Montana’da uzun süredir devam eden ve demiryolu taşımacılığı ile halk sağlığı arasındaki çizgiyi tartışmaya açan Wells & Walder v. BNSF davasında beklenmedik bir gelişme yaşandı. Dokuzuncu Bölge Temyiz Mahkemesi, BNSF Demiryolu aleyhine verilen tazminat kararını bozarak asbest davasına tamamen yeni bir boyut kazandırdı.
Mahkemenin Bozma Kararı ve Tazminat Süreci
Salı günü açıklanan kararda, Temyiz Mahkemesi, 2024 yılında her birine 4 milyon dolar tazminat ödenmesine hükmedilen iki ailenin davasını karara bağladı. Dava, 2020 yılında asbest maruziyetine bağlı mezotelyoma hastalığı nedeniyle hayatını kaybeden Tom Wells ve Joyce Walder’ın mirasçıları tarafından açılmıştı. Aileler, kurbanların Libby’deki demiryolu sahasında, yakındaki bir madenden taşınan vermikülit tozu nedeniyle hastalandığını savunmuştu. İlk derece mahkemesi demiryolunu sorumlu bulsa da, üst mahkeme bu kararı geçersiz kıldı.
Ortak Taşıyıcı İstisnası Tartışması
Davanın merkezinde, demiryolu şirketlerini belirli taşıma risklerinden koruyan “ortak taşıyıcı istisnası” yer alıyor. BNSF, yasal yükümlülüğü gereği bu madenleri taşımak zorunda olduğunu ve bu nedenle katı sorumluluktan muaf tutulması gerektiğini savundu. Dokuzuncu Bölge Mahkemesi heyeti bu savunmayı haklı bularak şu açıklamayı yaptı:
“Bugün, BNSF’nin vermikülit taşımacılığı için katı sorumluluktan muafiyet sağlayan ortak taşıyıcı istisnasına hakkı olduğuna karar veriyoruz.”
Davacıların avukatı Jinnifer Jeresek Mariman ise kararın Montana yasalarını yanlış uyguladığını savunarak, davanın Montana Yüksek Mahkemesine gönderilmemesinden duydukları hayal kırıklığını dile getirdi.
Libby Asbest Faciası ve Süperfon Süreci
Libby’deki kirlilik trajedisi on yıllar öncesine dayanıyor. Bölgede 1920’lerde başlayan vermikülit madenciliği, 1963’te WR Grace tarafından devralınmış ve 1990’a kadar sürdürülmüştü. Ancak asbest tehlikesine dair geniş çaplı soruşturmalar 1999’da başlamış, 2002 yılında bölge EPA Süperfon programına dahil edilmiştir. 2009 yılında ilan edilen halk sağlığı acil durumu, yüzlerce sakinin asbest kaynaklı hastalıklar nedeniyle hayatını kaybettiğini tescilledi.
