Yükselen Enflasyon ve Kredi Kartı Kullanımının Artışı
Yükselen enflasyon, paranın değer kaybetmesine yol açarak yurttaşları yanında nakit taşımaktan kaçınmaya ve en küçük alışverişlerde bile kredi kartı kullanmaya yönlendirdi. Ancak, artan kredi kartı komisyonları ve bankaların 45 güne kadar ulaşan vadeleri, esnafı zor durumda bıraktı. Bu koşullar altında, esnaf kredi kartı ile yapılan alışverişlerde banka komisyonlarının maliyetini yurttaşa yansıtma yoluna gitti. Hükümet ise duruma müdahale ederek esnafa kesilecek ceza miktarını 200 bin TL’ye çıkardı.
Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, banka komisyonlarının %2’lere kadar düştüğünü iddia ederek, “Karta farkı isteyen esnafı şikâyet edin” dedi. Ancak esnaf, komisyonların hâlâ %4 seviyelerinde olduğunu belirterek, hem tüketicinin hem de kendi mağduriyetinin giderilmesi için bankalarla ilgili bir çözüm talep ediyor.
Türkiye Esnaf ve Sanatkârları Konfederasyonu (TESK) Başkanı Bendevi Palandöken, kamu bankalarına öncelik verilmesi çağrısında bulundu. Son beş yılda sürekli artan enflasyon, parayı neredeyse değersiz hale getirdi ve en büyük banknot olan 200 TL bile basit bir alışverişi karşılamakta yetersiz kalır hale geldi. Bu şartlar altında, sürekli nakit taşımak istemeyen yurttaşlar kredi kartlarına yöneldi.
Türkiye’de, kartlarla yapılan ödemeler sadece son bir yıl içinde %89 oranında arttı. Bankalararası Kart Merkezi (BKM) verilerine göre, 2020 yılında 75 milyon adet olan kredi kartı sayısı, günümüzde 125.9 milyon adete yükseldi. 2020 yılının Ağustos ayında kredi kartı ile yurtiçinde yapılan alışveriş tutarı 86 milyar 346 milyon TL iken, 2024’ün Ağustos ayında bu rakam 1 trilyon 156 milyar 603 milyon TL’ye ulaştı. Ancak bu alışverişler sırasında işletmelerin bankalara ödediği komisyonlar %0.60 seviyelerinden %4’e kadar yükseldi.
Banka Komisyonları ve Esnafın Durumu
Bu durum, esnafın eline nakit para geçmemesine neden oldu; kredi kartlı alışverişlerde bazı ürünlerde işletme kârından daha fazla komisyon ödemek zorunda kaldı. Esnaf, bu durumu bertaraf etmek amacıyla komisyonu kartlı satış fiyatlarına yansıtmak durumunda kaldı. Hazine ve Maliye Bakanlığı, bu uygulamanın suç olduğunu belirterek esnafa ceza kesmeye başladı.
TESK Başkanı Bendevi Palandöken, bu durumu değerlendirirken, “Kart komisyonlarının azaltılması için BDDK’ya başvurduk, ancak herhangi bir dönüş alamadık. Hazine ve Maliye Bakanlığı’na da durumu anlattık ve onlardan bir çözüm bekliyoruz. Sadece komisyonlar değil, POS ücreti, işletme maliyeti gibi birçok kalem daha bankalara ödendiği için bu durum esnafı zor durumda bırakıyor. Kartlı alışverişlerde en çok kazanan bankalar oluyor. Konfeksiyon sektöründe de benzer sıkıntılar yaşanıyor, ancak orada kâr marjı yüksek olduğu için kimse farkında değil. Bizim sattığımız temel tüketim maddelerinde kâr marjları zaten düşük. Örneğin, %3.5 kâr ettiğimiz bir ürünü kartla satın aldığımızda bankaya %4 komisyon ödüyoruz” ifadelerini kullandı.
Esnafın ve tüketicinin mağdur olmaması için kamu bankalarına seslenen Palandöken, “Gelip öncü olun, önce siz POS ve kartlı alışveriş maliyetlerini düşürün, tüm esnaf sizin POS cihazınızı kullansın” şeklinde konuştu.
İstanbul Esnaf ve Sanatkârlar Odaları Birliği Başkan Vekili ve Kırtasiyeciler Odası Başkanı Yavuz Tekçe, komisyonlar nedeniyle esnaf ve tüketicinin zarar ettiğini, bu süreçte ya bankaların ya da zincir marketlerin kazandığını belirtti. Tekçe, “Esnaf, kendi sorumluluğunda olmayan bu yüksek ücreti mecburen yansıtmak durumunda kalıyor. Bu nedenle tüketici de haklı olarak en küçük alışverişte bile zincir marketlere yöneliyor. Bu sistemde ya bankalar ya da zincir marketler her halükârda güçlü olan taraflar kazanıyor. Esnafın ve tüketicinin durumunu düşünen kimse yok” dedi.
