Türk savunma sanayii, İnsansız Hava Araçları (İHA) ve Silahlı İnsansız Hava Araçları (SİHA) platformlarının kritik bileşeni olan motor teknolojilerindeki dışa bağımlılığı sona erdirme hedefiyle önemli projelere imza atmaya devam ediyor. Bu çabaların en somut örneklerinden biri olan TEI-PD170 motoru, hem yerli platformların performansını artırdı hem de Türkiye’nin uluslararası havacılık arenasında kendine yer bulmasını sağladı.
TEI-PD170’in Doğuşu: Kritik Bir Kilometre Taşı
Cumhurbaşkanlığı Savunma Sanayii Başkanlığı koordinasyonunda, 2012 yılında başlatılan Operatif İHA Motor Geliştirme Projesi, Türkiye’nin yerli havacılık motorları alanındaki en önemli dönüm noktalarından biri oldu. Bu proje kapsamında, TUSAŞ Motor Sanayii AŞ (TEI) tarafından geliştirilen TEI-PD170 motoru, orta irtifada uzun süre uçabilen (MALE) İHA’lar için özel olarak tasarlandı.
Motorun geliştirilmesi sırasında yoğun mühendislik çalışmaları yürütüldü ve 30 Ocak 2017’de ilk ateşleme başarıyla gerçekleştirildi. Aynı yıl, ilk motor Türk Havacılık ve Uzay Sanayii AŞ’ye (TUSAŞ) teslim edildi. Daha sonra yapılan entegrasyon çalışmaları sayesinde motor, -10 derece gibi zorlu koşullarda bile ANKA platformu ile ilk uçuşunu 27 Aralık 2018’de gerçekleştirdi.
TEI-PD170 ile Elde Edilen Başarılar
TEI-PD170 motoru, hem yerli İHA ve SİHA platformlarında hem de uluslararası arenada öne çıkan bir teknoloji oldu. Motorun performansı, şu başarılarla taçlandırıldı:
- ANKA ve AKSUNGUR ile Uyum: TEI-PD170, ilk olarak ANKA platformunda kullanıldı ve ardından TUSAŞ’ın AKSUNGUR platformunda da başarıyla entegrasyonu sağlandı. AKSUNGUR, 2021 yılında bu motorla ilk uçuşunu gerçekleştirdi.
- Bayraktar TB3 ile Rekorlar: Baykar’ın Bayraktar TB3 platformunda kullanılan TEI-PD170, 36.310 fit yüksekliğe ulaşarak yerli motorla ulaşılan en yüksek irtifa rekorunu kırdı. Ayrıca, kısa pistli gemilerden kalkış ve iniş yapabilen ilk SİHA olarak tarihe geçti.
- Uzun Uçuş Süresi: AKSUNGUR platformu, TEI-PD170 ile 45 saat kesintisiz uçuş yaparak dikkat çekti.
- Toplam Uçuş Süresi: ANKA, AKSUNGUR ve Bayraktar TB3 gibi platformlarla TEI-PD170’in toplam uçuş süresi 2000 saati aştı.
TEI-PD170’in Teknik Özellikleri
TEI-PD170, uluslararası havacılık standartlarına uygun olarak tasarlandı ve geliştirilme sürecinde birçok üstün teknolojiye yer verildi. İşte motorun dikkat çeken özellikleri:
- Güç Üretimi: 170 beygir güç üreten motor, hiç güç kaybetmeden 20 bin fit irtifaya çıkabiliyor ve 45 bin fit tavan irtifaya ulaşabiliyor.
- Turboşarj Sistemi: İki kademeli turboşarj sistemi, yüksek irtifada bile üstün performans sağlıyor.
- Kontrol Sistemi: Yedekli motor kontrol sistemi ve özgün kontrol yazılımı ile yüksek güvenilirlik sunuyor.
- Güç/Ağırlık Oranı: Dünyadaki rakiplerine göre daha yüksek güç/ağırlık oranı ile öne çıkıyor.
İhracatta İlk Adımlar
TEI-PD170’in başarısı yalnızca yerli kullanım ile sınırlı kalmadı. Motor, 2024 yılı başında ilk ihracatını gerçekleştirerek uluslararası pazarda da yer buldu. Pek çok ülke ile yapılan görüşmeler, TEI-PD170’in global çapta daha fazla platformda kullanılması için zemin hazırlıyor.
Yerli Motorlarla Gelecek
Türkiye’nin yerli motor teknolojilerindeki başarısı, sadece askeri alanda değil, aynı zamanda sivil havacılıkta da önemli bir potansiyel barındırıyor. TEI-PD170 gibi projeler, Türkiye’nin havacılık ve savunma sanayii alanında dünya çapındaki bağımsızlığını güçlendirme yolunda büyük adımlar atmasını sağladı.
Önümüzdeki yıllarda yerli motor teknolojilerinin daha fazla platformda kullanılması ve yeni nesil motor projeleri ile bu başarının sürdürüleceği öngörülüyor. Bu, sadece Türkiye’nin savunma kapasitesini artırmakla kalmayacak, aynı zamanda uluslararası arenada teknoloji ihracatçısı bir ülke olarak konumunu güçlendirecek.
