Hollanda’nın devlete ait demir yolu işletmecisi Nederlandse Spoorwegen (NS), Avrupa Komisyonu’nun antitröst soruşturmasını kapatmasının ardından kullanım dışı bırakılan trenlerin satışı için yeni bir internet sitesi hizmete açtı. Şirket, 2027 yılında 15 ila 20 adet ICM tren setini satışa sunmayı planlıyor.
Avrupa Komisyonu, 12 Kasım’da NS hakkında yürüttüğü ön soruşturmayı sonlandırdığını duyurdu. Soruşturma, işletmecinin kullanım ömrünü tamamlayan trenleri yedekte tutması, satması veya parçalara ayırması süreçlerini kapsıyordu. Komisyonun temel endişesi, NS’nin rakip demir yolu şirketlerinin yolcu filosundan çıkarılan araçları satın almasını engelleyebilecek uygulamalarda bulunmasıydı.
NS, Komisyon ile yürütülen görüşmelerin ardından aynı gün, artık kullanmayı planlamadığı yolcu trenlerinin açık ve ayrımcılık içermeyen bir prosedürle satışa sunulmasını öngören yeni politikasını açıkladı. Bu düzenlemenin ardından soruşturma kapatıldı.
Ancak Komisyon, soruşturmanın sona ermesinin NS’nin uygulamalarının Avrupa Birliği rekabet kurallarına uygun olduğunun onaylandığı anlamına gelmediğini vurguladı. Kurum, ikinci el yolcu trenleri pazarını izlemeyi sürdüreceğini bildirdi.
İlk Satış Listesinde 15-20 ICM Tren Seti Yer Alıyor
NS’nin yeni satış internet sitesinde duyurulan ilk araç grubu, 15 ila 20 adet ICM elektrikli çoklu tren setinden oluşuyor. Şirket, bu trenlerin satış sürecini Eylül 2027’de başlatmayı ve araçları aynı ay internet sitesinde ilan etmeyi planlıyor.
Satış kararının arkasında NS filosunun yenilenmesi bulunuyor. Yaklaşık 100 ICNG treninin teslim edilmesiyle eski trenlerin yerini yeni nesil araçlar almaya başladı. İlk yeni DDNG ve FLIRT trenlerinin ise 2030’dan itibaren NS tarifesine katılması ve mevcut filodaki bazı araçların daha hizmet dışına çıkarılması bekleniyor.
NS, kullanım dışı bırakılan trenlerin mümkün olduğunca başka işletmeciler tarafından değerlendirilmesini amaçlıyor. Şirket geçmişte de dış internet siteleri üzerinden ikinci el vagon satışları gerçekleştirdi. Ancak bazı araçlar için alıcı bulunamadı.
ICNG trenlerinin hizmete girmesinin ardından 2025 yılında kullanımdan çıkarılan bazı vagonlar da harici bir satış platformunda ilan edildi. NS, bu araçlardan hangilerinin kimler tarafından satın alındığına ilişkin bilgileri yılın ilerleyen dönemlerinde açıklamayı planlıyor. Satılamayan trenler ise döngüsel geri dönüşüm kapsamında sökülüyor.
NS İkinci El Tren Satış Sürecini Nasıl Yürütecek?
NS tarafından yayımlanan altı aşamalı satış prosedürü, resmi satış ilanından yaklaşık bir yıl önce başlıyor. Bu süre, potansiyel alıcılara finansman sağlama, araçların teknik uygunluk ve homologasyon kontrollerini yapma, park alanı ve bakım hizmetlerini ayarlama, nakliye planlarını hazırlama imkânı tanıyor.
İlgilenen taraflara, satış ilanının yayımlanması ile tekliflerin sunulması arasında en az altı ay süre veriliyor. Kazanan teklif sahibinin araçları teslim alması için belirlenen tarih ise bildirimin ardından en erken üç ay sonrasına konulabiliyor. NS, istisnai durumlarda veya resmi satış başlamadan önce belirli alıcılardan istenmeyen teklifler gelmesi halinde bu süreleri kısaltabiliyor.
Resmi satış sürecinden kısa süre önce kayıtlı taraflara teklif vermeyi düşünüp düşünmedikleri soruluyor. İki veya daha fazla tarafın olumlu yanıt vermesi halinde rekabetçi satış süreci başlatılıyor. Yalnızca bir tarafın ilgilenmesi durumunda ise ikili görüşme yoluyla satış yapılabiliyor.
Alıcılar, trenlerin teknik durumu, arıza geçmişi ve bakım maliyetlerini içeren bilgi paketine 1.000 Euro karşılığında erişebiliyor. NS, satış sonrasında trenlerin Avrupa Ekonomik Alanı içerisinde hangi ülkelerde işletilebileceğine yönelik coğrafi bir kısıtlama getirmiyor.
Alıcılar İçin Teknik Ve Mali Yükümlülükler Belirlendi
Satış prosedürüne göre teklif verenlerin, satın aldıkları araçları demir yolu işletmeciliğinde kullanmaları ve yeterli mali kapasiteye sahip olduklarını göstermeleri gerekiyor. Ayrıca her alıcının araçlardan sorumlu bir yetkili ile bakım faaliyetlerini üstlenecek bir sorumlu belirlemesi isteniyor.
Trenlerin zamanında teslim alınması da satış koşullarının önemli unsurları arasında yer alıyor. NS, hizmet dışı bırakılan araçların depolama alanlarında geniş yer kapladığını ve yeni trenlerin teslimatını engelleyebileceğini belirterek hızlı tahsilatın önemine dikkat çekiyor.
Bir tren serisi, ancak satış süreci tamamlanmasına rağmen başarılı bir satış gerçekleştirilememesi halinde söküme gönderiliyor. Hasarlı araçlar ile müze gibi özel amaçlarla satışa çıkarılan trenler ise standart satış prosedürünün dışında tutuluyor.
NS’nin İkinci El Tren Satış Sürecindeki Altı Aşama
| Aşama | Uygulama |
|---|---|
| Listeleme | NS, tren serisini, tahmini araç sayısını, yaşını, teknik özelliklerini, homologasyon durumunu ve alıcı koşullarını duyuruyor. |
| Hizmetten Çekilme | Gelecekte filo planında yer almayacak trenler, AB kurallarının izin vermesi halinde satışa hazırlanıyor. |
| Piyasa Kontrolü | Kayıtlı tarafların teklif verme niyetleri değerlendiriliyor. Birden fazla alıcı olması halinde rekabetçi satış süreci başlıyor. |
| İlan Ve Bilgilendirme | Araçların teknik durumu, arıza geçmişi ve bakım bilgilerini içeren paket 1.000 Euro karşılığında sunuluyor. |
| Tekliflerin Değerlendirilmesi | Teklifler açıklanan kriterlere göre inceleniyor. NS, açıklanmayan bir taban fiyat belirleyebiliyor. |
| Teslimat | Kazanan alıcı trenleri Hollanda’da teslim alıyor ve sonraki nakliye işlemlerini kendisi organize ediyor. |
AB, Kullanılabilir Trenlerin Hurdaya Çıkarılmasını Sınırlamak İstiyor
Avrupa Komisyonu, yeni yolcu trenlerinin yüksek maliyetli olması ve teslimat sürelerinin uzunluğu nedeniyle ikinci el araç pazarının önemine dikkat çekiyor. Komisyona göre kullanılmış trenler, özellikle küçük işletmeciler ve yeni pazara giren şirketler için daha hızlı ve ekonomik bir seçenek oluşturuyor.
AB’nin yüksek hızlı demir yolu eylem planında da güvenli şekilde çalışmaya devam edebilecek trenlerin rekabeti engelleyici biçimde hurdaya çıkarılmasını önlemeye yönelik bir yasal düzenleme hazırlama taahhüdü bulunuyor. Plan kapsamında, üye ülkelerde ikinci el trenlerin yeniden satışı ve kullanımına ilişkin şeffaf koşullar oluşturulması hedefleniyor.
Hollanda’da Demir Yolu Kapasitesi İçin Ayrı Rekabet Soruşturması
Avrupa Komisyonu, NS’nin ikinci el tren satışlarına ilişkin soruşturmasından ayrı olarak Hollanda’daki demir yolu kapasite tahsisini de inceliyor.
Komisyon, 29 Haziran’da Hollanda’ya gönderdiği bildirimde, mevcut kapasite tahsis kurallarının AB rekabet hukukuyla çelişebileceğine dikkat çekti. Brüksel’in değerlendirmesine göre, ana imtiyaz sahibi NS’ye hat kapasitesinin sınırlı olduğu durumlarda rakip işletmecilere kıyasla öncelik tanınması, uluslararası yolcu taşımacılığındaki rekabeti olumsuz etkileyebilir.
Hollanda’nın 2025 yılında iç yolcu demir yolu pazarını rekabete açmasının ardından gündeme gelen bu dosya, ülkedeki demir yolu taşımacılığında rekabet koşullarına ilişkin ayrı bir inceleme olarak sürüyor.