ABD’den İran’ın Füze ve İHA Programına Yaptırım

Amerika Birleşik Devletleri (ABD), İran’ın balistik füze ve insansız hava aracı (İHA) üretimini destekleyen karmaşık uluslararası tedarik ağlarını hedef alan geniş çaplı bir yaptırım kararı aldı. ABD Hazine Bakanlığı Yabancı Varlıklar Kontrol Ofisi (OFAC) tarafından açıklanan kararla, aralarında Türkiye’den şirketlerin de bulunduğu İran, BAE, Çin, Hong Kong, Hindistan, Almanya ve Ukrayna merkezli 32 kişi ve kuruluş yaptırım listesine eklendi.

Yaptırımların Kapsamı ve Gerekçesi

Hazine Bakanlığı Terörizm ve Mali İstihbarat Müsteşarı John K. Hurley, İran’ın küresel finans sistemlerini kullanarak nükleer ve konvansiyonel silah programları için bileşen tedarik etme ve terörist vekil grupları destekleme faaliyetlerinde bulunduğunu belirtti. Hurley, Başkan Trump’ın talimatıyla İran’a azami baskı uygulandığını ve uluslararası toplumun da İran’a yönelik BM yaptırımlarını tam olarak uygulamasını beklediklerini vurguladı.

OFAC, bu tedarik ağlarının Orta Doğu’daki ABD ve müttefik personelinin yanı sıra Kızıldeniz’deki ticari gemiler için ciddi bir tehdit oluşturduğunu açıkladı. Yaptırım kararı, ABD hükümetine İran’ın balistik füze programını kısıtlamasını ve nükleer silah elde etmesini engellemesini emreden Ulusal Güvenlik Başkanlık Muhtırası 2’yi ilerletme amacı taşıyor.

Balistik Füze Programı İçin Gizli Tedarik Ağı

OFAC açıklamasına göre İran, füze yakıtı bileşenlerinin tedarikinde üç kişilik bir girişim etrafında merkezlenmiş, çok uluslu bir ağ kullanmaktadır. Bu ağ, İran Savunma Sanayii Örgütü’nün bir unsuru olan Parchin Chemical Industries (PCI) adına faaliyet göstermektedir.

Füze Yakıtı Bileşenleri ve Tedarik Zinciri

Ağın tedarik ettiği kritik bileşenler şunlardır:

• Sodyum Klorat ve Sodyum Perklorat: Sodyum klorat, balistik füzelerde yaygın olarak kullanılan katı yakıtlı roket motorlarının iticisi olan amonyum perklorat üretiminde kullanılan sodyum perkloratın hammaddesidir.

• Sebasik Asit: Balistik füze programı için aranan, reçinelerin ve itici katkı maddelerinin üretiminde kullanılır.

Ağ, 2023’teki kuruluşundan bu yana Çin’den yüzlerce metrik ton füze yakıtı bileşeni tedarik etmiştir.

Türkiye’nin Füze Tedarikindeki Rolü

Yaptırım listesindeki kilit isimler ve faaliyetleri şunlardır:

• Marco Klinge (BAE merkezli) ve Majid Dolatkhah (İran ve Türkiye merkezli): PCI adına sodyum klorat, sodyum perklorat ve sebasik asit tedarikini koordine etti ve kolaylaştırdı. Klinge, Çin ve Hindistan’daki tedarikçilerle (Çin merkezli China Chlorate Tech Co Limited dahil) bağlantı kurdu.

• Majid Dolatkhah (Türkiye bağlantılı): Ortaklığın Türkiye’den tedarikinden sorumlu irtibat görevlisi olarak PCI ve Klinge arasında görev aldı.

• Vahid Qayumi (İran ve Türkiye merkezli): Ortaklığın İran içindeki kimyasal işinden sorumlu olup PCI ile diğer ortaklar arasında irtibat görevlisi olarak hizmet verdi.

İHA Parçaları İçin İki Ayrı Tedarik Hattı

Yaptırımlar, İran’ın İHA üretimini destekleyen iki ana hattı da hedef aldı:

1. IRGC-QF İHA Tedarik Ağı

İran Devrim Muhafızları Ordusu’na (IRGC-QF) bağlı çalışan Kimia Part Sivan Şirketi (KIPAS) ve yerel iştirakleri PARPO ile ARIAPA, İHA parçalarının üretimi, onarımı ve elektronik sistemlerin geliştirilmesinde KIPAS’a destek sağladıkları gerekçesiyle yaptırım listesine eklendi.

2. Mado Motor ve HESA Tedarik Ağı

• Mado Şirketi Desteği: OFAC, İran’ın Shahed-131 ve Shahed-136 İHA’larında kullanılan motorları üreten Mado şirketine destek sağlayan Çin merkezli bir ağı hedef aldı. Çin vatandaşı Ma Jie, Mado’nun Çin’deki faaliyetlerini organize etti ve kontrolündeki Qian Xi Long ve Hin Yun şirketleri üzerinden Türkiye merkezli firmalarla yüzbinlerce dolarlık işlem gerçekleştirdi. Bu Türk şirketleri de yaptırım mevzuatına tabi tutuldu.

• HESA Desteği: İran Uçak Üretim Sanayi Şirketi’ni (HESA) destekleyen uluslararası bir tedarik ağı da yaptırım kapsamına alındı. Ukrayna merkezli paravan şirketler üzerinden HESA’ya havacılık bileşenleri sağlayan Tabibi, Shafiei ve Nejad ile bu firmalar teknik ve mali destek sağladıkları gerekçesiyle yaptırıma tabi tutuldu.

Yaptırım Listesindeki Türkiye Merkezli Şirketler

İran’ın füze ve İHA tedarik ağlarına dahil oldukları gerekçesiyle yaptırım listesine eklenen Türkiye merkezli yedi şirket şunlardır:

1. Arkedya Gıda Tekstil Dış Ticaret Sanayi Limited Şirketi

2. Intro Oto Yedek Parça İthalat İhracat Ticaret ve Sanayi Limited Şirketi

3. Own Ucar Gıda İnşaat Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi

4. Royal Yapı İnşaat Emlak Gıda ve Tekstil Ürünleri Limited Şirketi

5. Loris Turizm Organizasyon İthalat ve İhracat Limited Şirketi

6. Özkam Nakliyat Petrol İthalat İhracat Sanayi Ticaret Limited Şirketi

7. Artaş Gümrükleme İthalat İhracat Sinir Ticareti Tekstil Gıda ve Sanayi Ticaret Limited Şirketi

Yaptırımların Hukuki Sonuçları

OFAC yaptırımları kapsamında, belirlenen kişi ve kuruluşların ABD’deki veya ABD vatandaşlarının kontrolündeki tüm mal varlıkları dondurulmakta ve OFAC’a bildirilmesi zorunlu hale gelmektedir. Yüzde 50’den fazla sahipliği bulunan şirketler de engellenmektedir. ABD vatandaşlarının OFAC lisansı olmaksızın bu kişi veya kuruluşlarla işlem yapması kesinlikle yasaktır. ABD yaptırımlarının ihlali, hem ABD’li hem de yabancı kişi ve kuruluşlar için ciddi hukuki ve cezai yaptırımları beraberinde getirmektedir.