28 Mayıs 2025 tarihinde yayımlanan haberlere göre, ABD, Çin tarafından üretilen yolcu uçağı C919’a motor ve alt sistemlerin ihracatlarını askıya aldı. New York Times’ın bildirdiğine göre bu adım, ABD’nin yeni stratejisi kapsamında yarı iletkenler, kimyasallar ve farklı kritik ABD teknolojilerinin Çin’e satışlarının durdurulmasıyla eş zamanlı gerçekleşti.
Konuya yakın kaynaklara dayandırılan haberlerde, söz konusu bu kararın Çin’in ABD’ye kritik madenlerin ihracatına getirdiği son kısıtlamaya bir yanıt olduğu belirtildi. Bu yeni yasaktan, Çin’in sivil havacılık şirketleri de doğrudan etkilendi. Bu bağlamda, ABD’nin Çin Ticari Uçak Şirketi’ne (COMAC) uçak motoru ve diğer havacılıkla ilgili teknoloji ihracatını askıya aldığı aktarıldı. Habere göre, ABD’li firmaların COMAC’a C919 uçağını geliştirmek için ürün ve teknoloji satmasına izin veren bazı lisansları askıya alındı.
ABD ve Çin’den Açıklamalar
ABD Ticaret Bakanlığı, Reuters’a yaptığı açıklamada, Çin’e yönelik stratejik öneme sahip ihracatları incelediklerini belirtti. Bakanlık, “Bazı durumlarda, Ticaret Bakanlığı inceleme devam ederken mevcut ihracat lisanslarını askıya aldı veya ek lisans gereklilikleri getirdi” ifadelerini kullandı. Bu açıklama, ulusal güvenlik endişelerinin bu kararda etkili olduğunu düşündürüyor.
Reuters’a konuşan Çin’in Washington Büyükelçiliği sözcüsü ise ABD’nin bu adımına sert tepki gösterdi: “Çin, ABD’nin ulusal güvenlik kavramını gereğinden fazla genişletmesine, ihracat kontrollerini kötüye kullanmasına ve kötü niyetli bir şekilde Çin’i engellemesine ve bastırmasına kesinlikle karşı çıkıyor.”
C919 ve Uluslararası Bağımlılık
COMAC’ın tek koridorlu C919 uçağı Çin’de üretiliyor olsa da, GE Aerospace ve Safran gibi Batılı şirketler tarafından üretilen LEAP-1C motoru da dahil olmak üzere birçok önemli bileşeni yurt dışından temin ediliyor. Airbus ve Boeing’in en çok satan dar gövdeli modelleriyle rekabet etmek üzere tasarlanan C919, 2022’de yerel güvenlik sertifikasını kazandıktan sonra 2023’te Çin’de hizmete girmişti.
Ch-aviation’a göre, şu anda 18 adet C919 hizmette bulunuyor ve bunlar yalnızca Çin anakarası ve Hong Kong sınırları içerisinde uçuyor. Geçmişte, GE ilk olarak 2014 yılında C919’un LEAP motorlarını COMAC’a satmak için lisans almıştı. 2020’nin başlarında ise dönemin ABD Başkanı Donald Trump, lisans talebini tekrardan değerlendirmiş ve o dönem lisans verilmişti. Trump o yılın Şubat ayında, “Çin’in jet motorlarımızı, dünyanın en iyilerini satın almasını istiyorum. Amerika Birleşik Devletleri ile iş yapmayı kolay hale getirmek istiyorum, zorlaştırmak değil” demişti.
