.tr Alan Adları Yönetimi: Geçmişten Günümüze
Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK), internet alan adları yönetimini 1991 yılından beri sürdürmektedir. İlk olarak Orta Doğu Teknik Üniversitesi (ODTÜ) tarafından yönetilen alan adları, 2008 yılında 5809 sayılı Elektronik Haberleşme Kanunu ile yeni bir düzenlemeye tabi tutulmuştur. Bu kanunla birlikte alan adlarının tahsisi için yetkili kurumun belirlenmesi ve yönetmeliklerin oluşturulması kararlaştırılmıştır.
Yönetmeliğin Yürürlüğe Girmesi ve TRABİS
Bakanlık tarafından hazırlanan “İnternet Alan Adları Yönetmeliği”, 7 Kasım 2010’da Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Bu yönetmelikle birlikte, “.tr” uzantılı alan adlarının tahsisi ve yönetimi BTK’ya devredilmiştir. BTK, bu süreçte TRABİS (TR Ağ Bilgi Sistemi) adı verilen bir sistem geliştirmiştir. TRABİS, 14 Eylül 2022’de faaliyete geçmiş ve internet alan adlarının yönetiminde önemli bir adım atılmıştır.
Alan Adları Tebliği ve Güncellemeler
TRABİS’in geliştirilmesi amacıyla, 10 Haziran 2023 tarihinde Resmi Gazete’de yayımlanan İnternet Alan Adları Tebliği’nde bazı güncellemeler yapılmıştır. Bu güncellemelerle birlikte, “.a.tr” yapısındaki alan adlarının tahsisi için yeni usul ve esaslar belirlenmiştir. Kamu kurumları ve kamuya ait kuruluşlar, tahsisli alan adlarına öncelik hakkına sahiptir. Bu süreçte, “a.gov.tr”, “a.edu.tr”, “a.tsk.tr”, “a.bel.tr” ve “a.pol.tr” gibi uzantılar ücretsiz tahsis edilmektedir.
Alan Adı Tahsisi Süreci
Alan adı tahsisi sürecinde, kamu kurumu niteliğinde olan meslek kuruluşları ve kamuya yararlı dernekler de göz önünde bulundurulmaktadır. Mevcut “org.tr” uzantılı alan adları sahipleri, belgeli tahsis başvurularıyla alan adlarını elde edebilirler. Bu süreçte, “ilk gelen, ilk alır” kuralı uygulanmaktadır. Böylece, alan adı tahsisi daha adil ve hızlı bir şekilde gerçekleştirilmektedir.
TRABİS ve Alan Adı İstatistikleri
TRABİS’in devreye girmesiyle birlikte, Türkiye’de alan adı sayısında önemli bir artış gözlemlenmiştir. 2022 yılı itibarıyla, Türkiye’de öncesinde yaklaşık 460 bin aktif alan adı bulunmaktaydı. TRABİS’in faaliyete geçmesiyle birlikte Eylül 2024 sonuna kadar 810 bin yeni alan adı tahsis edilmiştir. Bu sayede, toplam aktif alan adı sayısı 1 milyon 270 bine ulaşmıştır.
TRABİS kayıtlarında, en büyük pay “com.tr” uzantılı alan adlarına aittir. Bu uzantı, toplamda 981 bin 821 adet alan adı ile öne çıkmaktadır. Bunu, 164 bin 528 “tr”, 30 bin 62 “gen.tr” ve 28 bin 8 “org.tr” uzantılı alan adları takip etmektedir. Ayrıca, “.web”, “.av”, “.bel”, “.edu” gibi çeşitli mesleklere yönelik alan adları da bulunmaktadır.
Alan Adı Uyuşmazlıkları ve Çözüm Merkezi
Alan adı uyuşmazlıkları, “TR Alan Adları Uyuşmazlık Çözüm Merkezi”nde giderilmektedir. İnternet Alan Adları Yönetmeliği çerçevesinde, uyuşmazlıkların hızlı ve etkin bir şekilde çözülmesi hedeflenmektedir. Bu amaçla, Bilgi Teknolojileri ve İnternet Güvenliği Derneği (BTİDER), İstanbul Tahkim Merkezi (ISTAC) ve TOBBUYUM Arabuluculuk ve Uyuşmazlık Çözüm Merkezi işbirliği yapmaktadır.
Bu merkez, taraflar arasında bağımsız hakemler aracılığıyla anlaşmazlıkları çözmeyi amaçlamaktadır. Böylece, zaman ve maliyet açısından avantaj sağlanırken, hak sahiplerinin mağduriyetleri de önlenmektedir. Uyuşmazlıkların çözümünde uluslararası standartlar ve Türkiye’deki ilgili mevzuatlar dikkate alınmaktadır.
Sonuç Olarak
TRABİS’in etkisiyle .tr alan adları yönetimi daha şeffaf ve düzenli bir yapıya kavuşmuştur. Kamu kurumları ve özel sektör, bu sistem sayesinde daha adil bir alan adı tahsis süreci yürütmektedir. Alan adı yönetimindeki gelişmeler, Türkiye’nin dijitalleşme sürecine önemli katkılarda bulunmaktadır.
