Ankara Üniversitesi öncülüğünde kurulan Türk Hızlandırıcı ve Işınım Laboratuvarı’nda (TARLA) ilk ışınlama deneyi gerçekleştirildi. Deneyle, radyasyonun farklı malzemeler üzerindeki etkilerinin hızlandırıcı altyapısı kullanılarak incelenmesinin önü açıldı. Çalışmaların, uydu ve uzay araçlarında kullanılan malzemelerin yanı sıra optik sistemler ve sensörlerin radyasyona dayanımının değerlendirilmesine katkı sağlaması hedefleniyor.
Cam Ve Pleksiglas Örnekleri Gama Işınlarına Maruz Bırakıldı
Türkiye’nin ileri hızlandırıcı teknolojileri alanındaki bilimsel kapasitesini geliştirmek amacıyla kurulan TARLA’da, süperiletken hızlandırıcı modülleriyle elektronlar hızlandırılıyor. Tesiste gerçekleştirilen ilk ışınlama deneyi, altyapının malzeme araştırmalarında kullanılmaya başlandığını gösterdi.
Mayıs 2026’da yapılan deney kapsamında cam ve pleksiglas örnekleri, hızlandırılmış elektronlardan elde edilen gama ışınlarına maruz bırakıldı. Işınlama sonrasında camın renginde değişim meydana gelirken pleksiglas örneklerinde yapısal değişimler ve kırılmalar gözlemlendi. Deney, malzemelerin radyasyon etkisi altındaki davranışlarının deneysel olarak incelenebileceğini ortaya koydu.
Bu araştırmaların özellikle uydu ve uzay araçlarında kullanılan malzemelerin, optik bileşenlerin ve sensörlerin radyasyona karşı dayanıklılığının değerlendirilmesine katkı sağlaması planlanıyor.
Uydu Ve Optik Sistemlerde Radyasyon Etkisi Araştırılacak
Uzay ortamındaki radyasyon, uydu kameralarının lenslerini, görüntüleme sistemlerini ve elektronik sensörleri etkileyerek performans kaybına neden olabiliyor. TARLA’da gerçekleştirilecek ışınlama deneyleriyle bu bileşenlerde oluşabilecek değişimlerin incelenmesi amaçlanıyor.
Araştırmaların, radyasyona daha dayanıklı malzeme ve tasarımların geliştirilmesine katkı sağlaması bekleniyor. Ayrıca radyasyondan etkilenen optik bileşenlerin yeniden kullanılabilirliğinin araştırılması da deneylerin sağlayabileceği olanaklar arasında bulunuyor.
Radyasyonun Uzun Vadeli Etkileri Daha Kısa Sürede İncelenebilecek
Hızlandırıcıda uygulanan ışınlama koşulları, bazı malzemelerin uzun süreli radyasyon etkileri karşısındaki davranışlarının daha kısa sürede incelenmesine imkân sağlayabilir. Böylece uydu ve uzay sistemlerinde kullanılacak malzemelerin seçimi ve dayanıklılık değerlendirmeleri için deneysel veriler üretilebilecek.
TARLA’da elektron demetini izleyen teşhis sistemleri üzerinde de çalışmalar yürütülüyor. Bu çalışmaların, Türkiye’nin hızlandırıcı teknolojileri alanındaki teknik bilgi birikiminin ve bilimsel araştırma kapasitesinin geliştirilmesine katkıda bulunması hedefleniyor.
