Hindistan’ın kuzeyinde yer alan yüksek rakımlı Ladakh bölgesinde mühendisler, tarımsal sulamada yaşanan su sıkıntısına çözüm bulmak amacıyla yapay buzul projeleri üzerinde çalışıyor. Kış aylarında akan suların ilkbaharda ekim döneminde azalması nedeniyle geliştirilen projede, 30 ila 40 metre yüksekliğinde buz kütleleri oluşturulması ve yaklaşık 16 milyon litre su depolanması hedefleniyor.
KIŞ AYLARINDAKİ SUYU İLKBAHARA TAŞIMAYI HEDEFLİYORLAR
Bölgedeki su kaynaklarını daha verimli kullanma çalışmaları, 1980’li yılların sonlarında inşaat mühendisi Chewang Norphel’in geliştirdiği teras tipi buz rezervuarlarıyla başladı. Kış aylarında boşa akan suların depolanmasını amaçlayan bu yapılar, geniş yüzey alanları nedeniyle güneş ışınlarına daha fazla maruz kalıyor ve beklenenden erken eriyebiliyordu.
Bu soruna alternatif geliştiren mühendis Sonam Wangchuk, 2013-2014 kışında yaklaşık 3 bin 200 metre rakımda ilk koni biçimli buz stupasını inşa etti. Kubbe şeklindeki Budist anıtlarından esinlenilerek tasarlanan yaklaşık 6 metre yüksekliğindeki prototip, 150 bin litre su depolama kapasitesine ulaştı.
ENERJİ HARCAMADAN YAPAY BUZ KÜTLELERİ OLUŞTURULUYOR
Buz stupası yönteminde su, yerçekimi kuvvetinden yararlanılarak yüksek bir noktadan borular aracılığıyla inşaat alanına taşınıyor. Dikey bir borudan havaya püskürtülen su damlacıkları, gece saatlerinde etkili olan dondurucu soğuk nedeniyle yere ulaşmadan donuyor. Bu işlem tekrarlandıkça damlalar üst üste birikerek koni biçiminde büyük bir buz kütlesi meydana getiriyor.
Yöntemin öne çıkan özelliklerinden biri, herhangi bir soğutma makinesine veya enerji tüketen dondurma sistemine ihtiyaç duyulmaması. Koni biçimindeki tasarım, düz yüzeyli buz rezervuarlarına kıyasla güneş ışınlarına daha az alan sunarak erime sürecini yavaşlatmayı amaçlıyor.
Geometrik hesaplamalar da bu tasarımın avantajını ortaya koyuyor. Koni yüksekliğinin iki katına çıkarılması durumunda yüzey alanı dört katına, hacmi ise sekiz katına ulaşabiliyor. Böylece daha büyük miktarda suyun nispeten daha az yüzey alanıyla depolanması mümkün olabiliyor.
40 METRELİK YAPILAR İÇİN BİLİMSEL ÖLÇÜM BEKLENİYOR
Projede yeni yapılacak buz stupalarının yaklaşık 13 katlı bir binanın yüksekliğine karşılık gelen 40 metreye ulaşması ve 16 milyon litre civarında su depolaması planlanıyor. Bu kapasite, ilk prototipin yaklaşık 107 katına karşılık geliyor. Ancak böylesine büyük yapıların oluşturulabilmesi için suyun çok daha yüksek noktalara püskürtülmesini sağlayacak basınç ve debi değerlerine ihtiyaç duyuluyor.
Diğer taraftan projeye ilişkin bilimsel değerlendirmelerde bazı belirsizlikler de bulunuyor. Araştırmacılar, koni biçimli buz stupaları ile geleneksel teras tipi buz rezervuarlarının su verimliliğini doğrudan karşılaştıran yeterli bilimsel ölçümün henüz bulunmadığına işaret ediyor.
Ayrıca ilk prototipin ardından geliştirilen yapıların hedeflenen 30 ila 40 metre yüksekliğe ulaşıp ulaşmadığı da bağımsız verilerle kesin olarak doğrulanmış değil. Bu nedenle Ladakh’taki yapay buzul çalışmaları, tarımsal sulama sorununa alternatif bir çözüm sunma potansiyelinin yanı sıra uzun vadeli verimliliğinin bilimsel olarak değerlendirilmesini de gerektiriyor.