TBMM Suça Sürüklenen Çocuklara İlişkin Araştırma Komisyonu’nun son toplantısı, gençlerin medya alışkanlıklarını ve dijital dünyanın risklerini bir kez daha gözler önüne serdi. Komisyon Başkanı Pervin Tuba Durgut’un önderliğinde gerçekleşen bu oturumda, RTÜK ve BTK yetkilileri çarpıcı veriler paylaştı. Çekmeköy’de bir öğrencisi tarafından öldürülen öğretmen Fatma Nur Çelik’in anıldığı açılışta, Durgut durumun toplumsal bir alarm verdiğini vurguladı: ‘Artık sadece suça sürüklenen çocuklar yok; kamu vicdanını sarsan eylemlerin önünü kesmek için acil önlemler almalıyız.’ Bu toplantı, çocukların sosyal medya bağımlılığını ve gizli hesaplarını mercek altına alarak, ebeveynleri ve yetkilileri harekete geçirecek potansiyele sahip. Gençlerin günlük 3,5 saatlik sosyal medya kullanımı, ailelerin haberi olmayan hesaplar ve dijital tehditler, toplumun geleceğini tehdit eden bir gerçek haline geldi. Bu veriler ışığında, komisyonun çalışmalarının uzatılması gündeme gelirken, RTÜK ve BTK’nın adımları da dikkat çekiciydi.
RTÜK Başkan Yardımcısı Deniz Güler’in sunduğu araştırmaya göre, Türkiye’de gençlerin televizyon izleme süreleri hızla düşüyor. 2018’de günlük 2 saat 51 dakika olan süre, 2022’de 1 saat 40 dakikaya inmiş ve 2025’te 40 dakikanın altına inmeye hazırlanıyor. Buna karşın, sosyal medya kullanımı patlama yapıyor; gençlerin yüzde 90’ı en az bir platformu aktif olarak kullanıyor ve her 10 gençten 6’sı dijital abonelik sahibi. Bu değişim, ailelerin çocuklarını denetleme mekanizmalarını zorluyor. Araştırmada, gençlerin yüzde 82’sinin ailelerinden gizlediği hesaplar olduğu ortaya çıktı, ki bu durum ebeveynlerin farkında olmadığı riskleri artırıyor. Dijital dünyanın cazibesi, gençleri bilinçsizce tehlikeli içeriklere yönlendirirken, dijital okuryazarlık seviyesi de endişe verici: Yüzde 57’si yüksek seviyede olsa da, yüzde 43’ü orta veya düşük kalıyor. Bu eksiklik, gençlerin ‘dijital öz savunma’ mekanizmalarını zayıflatıyor.
Gençlerin kendileri bile bu sorunların farkında. Araştırmaya katılanların yüzde 88’i, sosyal medyada yaş sınırı olması gerektiğini savunuyor ve ideal yaşı 16 olarak belirtiyor. Dünyada benzer uygulamalar 15-16 yaş bandında yaygınlaşırken, Türkiye’de de bu yönde çalışmalar sürüyor. Bu talepler, sosyal medya platformlarının gençleri koruma sorumluluğunu artırıyor. Öte yandan, BTK Başkan Yardımcısı Abdulkerim Gün, internetteki hukuka aykırı içerikler konusunda alarm verdi. İhbar merkezine gelen şikayetlerin çoğu, çocukların cinsel istismarı ve yasadışı bahis ile ilgili. Gün’ün ifadesiyle, görüntülü uygulamaların neredeyse tamamı Onlyfans tarzı içeriklere evrilmiş durumda; 30’dan fazla uygulama kapatılmış olsa da, sorun devam ediyor. BTK, emniyetle koordineli olarak erişim engelleri getiriyor, ancak bu çabalar tek başına yeterli değil.
Televizyon İzleme Alışkanlıklarının Düşüşü ve Dijitalleşme
Gençlerin medya tüketimindeki değişim, yalnızca bir eğilim değil, toplumsal bir dönüşümün işareti. RTÜK’ün 26 ilde 7 bin 500 gençle yaptığı araştırma, televizyon izleme sürelerindeki dramatik düşüşü netleştiriyor. 2018’den 2022’ye kadar süren bu gerileme, gençlerin dikkatini çeken dijital platformlara kaydırıyor. Örneğin, bir genç için televizyonun yerini alan sosyal medya, günlük 3,5 saat gibi uzun bir zaman dilimini kaplıyor. Bu durum, ebeveynleri çocuklarının ekran önündeki hayatlarını gözden geçirmeye zorluyor. Araştırmanın detayları, gençlerin yüzde 90’ının sosyal medya hesaplarına sahip olduğunu gösterirken, bu hesapların çoğunun ailelerden gizli olması, güvenliği riske atıyor. Uzmanlar, bu gizliliği dijital izolasyon olarak tanımlıyor ve ailelerin aktif katılımını öneriyor.
Bir örnekle açıklayalım: Bir lise öğrencisi, ailelerinin bildiği ana hesabının yanı sıra, gizli bir hesapta arkadaşlarıyla etkileşimde bulunabilir. Bu hesapta paylaşılan içerikler, şiddet veya uyuşturucu gibi zararlı unsurları içerebilir ve denetimsiz kalabilir. RTÜK’ün verileri, bu tür risklerin artığını kanıtlıyor. Gençlerin dijital okuryazarlık seviyesi düşükse, sahte haberler veya manipülasyonlara maruz kalma ihtimali yükseliyor. Bu noktada, okulların ve ailelerin eğitim programları devreye girmeli; örneğin, adım adım dijital güvenlik dersleri vererek, gençleri bilinçlendirmek mümkün.
Gizli Hesaplar ve Aile Kontrolü Sorunları
Araştırmanın en can alıcı bulgusu, gençlerin ailelerinden gizlediği hesaplar. Yüzde 82 gibi yüksek bir oran, ebeveynlerin çocuklarının çevrimiçi faaliyetlerini tam olarak takip edemediğini gösteriyor. Bu gizlilik, gençleri siber zorbalık veya kötü niyetli etkileşimlere açık hale getiriyor. RTÜK yetkilileri, bu veriyi paylaşırken, ailelerin kontrol mekanizmalarını güçlendirmek için önerilerde bulundu. Örneğin, açık iletişim kurarak, gençlerle birlikte hesapları yönetmek, riskleri azaltabilir. Bu konuda, gerçek bir örnek: Bir aile, çocuğunun sosyal medya kullanımını sınırlandırdığında, gizli hesaplar oluşabiliyor; ancak birlikte kurallar belirleyince, güven artıyor.
Dijital dünyanın hızlı evrimiyle, gizli hesapların ardında yatan nedenleri anlamak önemli. Gençler, özgürlük arayışında bu hesapları kullanıyor, ancak bu özgürlük güvenlik açıkları yaratıyor. BTK’nın çalışmaları, bu hesapları izlemeyi zorlaştıran unsurları ele alıyor. Yetkililer, erişim engelleri ve filtrelemelerle mücadele etse de, gençlerin farkındalığını artırmak şart. Aileler, uygulama bazlı araçlar kullanarak, çocuklarının etkinliklerini izleyebilir; ancak bu, güven temelli bir yaklaşım olmalı.
Sosyal Medya Yaş Sınırı ve Dijital Tehditler
Gençlerin yüzde 88’i, sosyal medyada yaş sınırı istiyor ve 16 yaşını ideal görüyor. Bu talep, platformların içerik filtreleme sistemlerini geliştirmesini zorunlu kılıyor. Dünyada benzer uygulamalar, gençleri korumayı amaçlıyor; Türkiye’de de BTK, bu yönde adımlar atıyor. Örneğin, Onlyfans benzeri uygulamaların kapatılması, hukuka aykırı içerikleri azaltıyor. BTK yetkilisi Gün, ihbarların çoğunun çocuk istismarı ile ilgili olduğunu belirterek, acil müdahalelerin önemini vurguladı.
Bu tehditler karşısında, RTÜK’ün yapay zeka denetimi projesi devreye giriyor. Gündüz kuşağı programlarındaki şiddet sahnelerini anlık tespit etmek, yayın kalitesini artıracak. İYİ Parti Milletvekili Selcan Taşçı’nın tepkileri de bu konuyu pekiştirdi; ekranlardaki yozlaşma, siyasetçileri harekete geçiriyor. Gençlerin dijital dünyada korunması için, kapsamlı stratejiler gerekiyor: Eğitim, denetim ve farkındalık bir arada olmalı. Bu yaklaşım, toplumun geleceğini güvenceye alacak.
BTK’nın Mücadele Adımları ve Gelecek Perspektifleri
BTK, erişim engelleri ve koordineli operasyonlarla, yasadışı içeriklere karşı savaşıyor. Gün’ün paylaştığı veriler, şikayetlerin çoğunun kumar ve istismar odaklı olduğunu gösteriyor. Bu çabalar, gençleri korumayı hedeflese de, daha fazla kaynağa ihtiyaç var. RTÜK ve BTK’nın ortak çalışmaları, dijital ortamı daha güvenli hale getirebilir. Örneğin, yapay zeka ile haber bültenlerindeki etik ihlalleri önlemek, bir adım öteye taşıyor. Komisyonun ek süre talebi, bu konuları derinlemesine ele alma fırsatı sunuyor.
Genel olarak, bu toplantı, gençlerin medya alışkanlıklarını dönüştürmenin yollarını arıyor. Aileler, okullar ve kurumlar birlikte hareket ederse, dijital riskler azaltılabilir. Verilerle desteklenen bu tartışmalar, toplumun dikkatini çekmeyi başarıyor ve gelecek politikaları şekillendiriyor. Komisyonun çalışmaları, çocuklar için daha güvenli bir dünya yaratma yolunda kritik bir rol oynuyor.
