Trabzon’da kentleşme ve planlama sorunları, bir kez daha kamuoyunun gündemine oturdu. Mimarlar Odası Trabzon Şubesi ile Şehir Plancıları Odası Trabuz Şube Temsilciliği, “Kenti Konuşuyoruz – 2” başlığıyla düzenledikleri ortak basın toplantısında, şehrin karşı karşıya olduğu ciddi problemler ele alındı. Özellikle kıyı dolgu alanları, artan sel riski ve kentteki güncel projelerin yaratabileceği olumsuz etkiler, uzmanlar tarafından detaylı bir şekilde değerlendirildi. Toplantı, 3 Haziran’da yaşanan su baskınının ardından, afet yönetimi ve kent planlamasındaki eksikliklerin aciliyetini bir kez daha ortaya koydu.
“Doğal Afetler İnsan Eliyle Afete Dönüşüyor”
Şehir Plancıları Odası Trabzon Şube Temsilcisi Ercan Şen, yaptığı açıklamalarda 3 Haziran’daki su baskınının ne ilk ne de son olduğunu vurguladı. Şen, “Birçok yerinde benzeri doğal afetler ve can kayıpları oldu. Mesleki ve kentsel arazi olarak ciddi sıkıntılar yaşadığımızı ortaya koydu” dedi. Afetlerin doğal kaynaklı ve insan eli kaynaklı olarak ikiye ayrıldığını belirten Şen, “Doğal kaynaklı afetler insan eli ile afete dönüşüyor” ifadesini kullandı. Doğu Karadeniz ve Trabzon için en belirgin doğal afetlerin su, heyelan ve sel olduğunu hatırlatan Şen, bu afetlerin oluşmasına yönelik risk yönetiminin önemine dikkat çekti. Kentteki veya doğadaki tehlikelerin belirlenmesi ve bunlara karşı ne gibi önlemler alınabileceğinin konuşulması gerektiğini belirten Şen, risk yönetimi ile hareket etmenin zorunluluğuna vurgu yaptı.
Şen, Türkiye’de birçok eylem planı olduğunu ancak bunların çoğunun sadece “yazılı olarak kaldığını” ifade etti. “Riski nasıl ölçeriz, sonucunda nasıl bir afet yaşanacağını göstermek bir yöntem aslında. Bizim öncelik olarak riski ölçmemiz gerekiyor” diyen Şen, sel ve su baskınları konusunda afet öncesi hazırlıkların yetersiz olduğunu, buna karşın afet sonrası yönetimin ise daha iyi olduğunu belirtti.
Mevcut kalkınma planlarının, bütün kurumların uyması gereken bir yol haritası olmasına rağmen gerekliliklerinin yerine getirilmediğini söyledi. “Mevcut olan veya yeni yapılacak altyapıların risklerini ölçüp dirençlerini ortaya koyun diyor bu plan. Taşkın eylem planı yapın diyor. Bu planımız var ama gereklerini yerine getirmemişiz” dedi.
Tarım Arazilerinin Korunması ve Islahı Projesi (TARAP) ve Afet Risk Azaltma Planı (İRAP) gibi eylem planlarının mevcut riskleri ve alınması gereken önlemleri ortaya koyduğunu belirten Şen, Taşkın Eylem Planı’nın ise bu taşkınların olacağını önceden gösterdiğini ifade etti.
Şen’in açıklamalarındaki en çarpıcı noktalardan biri, Taşkın Eylem Planı’nda gösterilen yüksek riskli alanların büyük bir kısmının imara açık olmasıydı. “Yerleşmeye açılan her yer taşkına maruz kalacak alan olarak gösteriliyor” diyen Şen, Araklı’nın tamamının yüksek riskli olarak gösterildiğini ve resmi bir yazının Araklı’da sel olması halinde ilçenin tamamının götürüleceğini belirttiğini, ancak bunu önleyecek bir düzenlemenin olmadığını ifade etti. Aynı şekilde Çarşıbaşı’nın da tamamının “kırmızı” bölge olarak işaretlendiğini ekledi.
3 Haziran’da meydana gelen selin, Taşkın Eylem Planı’nda yüksek riskli olarak belirlenen bölgelerde yaşandığını vurgulayan Şen, “Bu verileri biri incelemiş olsaydı belki tamamen ortadan kaldıramazdık ama riski engellerdik” dedi. Şen, riskin olduğu bölgelerde önlemlerin alınması ve en az şekilde etkilenmenin hedeflenmesi gerektiğini belirterek, bu konuda yetkili tüm yönetimlerin bir zaafı olduğunu savundu. “Hafif Raylı Sistem ile ilgili sorum var, düzeltiyoruz denmiyor. Yönetimsel sıkıntı dediğim bu. Trabzon Büyükşehir Belediyesi sel paylaşımında dün-bugün paylaşımı yapıyor, temizlik yaptık bitti. Eylem belgesi stratejik planımız olsun diyoruz” diyerek sözlerini tamamladı.
“Yol ve Dolgu Yapmaktan Vazgeçmeliyiz”
Mimarlar Odası Şehir Plancıları Odası Başkanı Serbülent Ural da toplantıda yaptığı konuşmada, sel sırasında bütün caddelerin adeta birer nehre dönüştüğünü belirtti. “Çünkü toprak ile buluşamıyor. Deniz ile buluşmak istiyor ancak bu çok zor. Gelen çamur, çöp ve malzeme gibi ürünler ile tıkanma oluyor ve bu gördüğünüz görüntüler oluşuyor” dedi. Yıllardır bu yolların bu şekilde yapılmaması gerektiğini anlattıklarını ancak gelinen durumun bu olduğunu ifade eden Ural, yapılan birçok dolgunun suların denizle buluşmasını engellediğini belirtti.
Ural, gelinen noktada ne yapılması gerektiği üzerine konuşulması gerektiğini vurgulayarak, “Risklere yönelik çalışmalar yapılmış ama biz bunu eyleme geçirme noktasında yavaş kalıyoruz” dedi. Afetin tam da hesaplandığı şekilde olduğunu ve bu konuda bir bilgi eksikliği olmadığını belirten Ural, afetlerin oluşmasında insan elinin mevcut olduğunu ve yöneticilerin önlemler alması gerektiğini ifade etti. Afetlere sadece olduktan sonraki süreçte değil, öncesinde de müdahale edilmesi gerektiğini, afetin bu duruma gelmemesi için çalışılması gerektiğini söyledi.
Ural’ın en önemli vurgularından biri, “Yol ve dolgu yapma işinden vazgeçmemiz gerekiyor. Çünkü bunlar kentin önünde bir baraj” ifadesi oldu. Doğru planlama ve mühendislik uygulamalarının yapılması gerektiğini, ne önlem alınması gerekiyorsa bunların bir an önce alınması gerektiğini ve su ile toprağı buluşturmanın şart olduğunu belirtti.
Yapılacak yeni projelerde taşkın planlarına dikkat edilmesi gerektiğini belirten Ural, özellikle Hafif Raylı Sistem projesinin selin olduğu alanla çakıştığını ve bunun yerine daha farklı ve üst kottan bir güzergahın değerlendirilmesi gerektiğini ifade etti. “Kentin projelerini yaparken kentteki imar faaliyetlerini planlarken yeni ruhsatlar verirken taşkın risklerine dikkat etmemiz gerekiyor” dedi.
Afet sırasında toplum olarak da ne yapılması gerektiğini bilmediklerini, ancak yaşandıktan sonra anlaşıldığını belirten Ural, sel konusunda da deprem gibi bir planın olması gerektiğini ve toplumun bu planı bilmesi gerektiğini vurguladı.
Son olarak Ural, “Bizim gördüğümüz şey bütün risk planları belli, devlet bunu çalışmış gösteriyor ama bizim bunlar ile ilgili aksiyon almamız gerekiyor. Aksiyon alma konusunda bizim daha hızlı hareket etmemiz gerekiyor” diyerek yetkililere harekete geçme çağrısında bulundu.
Trabzon’un Kentleşme Çıkmazı ve Gelecek Vizyonu
Mimarlar Odası ve Şehir Plancıları Odası’nın ortaklaşa düzenlediği bu toplantı, Trabzon’un kentleşme ve planlama sorunlarının ne denli derinleştiğini bir kez daha gözler önüne serdi. Uzmanlar, doğal afetlerin giderek insan eliyle tetiklenen veya şiddetlenen felaketlere dönüştüğünü, mevcut planların kağıt üzerinde kaldığını ve en riskli alanların dahi imara açılmaya devam ettiğini vurguladı.
Bu durum, sadece Trabzon için değil, benzer coğrafi ve yapısal sorunlarla boğuşan diğer şehirler için de önemli dersler çıkarılması gerektiğini gösteriyor. Kentlerin geleceği için, bilimsel verilerin ışığında, kısa vadeli kazançlar yerine uzun vadeli sürdürülebilirlik odaklı, riskleri minimize eden ve doğayla uyumlu bir planlama anlayışının benimsenmesi hayati önem taşıyor. Aksi takdirde, doğal afetlerin yıkıcı etkileri artmaya devam edecek ve kentlerimizin direnci zayıflayacaktır.
Trabzon’un bu kritik durumu, yerel yönetimler, merkezi hükümet ve sivil toplum kuruluşları arasında acil ve kapsamlı bir işbirliği gerektiriyor. Bilimsel raporların dikkate alınması, imar politikalarının yeniden gözden geçirilmesi, altyapı yatırımlarının risk analizi temelli yapılması ve toplumun afet bilinci konusunda eğitilmesi, atılması gereken en önemli adımlar olarak öne çıkıyor. Aksi halde, “Kenti Konuşuyoruz” başlığı altında bir araya gelen bu uzmanların uyarıları, ne yazık ki yeni afetlerle teyit edilmeye devam edecektir.