9 Mart, Miladi takvime göre yılın 68. (artık yıllarda 69.) günüdür. Yıl sonuna kadar kalan 297 gün vardır.
Demiryolu
9 Mart 1911 Chester Projesi için yapılan protokol Mebusan Meclisi’ne sunuldu fakat uzun süre bekletildi ve geçmedi.
Olaylar
- 1621 – İstanköylü Çelebi (Güzelce) Ali Paşa, sadrazamlıktan alınarak yerine Ohrili Hüseyin Paşa atandı.
- 1764 – Padişah III. Mustafa tarafından yaptırılan Laleli Camii, ibadete açıldı.
- 1788 – NGC 2841 çubuksuz sarmal gökadası bulundu.
- 1796 – Napolyon Bonapart ile Josephine evlendi.
- 1814 – Napolyon Ordularının sürekli yenilgiye uğrayıp geri çekildikleri bir dönemde, Viyana Kongresi toplandı.
- 1842 – Giuseppe Verdi’nin üçüncü opera eseri Nabucco ilk kez Milano’da sahnelendi.
- 1908 – İtalyan futbol kulübü, FC Internazionale Milano kuruldu.
- 1913 – Adapazarı İslam Ticaret Bankası kuruldu. (31 Mart 1937 tarihinde unvanı Türk Ticaret Bankası A.Ş. olarak değiştirilmiştir.)
- 1923 – Sovyet lideri Lenin, geçirdiği felç sonucu konuşma yeteneğini kaybetti.
- 1929 – İstanbul’da “Matbaacılık Mektebi” açıldı.
- 1930 – Atatürk, Antalya Müzesi’ni gezdikten sonra, Aspendos’ta incelemelerde bulundu.
- 1935 – Hitler, yeni bir hava kuvvetleri oluşturacağını ilan etti.
- 1943 – Şükrü Saracoğlu’nun Başbakanlığındaki 13. Türkiye Hükûmeti istifa etti ve yine Şükrü Saracoğlu Başbakanlığında 14. Türkiye Hükûmeti kuruldu.
- 1952 – Amerika Birleşik Devletleri’ni Türk modası sardı. Amerikan moda dergileri, İstanbul Sarısı, Türk Kırmızısı, Helva Beji, Fes Rengi gibi renklerden geçilmez oldu. Bir firma, Harem adı altında kozmetikler piyasaya sürdü.
- 1954 – Gazeteciler Cemiyeti ve Gazeteciler Sendikası; Meclis’te yaptığı bir konuşmada Yazı İşleri Müdürleri için “baldırı çıplak” tabirini kullanan DP İzmir Milletvekili Halil Özyörük’ü, Meclise ve DP Genel Başkanlığına çektikleri bir telgrafla protesto ettiler.
- 1954 – Yayın yoluyla suç işleyenlere ağır cezalar getiren yasa, Meclis’ten çıktı.
- 1955 – Erzurum 9. Kolordu Komutanlığı 2 Numaralı Askeri Mahkemesi’nce, idama mahkûm edilen Sovyet casusları, İvan Adamidi ve Nikola Antonov asıldı.
- 1956 – Kıbrıs Rum Toplumunun lideri Başpiskopos Makarios, İngiltere tarafından Seyşel Adaları’na sürgüne gönderildi.
- 1956 – Ali Sami Yen Stadyumu, Galatasaray’a devredildi.
- 1957 – Türk ordusunun ilk kadın doktor subayı Sema Aran, teğmen rütbesiyle göreve başladı.
- 1959 – Kıbrıs’ı Yunanistan’a bağlamak amacıyla kurulmuş olan EOKA, İngiltere’nin önerisini kabul etti; Georgios Grivas çekildi.
- 1967 – Gölcük Tersanesi’nde “TCG Berk (D-358)” adlı refakat fırkateyninin yapımına başlandı. Türkiye’nin kendi olanaklarını kullanarak yaptığı ilk firkateynin yapımı, 1971 yılında tamamlandı.
- 1971 – 19 Adalet Partili, Süleyman Demirel’in çekilmesi için bir muhtıra hazırladı.
- 1971 – Başsavcılık, Millî Nizam Partisi’nin (MNP) kapatılması istemiyle Anayasa Mahkemesi’ne başvurdu.
- 1971 – Türk Silahlı Kuvvetleri tarafından, başarısız bir askeri darbe teşebbüsü yapıldı.
- 1978 – Nurettin Ersin, Kara Kuvvetleri Komutanlığı’na atandı.
- 1983 – Belgrad saldırısı: Türkiye’nin Belgrad Büyükelçisi Galip Balkar, iki saldırgan tarafından yaralandı. Büyükelçi iki gün sonra öldü. Saldırıyı Ermeni Soykırımının Adalet Komandoları ve ASALA örgütü üstlendi.
- 1984 – Turgut Özal, Türk Ceza Kanunu’nda siyasi suç olmadığını söyledi.
- 1992 – Türk savaş uçakları, Kuzey Irak’taki iki PKK kampını bombaladı.
- 2000 – Güney Kore’de saatlerce bilgisayarın önünden kalkmayan 37 yaşındaki Kim Kwang-Su, aşırı yorgunluk ve stresten öldü.
- 2003 – Siirt’te yapılan milletvekili ara seçimlerinde, iktidardaki AK Parti’nin Genel Başkanı Recep Tayyip Erdoğan da TBMM’ye girdi.
- 2004 – İstanbul’da bir lokantaya yapılan bombalı saldırı sonucunda 5 kişi yaralandı.
- 2007 – İsviçre’de, Ermeni çevrelerinin soykırım iddiasının inkârını suç sayan yasayı ihlal ettiği gerekçesiyle yargılanan İşçi Partisi lideri Doğu Perinçek, para cezasına çarptırıldı. Lozan Mahkemesi, 6 Mart’ta başlayan duruşmalar sonunda bugün verdiği kararda, Perinçek’i 90 gün hapis cezası karşılığında her günü 100 İsviçre Frangı (yaklaşık 115 YTL) olmak üzere 9 bin İsviçre Frangı para cezasına çarptırdı ve bu cezayı iki yıl tecil etti.
- 2020 – Demokrasi ve Atılım Partisi kuruldu.
Doğumlar
- 1454 – Amerigo Vespucci, İtalyan tüccar ve haritacı (ö. 1512)
- 1564 – David Fabricius, Friz Amatör astronom, kartograf ve Lüteriyan teologu (ö. 1617)
- 1568 – Aloysius Gonzaga, İsa Cemiyeti’nin üyesi ve bir İtalyan aristokrat (ö. 1591)
- 1737 – Josef Mysliveček, Çek besteci (ö. 1781)
- 1749 – Honoré Gabriel Riqueti de Mirabeau, Fransız politikacı (ö. 1791)
- 1814 – Taras Grigoroviç Şevçenko, Ukraynalı şair ve ressam (ö. 1861)
- 1850 – Hamo Thornycroft, Britanyalı heykeltıraş (ö. 1925)
- 1856 – Edward Goodrich Acheson, Amerikalı kimyacı (ö. 1931)
- 1877 – Emil Abderhalden, İsviçreli biyokimyacı ve fizyolog (ö. 1950)
- 1881 – Ernest Bevin, İngiliz devlet adamı (ö. 1951)
- 1883 – Umberto Saba, İtalyan şair ve romancı (ö. 1957)
- 1886 – Werner Kempf, Nazi Almanyası’nın panzer generali (ö. 1964)
- 1890 – Vyaçeslav Molotov, Rus siyasetçi (ö. 1986)
- 1891 – José P. Laurel, Filipinli bir politikacı ve yargıçtı (ö. 1959)
- 1892 – Mátyás Rákosi, Macar komünist lider (ö. 1971)
- 1892 – Walter Miller, Amerikalı sessiz film oyuncusu (ö. 1940)
- 1895 – Albert Göring, Alman iş insanı (ö. 1966)
- 1896 – Robert McAlmon, Amerikalı yazar, şair ve yayıncı (ö. 1956)
- 1910 – Samuel Barber, Amerikalı besteci (ö. 1981)
- 1916 – Robert F. Bales, Amerikalı sosyal psikolog (ö. 2004)
- 1918 – George Lincoln Rockwell, Amerikalı aşırı sağcı bir siyasi aktivist ve Amerikan Nazi Partisi’nin kurucusu (ö. 1967)
- 1919 – Cengiz Dağcı, Tatar roman yazarı (ö. 2011)
- 1923 – Walter Kohn, John A. Pople ile birlikte 1998 Nobel Kimya Ödülü sahibi Amerikalı fizikçi (ö. 2016)
- 1928 – Keely Smith, Amerikalı Grammy ödüllü kadın pop ve caz müziği şarkıcısı (ö. 2017)
- 1929 – Hugh Desmond Hoyte, Guyanalı siyasetçi (ö. 2002)
- 1929 – Muhammed Zillurrahman, eski Bangladeş devlet başkanı (ö. 2013)
- 1930 – Ornette Coleman, Amerikalı caz müzisyeni (ö. 2015)
- 1934 – Yuri Alekseyeviç Gagarin, Sovyet kozmonot (ö. 1968)
- 1934 – Joyce Van Patten, Amerikalı oyuncu
- 1940 – Raúl Juliá, Porto Rikolu oyuncu (ö. 1994)
- 1942 – John Cale, Galli müzisyen, besteci, şarkıcı ve albüm yapımcısı
- 1943 – Bobby Fischer, Amerikalı satranç şampiyonu (ö. 2008)
- 1945 – Dennis Rader, Amerikan seri katil
- 1945 – Robin Trower, bir İngiliz rock gitaristi
- 1946 – Alexandra Bastedo, İngiliz oyuncu ve aktivist (ö. 2014)
- 1946 – Warren Skaaren, Amerikalı film yapımcısı ve senaryo yazarı (ö. 1990)
- 1946 – Bernd Hölzenbein, Alman millî futbolcudur
- 1947 – Keri Hulme, Yeni Zelandalı romancı, şair ve kısa öykü yazarı (ö. 2021)
- 1948 – Emma Bonino, İtalyan siyasetçidir
- 1950 – Etyen Mahçupyan, Türk gazeteci ve yazar
- 1954 – Carlos Ghosn, Lübnan asıllı Brezilyalı-Fransız iş adamı
- 1954 – Bobby Sands, Kuzey İrlandalı siyasetçi ve Geçici İrlanda Cumhuriyet Ordusu üyesi (ö. 1981)
- 1958 – Linda Fiorentino, ABD’li bir oyuncu
- 1959 – Takaaki Kajita, Japon fizikçi
- 1960 – Elsa Cayat, Fransız psikiyatr, psikanalist ve köşe yazarı (ö. 2015)
- 1960 – Željko Obradović, Sırp basketbol koçu ve oyuncusu
- 1963 – Jean Marc Vallée, Kanadalı film yönetmeni, senarist ve yapımcı (ö. 2021)
- 1964 – Juliette Binoche, Fransız oyuncu ve En İyi Yardımcı Kadın Oyuncu Akademi Ödülü sahibi
- 1964 – Valérie Lemercier, Fransız aktris, şarkıcı, film yönetmeni ve senarist
- 1968 – Youri Djorkaeff, Fransız eski millî futbolcu
- 1974 – Yuriy Bilonoh, Ukraynalı gülleci
- 1975 – Juan Sebastián Verón, Arjantinli futbolcu
- 1975 – Roy Makaay, Hollandalı futbolcu
- 1977 – Atılay Uluışık, Türk tiyatro ve dizi oyuncusu
- 1978 – Lucas Neill, Avustralyalı futbolcu
- 1979 – Oscar Isaac, Guatemalalı oyuncu ve müzisyen
- 1979 – Melina Perez, Amerikalı profesyonel güreşçi
- 1980 – Matthew Gray Gubler, Amerikalı oyuncu
- 1980 – Burçin Terzioğlu, Türk dizi ve sinema oyuncusu
- 1983 – Clint Dempsey, Eski Amerikan profesyonel futbol oyuncusu
- 1983 – Emre Kızılırmak, Türk oyuncu ve model
- 1984 – Abdoulay Konko, Fasasıllı Fransız futbolcudur
- 1985 – Pastor Maldonado, Venezuelalı Formula 1 pilotu
- 1987 – Bow Wow, Amerikalı rapçi ve oyuncu
- 1989 – Kim Tae-yeon, Güney Koreli şarkıcı, dansçı ve tanıtım modeli
- 1990 – Daley Blind, Hollandalı futbolcu
- 1990 – YG, Amerikalı rapçi
- 1991 – Orhan Evci, Türk futbolcu
- 1991 – Said el-Muvelled, Suudi futbolcu
- 1993 – Suga (Min Yoon-gi), Güney Koreli rapçı ve BTS grubu üyesi
- 1994 – Okay Yokuşlu, Türk millî futbolcu
- 1998 – Soojin (Soe Soo-jin), Güney Koreli şarkıcı, dansçı (G)I-DLE grubu eski üyesi
- 2000 – Khabane Lame, Senegalli-İtalyan bir TikTok video ünlüsü
Ölümler
- 886 – Ebû Maşer el-Belhî, Fars astronom (d. 785)
- 1444 – Leonardo Bruni, İtalyan hümanist, tarihçi, devlet adamıdır (d. 1370)
- 1463 – Bolognalı Katerina, İtalyan rahibe, mistik, tarikat kurucusu, yazar, öğretmen ve ressam (d. 1413)
- 1661 – Jules Mazarin, İtalyan siyasetçi (d. 1602)
- 1791 – Jean-André Venel, İsviçreli doktor (d. 1740)
- 1821 – Nicholas Pocock, İngiliz sanatçı (d. 1740)
- 1823 – Hans Conrad Escher von der Linth, İsviçreli bilim insanı, iş insanı, haritacı, ressam ve politikacı (d. 1767)
- 1825 – Anna Laetitia Barbauld, İngiliz yazar (d. 1743)
- 1836 – Destutt de Tracy, Fransız filozof ve ideoloji fikrinin öncü ismi (d. 1754)
- 1847 – Mary Anning, Britanyalı fosil koleksiyoncusu, fosil taciri ve paleontolojist (d. 1799)
- 1851 – Hans Christian Ørsted, Danimarkalı fizikçi ve kimyager (d. 1777)
- 1873 – Jules Bourcier, Fransız doğa bilimci ve sinek kuşu uzmanı (d. 1797)
- 1888 – I. Wilhelm, Prusya Kralı ve ilk Alman İmparatoru (d. 1797)
- 1895 – Leopold von Sacher-Masoch, Avusturyalı yazar (d.1836)
- 1897 – Cemaleddin Efganî, İranlı aktivist ve düşünür (d. 1838)
- 1925 – Willard Metcalf, Amerikalı sanatçı (d. 1858)
- 1947 – Evripidis Bakircis, Yunan subay ve politikacı (d. 1895)
- 1952 – Aleksandra Kollontay, Sovyet yazar (d. 1872)
- 1958 – Goro Yamada, Japon eski futbolcu (d. 1894)
- 1964 – Paul von Lettow-Vorbeck, Alman general (d. 1870)
- 1965 – Ömer Altuğ, Türk bestekâr (d. 1907)
- 1967 – Vala Nureddin, Türk gazeteci ve yazar (d. 1901)
- 1970 – Doris Doscher, Amerikalı aktris ve model (d. 1882)
- 1981 – Max Delbrück, Alman biyolog ve Nobel Tıp veya Fizyoloji Ödülü sahibi (d. 1906)
- 1983 – Ulf von Euler, İsveçli fizyolog ve Nobel Tıp Ödülü sahibi (d. 1905)
- 1988 – Kurt Georg Kiesinger, Alman politikacı (d. 1904)
- 1988 – Stefan Ryniewicz, Polonyalı diplomat ve müsteşar (d. 1903)
- 1989 – Robert Mapplethorpe, Amerikalı fotoğraf sanatçısı (d. 1946)
- 1992 – Menahem Begin, İsrailli politikacı ve Nobel Barış Ödülü sahibi (d. 1913)
- 1994 – Charles Bukowski, Amerikalı yazar ve şair (d. 1920)
- 1994 – Fernando Rey, İspanyol aktör (d. 1917)
- 1996 – George Burns, Amerikalı aktör, şarkıcı ve En İyi Yardımcı Erkek Oyuncu Akademi Ödülü sahibi (d. 1896)
- 1997 – The Notorious B.I.G., ABD’li rapçı (d. 1972)
- 2004 – Albert Mol, Hollandalı sanatçı (d. 1917)
- 2007 – Brad Delp, Amerikalı rock müzisyeni (d. 1951)
- 2013 – Max Jakobson, Fin diplomat ve gazeteci (d. 1923)
- 2015 – Florence Arthaud, Fransız yelken sporcusu ve denizci (d. 1957)
- 2015 – H. H. ter Balkt, Hollandalı şair (d. 1938)
- 2015 – Jiří Matoušek, Çek matematikçi (d. 1963)
- 2015 – Camille Muffat, Fransız serbest stil yüzücü (d. 1989)
- 2015 – Windell D. Middlebrooks, Amerikalı oyuncu (d. 1979)
- 2015 – Frei Otto, Alman mimar ve inşaat mühendisi (d. 1925)
- 2015 – Alexis Vastine, Fransız boksör (d. 1986)
- 2016 – Jon English, İngiliz-Avustralyalı şarkıcı, söz yazarı, müzisyen ve aktör (d. 1949)
- 2016 – Robert Horton, Amerikalı oyuncu (d. 1924)
- 2016 – Yaşar Kaya, Türk siyasetçi (d. 1938)
- 2017 – Anthony Delhalle, Fransız motosiklet yarışçısı (d. 1982)
- 2017 – Howard Hodgkin, İngiliz grafiker ve ressam (d. 1932)
- 2018 – Chris Gedney, Amerikan kolej ligi ve profesyonel ligde oynayan Amerikan futbolcusudur (d. 1970)
- 2018 – Oskar Gröning, Auschwitz toplama kampında konuşlu bir Alman eski SS-Unterscharführer (d. 1921)
- 2018 – Oğuz Türkmen, Türk gazeteci (d. 1939)
- 2019 – Jed Allan, Amerikalı oyuncu ve televizyon sunucusu (d. 1935)
- 2019 – Alberto Bucci, İtalyan basketbol antrenörü ve yönetici (d. 1948)
- 2019 – Chokoleit, Filipinli oyuncu, komedyen ve televizyon sunucusu (d. 1970)
- 2019 – Bernard Dadié, Fildişi Sahilli yazar, şair ve siyasetçi (d. 1916)
- 2019 – Vladimir Etuş, Rus-Sovyet erkek sinema ve dizi oyuncusu (d. 1922)
- 2019 – Jadwiga Janus, Polonyalı heykeltıraş (d. 1931)
- 2020 – John Bathersby, Avustralya Roma Katolik Kilisesine bağlı başpiskopos (d. 1936)
- 2020 – Anton Coppola, Amerikalı orkestra şefi, yazar, yönetmen ve besteci (d. 1917)
- 2020 – Italo De Zan, İtalyan bisiklet yarışçısıdır (d. 1925)
- 2020 – José Jiménez Lozano, İspanyol yazar ve gazeteci (d. 1930)
- 2020 – Lee Cha-su, Güney Koreli siyasetçi ve aktivis (d. 1957)
- 2020 – Şevket Kazan, Türk avukat, siyasetçi ve eski Adalet Bakanı (d. 1933)
- 2020 – Muhammed Rıza Rahçemeni, İranlı hekim, bilim insanı ve reformcu siyasetçi (d. 1952)
- 2021 – Agustín Alberto Balbuena, Arjantinli futbolcu (d. 1945)
- 2021 – Steven Spurrier, İngiliz şarap eleştirmeni, yazar ve şarap tüccarı (d. 1941)
- 2021 – Isela Vega, Meksikalı aktris, söz yazarı ve film yapımcısı (d. 1939)
- 2021 – Jiří Ventruba, Çek beyin cerrahı ve siyasetçi (d. 1950)
- 2022 – Aijaz Ahmad, bir Hint, Marksist edebiyat kuramcısı (d. 1941)
- 2022 – Justice Christopher, Nijeryalı millî futbolcudur (d. 1981)
- 2022 – Hilman Hariwijaya, Endonezyalı yazar ve romancı (d. 1964)
- 2022 – Murat Özer, Türk sinema eleştirmeni (d. 1966)
- 2023 – Robert Blake, Amerikalı aktör (d. 1933)
- 2023 – Hasan Gafuriferd, İranlı siyasetçi, akademisyen ve fizikçi (d. 1943)
- 2023 – Robin Lumley, Britanyalı müzisyen, yapımcı ve yazar (d. 1948)
- 2023 – Samaraditya Pal, Hint kıdemli hukukçu ve insan hakları savunucusu (d. 1938)
- 2024 – Kayhan Yıldızoğlu, Türk sinema ve dizi oyuncusu (d. 1933)
Tatiller ve özel günler
- Erzurum’un Çat ilçesinin Rus ve Ermeni işgalinden kurtuluşu (1918)
- Rize’nin Çayeli ilçesinin Rus ve Ermeni işgalinden kurtuluşu (1918)
