İzlanda’da Erozyonla Mücadele İçin Ekilen Acı Bakla İstilacı Türe Dönüştü

İzlanda’da Erozyonla Mücadele İçin Ekilen Acı Bakla İstilacı Türe Dönüştü - RayHaber
İzlanda’da Erozyonla Mücadele İçin Ekilen Acı Bakla İstilacı Türe Dönüştü - RayHaber

İzlanda’da İkinci Dünya Savaşı sonrasında erozyonu önlemek ve toprağı korumak amacıyla yaygınlaştırılan Alaska acı baklası (Lupinus nootkatensis), zamanla doğal ekosistem üzerinde baskı oluşturmaya başladı. Volkanik arazilerde toprağı güçlendirmek için ekilen bitki, adanın bin yıllık yosun ve liken örtüsünü gölgede bırakarak yerel bitki çeşitliliğini tehdit eden istilacı bir türe dönüştü.

İzlanda’da yüzyıllar boyunca devam eden ağaç kesimi ve aşırı otlatma, toprağın rüzgar ve yağışlarla taşınmasına neden oldu. Erozyonun giderek büyüyen bir sorun haline gelmesi üzerine ülke yönetimi, toprağı tutacak ve yeniden bitki örtüsü oluşturulmasını sağlayacak yöntemlere yöneldi.

Erozyonu Önlemek İçin Ülkenin Dört Bir Yanına Ekildi

Alaska acı baklasının İzlanda’daki ilk ekim denemeleri 1885 yılına kadar uzansa da bitkinin yaygın biçimde kullanılmaya başlanması 1945 sonrasında gerçekleşti. Ormancı Hakon Bjarnason’un Alaska’daki College Fiyordu’ndan topladığı yabani tohumlar, İzlanda’nın volkanik kumullarını sabitlemek ve ağaçlandırma çalışmalarına uygun zemin hazırlamak amacıyla kullanıldı.

Köklerinde yaşayan bakteriler aracılığıyla havadaki azotu toprağa bağlayabilen bitki, verimsiz arazilerde dahi hızla gelişebildi. Ancak bu özelliği, kontrolsüz yayılmasını da beraberinde getirdi. Nehir yatakları, buzul sularının oluşturduğu akışlar ve heyelanlar, tohumların başlangıçta hedeflenen alanların dışına taşınmasına yol açtı.

Scientific Reports dergisinde yayımlanan genetik araştırma, insan eliyle gerçekleştirilen tohum taşımalarının ve başkent Reykjavík merkezli dağıtımların bitkinin yayılmasında önemli rol oynadığını ortaya koydu. Yaz sonlarında bazı tırtıl ve güve türlerinin bitkinin yapraklarına zarar vermesi ise yayılmayı durdurmak için yeterli olmadı.

Yosun Ve Liken Örtüsü Tehdit Altında

Saha araştırmaları, Alaska acı baklasının yoğun biçimde yayıldığı alanlarda yerel bitki çeşitliliğinin azaldığını gösteriyor. Özellikle bitkinin zemin yüzeyini yüzde 50’den fazla kapladığı fundalık ve ağaçlık bölgelerde doğal bitki örtüsü üzerindeki baskı belirginleşiyor.

Türkiye’de bazı türleri gıda olarak tüketilen acı baklanın aksine Alaska acı baklası, yabani ve yüksek boylu yapısıyla çevresindeki bitkilerle rekabete giriyor. Geniş ve yoğun yaprakları, İzlanda’nın hassas yosun ve liken örtüsüne ulaşan ışığı azaltarak bu bitkilerin gelişimini olumsuz etkiliyor. Daha güçlü kök sistemine sahip çayır bitkileri ise acı baklanın yayılmasına karşı görece daha dirençli kalıyor.

Erozyon Başarısı Doğal Denge Tartışmasını Başlattı

Alaska acı baklası, İzlanda’da toprağın korunması ve erozyonun azaltılması konusunda önemli bir işlev üstlense de kontrolsüz yayılması yeni bir çevre sorununu beraberinde getirdi.

Başlangıçta doğayı korumak amacıyla kullanılan bitkinin yerel türleri baskı altına alması, çevre yönetiminde karşılaşılan zorluklardan biri haline geldi. İzlanda örneği, erozyonla mücadelede etkili olan yabancı bitki türlerinin uzun vadede doğal ekosistem üzerinde oluşturabileceği riskleri de gözler önüne seriyor.