Türkiye’de Enflasyon ve Nakit Kullanımındaki Sorunlar
Geçtiğimiz yıl göreve gelen yeni ekonomi yönetimi, sıkı para politikaları uygulamasına rağmen Türkiye’deki enflasyonu beklenen seviyelerde düşüremedi. Ülke genelinde en büyük banknot olan 200 liranın döviz karşılığı, 6 dolara kadar gerileyince piyasalarda nakit para kullanımında ciddi sıkıntılar baş gösterdi. Birçok banka, ATM’lerinde 10, 20, 50 ve 100 TL’lik banknotlar için ayrılan slotları 200 liralar için kullanıma açtı. Ancak, müşteri taleplerine yetişemeyen bankalar, gün içinde birkaç kez ATM’leri yeniden doldurmak zorunda kalıyor. Bu durum, hem çalışan sayısını artırmak hem de taşımacılık masraflarını yükseltmek zorunda kalan bankacılık sektörü kaynakları tarafından eleştirilmekte.
ATM’lerin Yükü Artıyor
200 TL’nin en büyük banknot olarak piyasada yer almasıyla birlikte, 2015-2024 yılları arasında banka ve kredi kartlarıyla yapılan nakit çekim işlemlerinin ortalama tutarı önemli bir artış kaydetti. 2015 yılında banka kartlarıyla ortalama 410 TL işlem yapılırken, 2024 yılı itibarıyla bu tutar yüzde 523 artışla 2.553 TL’ye ulaştı. Yurt içi kredi kartlarında ise nakit çekim ortalaması işlem başına 2015 yılında 627 TL iken, 2024 yılı itibarıyla yüzde 583 artışla 4.282 TL’ye çıktı. Ancak, ATM sayısındaki artış 2015-2024 yılları arasında yalnızca yüzde 11 oldu. Türkiye’de toplam 53.566 ATM bulunmakta ve bu ATM’lerin hepsi aynı işlem yoğunluğuna sahip olmayabiliyor.
ATM’lerde Ne Kadar Para Bulunuyor?
ATM’lerde ortalama 4 kaset (para kutusu) bulunduğu varsayıldığında, her bir kasette yaklaşık 3.800 banknot bulunduğu hesaplanmaktadır. 2015-2024 yılları arasında tedavüldeki toplam banknot adetlerinin oranlarına göre ATM’lere dağıtıldığında, tüm ATM’lerin aynı anda dolu olduğu varsayıldığında, 2015 yılında toplam 46 milyar 133 milyon TL’ye ihtiyaç duyulurken, Ağustos 2024 itibarıyla bu rakam yüzde 120 artışla 101 milyar 279 milyon TL’ye çıkmaktadır.
ATM’lerde İşlem İhtiyacı Artıyor
ATM’lerdeki banknot hacminin 2015 yılından bu yana değişmediği varsayıldığında, toplam para miktarındaki artış ihtiyacın altında kalmaktadır. BKM verilerine göre, para miktarının banka ve kredi kartı nakit çekiminde işlem başına düşen tutara oranlandığında, ATM’lerde yapılacak işlem sayısı 2015-2024 arasında yüzde 67 azalmıştır. 2015 yılında ATM’ler tam doluyken, 44 milyon 524 bin işlem yapılabilirken, 2024 yılında bu rakam 14 milyon 817 bin işlemle sınırlı kalmaktadır.
ATM’lerin Dolum Süreleri Kısalıyor
ATM’lerden yapılan banka ve kredi kartlı nakit çekim işlem sayısı, 2024 yılı itibarıyla tüm yıla oranlandığında, banka kartlarında 2015-2024 arasında yüzde 30, kredi kartlarında ise yüzde 146 artış göstermektedir. Ülkedeki ATM’lerin içindeki nakit miktarı düşünüldüğünde, 2015 yılında ortalama 26 kez dolum gerektiren ATM’ler, 2024 yılında bu gereksinimi 109 kez karşılamak zorunda kalmaktadır.
Bankaların Maliyetleri Artıyor
T24’teki yazısında bu duruma değinen bilişim uzmanı Füsun Nebil, bankacılık kaynaklarından aldığı bilgiyle mevcut durumu şu şekilde aktarmaktadır: “Bankaların ATM’lere para yüklemek ve arızaları gidermek için oluşan lojistik ve bakım maliyetleri yüzde 30 civarında artıyor.”
