Orta Doğu’da çatışmaların yeniden şiddetlenmesi, küresel enerji piyasalarında fiyat hareketliliğini artırdı. Petrol üretim tesisleri ve enerji altyapısına yönelik saldırı ihtimali ile Hürmüz Boğazı üzerinden gerçekleştirilen petrol ve petrol ürünü taşımacılığındaki belirsizlikler, arz güvenliği endişelerini güçlendirdi.
Brent petrolün varil fiyatının eylül ayında 100 dolar seviyesini aşması, Avrupa’daki akaryakıt fiyatlarına da doğrudan yansıdı. Avrupa Birliği genelinde özellikle dizel fiyatlarında dikkat çekici bir yükseliş yaşandı.
AB’de Benzin 2 Euro Seviyesini Aştı
Avrupa Komisyonunun haftalık petrol piyasası verilerine göre, vergiler dahil Euro-süper 95 benzinin AB genelindeki ortalama litre fiyatı 23 Şubat’ta 1,64 Euro olarak ölçüldü.
7 Eylül itibarıyla ortalama fiyat yaklaşık yüzde 24 yükselerek 2,04 Euroya çıktı. Böylece AB genelinde benzinin litre fiyatı 2 Euro sınırını aşmış oldu.
Dizel fiyatlarındaki yükseliş ise daha belirgin gerçekleşti. 23 Şubat’ta ortalama 1,59 Euro olan dizelin litre fiyatı, 7 Eylül’de yaklaşık yüzde 33 artışla 2,11 Euroya ulaştı.
Dizel Fiyatlarındaki Yükseliş Daha Sert Oldu
Akaryakıttaki fiyat artışının temel nedenleri arasında Orta Doğu’daki savaşın petrol arzına ilişkin endişeleri artırması gösteriliyor. Çatışmaların yoğunlaşması, üretim tesisleri ve enerji altyapısının hedef alınabileceği yönündeki riskleri artırırken Hürmüz Boğazı üzerinden gerçekleştirilen sevkiyatlara ilişkin belirsizlikleri de beraberinde getirdi.
Avrupa dizel piyasasında arz koşullarının daha sıkı hale gelmesi de fiyatların benzine kıyasla daha hızlı yükselmesinde etkili oldu. Özellikle petrol ürünlerinin tedarikinde yaşanabilecek aksaklık ihtimali dizel piyasasındaki baskıyı artırdı.
Benzinde En Büyük Artış Danimarka ve Finlandiya’da
AB ülkeleri arasında benzin fiyatındaki en yüksek artış Danimarka ve Finlandiya’da görüldü.
Danimarka’da benzinin litre fiyatı yaklaşık yüzde 36 yükselerek 1,94 Eurodan 2,63 Euroya çıktı. Finlandiya’da ise aynı dönemde yaklaşık yüzde 36’lık artış yaşandı ve litre fiyatı 1,71 Eurodan 2,32 Euroya yükseldi.
Bu ülkelerin ardından Çekya ve Polonya yaklaşık yüzde 32’lik artışla gelirken, Litvanya’da benzin fiyatları yaklaşık yüzde 29 yükseldi.
Dizelde En Sert Artış Bulgaristan’da
Dizel fiyatlarında en yüksek artış Bulgaristan’da kaydedildi. Ülkede dizelin litre fiyatı yaklaşık yüzde 47 artış göstererek 1,23 Eurodan 1,81 Euroya ulaştı.
Bulgaristan’ın ardından Çekya yaklaşık yüzde 44, Finlandiya yüzde 42, Polonya yüzde 39 ve Belçika yüzde 38’lik artışlarla sıralandı.
Çekya, Finlandiya ve Polonya böylece hem benzin hem de dizel fiyatlarında en yüksek artışların görüldüğü ilk beş ülke arasında yer aldı.
Akaryakıt Fiyatları Neden Farklılık Gösteriyor?
Avrupa ülkelerindeki akaryakıt fiyatlarının aynı seviyede olmamasında yalnızca küresel petrol fiyatları belirleyici değil. Ülkelerin uyguladığı vergi oranları, ulusal para birimlerindeki hareketlilik, rafineri kapasitesi, yakıt tedarik zincirleri ve yerel piyasa koşulları da fiyatların farklılaşmasına neden oluyor.
Bu nedenle aynı dönemde petrol fiyatları ortak bir baskı oluştursa da benzin ve dizeldeki artış oranları ülkeden ülkeye değişebiliyor.
Avrupa Komisyonu’ndan Arz Güvenliği Mesajı
Avrupa Komisyonu, 8 Eylül’de yaptığı değerlendirmede Orta Doğu’daki durumun halen istikrarsızlığını koruduğunu bildirdi.
Komisyon, bölgede devam eden jeopolitik belirsizliklerin özellikle dizel ve jet yakıtı başta olmak üzere petrol ve petrol ürünleri piyasalarında fiyat oynaklığını artırdığını belirtti.
AB’nin mevcut durumda petrol arz güvenliği açısından acil bir sorunla karşı karşıya olmadığını ifade eden Komisyon, çatışmaların nasıl ilerleyeceğinin önümüzdeki haftalar ve aylarda piyasalar açısından belirleyici olacağına dikkat çekti.
Bölgedeki savaşın genişlemesi veya enerji altyapısına yönelik saldırıların artması halinde petrol ürünleri piyasalarında arz koşullarının daha da sıkılaşabileceği ve bunun Avrupa’daki akaryakıt fiyatları üzerinde yeni bir baskı oluşturabileceği değerlendiriliyor.
