Türkiye’nin havacılık ve uzay sanayii alanındaki bağımsızlığını pekiştirecek önemli bir adım olan TUSAŞ Büyük Ses Altı Rüzgâr Tüneli (TSS), teknik detayları ve barındırdığı ileri düzey kabiliyetlerle dikkat çekiyor. Toplam 45 bin metrekarelik açık bir alana kurulan ve çok sayıda farklı binadan oluşan bu dev tesis, test kesiti alanının büyüklüğü ve kesitte ulaşılan hızlar göz önüne alındığında, Avrupa’nın en büyük 2. ses altı rüzgâr tüneli olarak kabul görüyor. TUSAŞ’ın milli projeleri için bugüne kadar kullandığı ulusal ve uluslararası rüzgâr tünellerine olan bağımlılığını ortadan kaldırmayı hedefleyen tesis, yurt içi ve yurt dışı müşterilere de hizmet sunma vizyonuna sahip.
Tesis hakkında Türk Havacılık ve Uzay Sanayii tarafından yayımlanan GÖKVATAN dergisinin 142. sayısında paylaşılan teknik bilgiler, TSS’nin sadece bir test altyapısı değil, aynı zamanda model tasarımı, analizi, imalatı, enstrümantasyonu ve montajının da gerçekleştirildiği kapsamlı bir merkez olduğunu ortaya koyuyor. Tünel, uluslararası büyük uçak üreticilerinin tesislerinde bulunan ve sürekli hava çevrimi sağlayan kapalı devre çalışma prensibiyle tasarlanmıştır. Bu kapalı devre sistemi, sınırlı test süresi sağlayan “üflemeli” tip tünellerin aksine, daha uzun ve sürekli test imkânı sunar.
Tesisin Yapım Süreci ve Çoklu Test Kesitleri
Kanada merkezli AIOLOS firması tarafından tasarlanan ve Türk bir firma tarafından inşa edilen TUSAŞ Büyük Ses Altı Rüzgâr Tüneli’nin inşaat faaliyetleri Mart 2021’de başlayıp Mart 2023’te tamamlanmıştır. Tesis, aerodinamik ve aeroakustik testler için tasarlanmış kapalı devre, atmosferik, betonarme bir yapıya sahiptir.
TSS’nin en önemli özelliklerinden biri, değiştirilebilir üç farklı test kesiti konfigürasyonuna sahip olmasıdır:
Küçük Katı Duvarlı Test Kesiti: 4.9 m genişlik, 3.7 m yükseklik ve 14.62 m uzunluğundadır. Atmosferik basınçta maksimum Mach 0.53 ($\sim$181 m/s) akış hızına ulaşabilir. Yüksek hızlarda, daha küçük ölçekli modellerin test edilmesine olanak tanır. Komisyon faaliyetleri 2024 yılında tamamlanmıştır.
Büyük Katı Duvarlı Test Kesiti: 6.4 m genişlik, 4.8 m yükseklik ve 18.1 m uzunluğundadır. Maksimum Mach 0.37 ($\sim$126 m/s) akış hızına kadar çalışabilir. Bu kesit, daha düşük hızlarda nispeten büyük ölçekli modellerin test edilmesi için idealdir. Komisyon faaliyetleri devam etmektedir.
Büyük Açık Jet Test Kesiti: 6.4 m genişlik, 4.8 m yükseklik (lüle çıkışında) ve 15.2 m test mesafesine sahiptir. Maksimum Mach 0.32 ($\sim$107 m/s) akış hızına ulaşabilir. Duvar etkileşimi olmaksızın büyük ölçekli modellerin test edilmesine imkân sağlar.
Bu çoklu kesitler, hava yatakları vasıtasıyla test ya da park alanına kaydırılabilme özelliğine sahiptir. Hava yastıkları, 35 ila 240 ton arasındaki ağır kesitlerin zeminle temasını keserek kolayca hareket ettirilmesini sağlar.
Güç ve Kontrol Sistemleri
Tüneldeki hava akışını sağlayan itici güç, dış çapı 10.5 m, iç çapı 5.6 m olan ve 12 kanatlı tek eksenli bir fandan gelmektedir. Fan tahrik sistemi, en yüksek devirde (313 rpm) 14.5 MW güç tüketir. Fanın teknik özellikleri arasında 2447 $\text{m}^3/\text{s}$ Giriş Hacmi Akışı, 2193 $\text{Pa}$ Basınç Artışı ve 13.910 $\text{kW}$ Şaft Gücü yer alır. Fan bölümü, gürültüyü azaltmak amacıyla akustik malzemelerle donatılmıştır.
Modelin rüzgâr tünelinde konumlandırılması için kullanılan Model Destek Sistemleri (MSS), modeli uzaktan kontrol edilebilir şekilde yunuslama (pitch), yuvarlanma (roll) ve sapma (yaw) hareketleri yapabilmesini sağlar. Tesis, test amacına göre seçilen Yay Model Desteği, Arka Tip Desteği ve Ortak Tip Destek Sistemleri gibi 3 farklı ana MSS’ye sahiptir.
Model Merkezi ve Gerçekleştirilen Testler
TSS bünyesinde, rüzgâr tüneli testleri için gerekli olan yüksek hassasiyetli ölçekli modellerin üretimi amacıyla 2 bin 700 $\text{m}^2$ kapalı alana sahip bir Model Merkezi bulunmaktadır. Bu merkezde, 3 ve 5 eksenli CNC işleme merkezleri dâhil olmak üzere 7 adet CNC tezgâhı hizmet vermektedir. İşleme merkezleri ile çelik veya alüminyum model parçaları $\pm$0.005 – $\pm$0.025 $\text{mm}$ hassasiyetle üretilebilmektedir.
Tesiste ilk yüksek hızlı test Nisan 2024’te küçük test kesitinde (181 $\text{m}/\text{s}$) gerçekleştirilmiş, ilk modelli rüzgâr tüneli testleri ise altyapı entegrasyonunun ardından Nisan 2025’te yapılmıştır. Tünelin küçük ve büyük test kesitlerinde sırasıyla Mach 0.53’te $\sim$13 $\times$ $10^6$ ve Mach 0.37’de $\sim$9 $\times$ $10^6$ Reynolds sayılarına ulaşılmıştır. Bu teknik kapasite, TUSAŞ Büyük Ses Altı Rüzgâr Tüneli’nin, test kesiti büyüklüğü ve hız potansiyeli bakımından Avrupa’nın önde gelen ikinci tesisi konumunu tescillemektedir ve milli uçak tasarım süreçlerinde verimliliği önemli ölçüde artırması beklenmektedir.
