Soğan doğrarken gözlerimizin yaşarması, mutfaktaki en yaygın ve bazen en acı verici küçük “krizlerden” biridir. Ancak bu durumun arkasında oldukça ilginç ve karmaşık bir kimyasal savunma mekanizması yatar.
İşte bu kimyasal savaşın nedenleri ve gözlerinizi kurtaracak pratik çözüm yolları:
Soğan Doğrarken Gözlerimiz Neden Yaşarır?
Soğanlar, toprak altında yetişirken kendilerini kemirgenlere ve böceklere karşı korumak için evrimleşmiştir. Bir soğanı kestiğinizde, soğanın hücrelerini parçalamış olursunuz. Bu parçalanma, normalde ayrı duran iki maddeyi bir araya getirir: Alinaz enzimleri ve amino asit sülfoksitler.
-
Kimyasal Reaksiyon: Bu iki madde birleştiğinde sülfenik asit oluşur.
-
Gazın Oluşumu: Sülfenik asit, soğandaki başka bir enzimle (LF-sentaz) tepkimeye girerek havada hızla yayılan uçucu bir gaz olan “Sin-propantiyal-S-oksit”e dönüşür.
-
Gözdeki Temas: Bu gaz gözlerinize ulaştığında, gözün nemli tabakasındaki suyla tepkimeye girer ve düşük konsantrasyonda sülfürik asit oluşturur.
-
Savunma Mekanizması: Gözünüz bu yakıcı asidi hissettiği anda beyne sinyal gönderir. Beyin ise asidi yıkamak ve dışarı atmak için gözyaşı kanallarını uyarır. Sonuç: Bolca gözyaşı!
Göz Yaşarmasını Önlemek İçin Pratik Yöntemler
Bu kimyasal süreci durdurmak veya etkisini azaltmak için şu yöntemleri deneyebilirsiniz:
-
Soğanı Soğutun: Doğramadan 15-30 dakika önce soğanı buzdolabında (veya 10 dakika dondurucuda) bekletin. Soğuk, kimyasal reaksiyonu yavaşlatır ve gazın havaya yayılma hızını düşürür.
-
Keskin Bıçak Kullanın: Kör bıçaklar soğan hücrelerini parçalamak yerine ezer, bu da daha fazla gaz salınmasına neden olur. Keskin bir bıçak, hücreleri temiz bir şekilde keserek gaz çıkışını minimize eder.
-
Akan Su Altında veya Su Dolu Kapta Kesin: Gaz suda çözünür. Soğanı su altında kesmek, gazın gözlerinize ulaşmadan suda hapsolmasını sağlar (ancak bu biraz zahmetli olabilir).
-
Hava Akışı Oluşturun: Ocağın aspiratörünü açın veya bir vantilatör yardımıyla havayı kendinizden uzağa üfleyin. Bu, gazın gözlerinize ulaşmadan dağılmasını sağlar.
-
Kök Kısmını En Son Kesin: Soğanın sülfür konsantrasyonu en yüksek olan yeri kök kısmıdır. Doğramaya tepeden başlayın ve kök kısmını en sona bırakın; hatta mümkünse kökü tamamen ayırmadan doğrama işlemini bitirin.
-
Dil Çıkarmak veya Ağızdan Nefes Almak: Bazıları ağızdan nefes almanın veya dili hafifçe dışarı çıkarmanın gazı gözlere ulaşmadan ağızdaki nemde tuttuğunu iddia eder. Bilimsel olarak kesinliği tartışmalı olsa da denemeye değer!
Küçük Bir İpucu: Eğer çok hassas gözleriniz varsa veya her gün kilo kilo soğan doğramanız gerekiyorsa, basit bir deniz gözlüğü takmak bu sorunu %100 oranında çözecektir.
