Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), 2025 yılı Araştırma-Geliştirme Faaliyetleri Araştırması sonuçlarını açıkladı. Verilere göre Türkiye’nin toplam Ar-Ge harcamaları, bir önceki yıla kıyasla 328 milyar 607 milyon lira artarak 980 milyar 428 milyon liraya yükseldi. Ar-Ge harcamalarının gayrisafi yurt içi hasıla (GSYH) içindeki payı da yüzde 1,46’dan yüzde 1,55’e çıktı.
Ar-Ge Harcamalarında Şirketlerin Payı Yüzde 65
2025 yılında gerçekleştirilen Ar-Ge harcamalarının sektörel dağılımında mali ve mali olmayan şirketler ilk sırada yer aldı. Toplam harcamaların yüzde 65’i şirketler tarafından yapılırken, yükseköğretim kurumlarının payı yüzde 30,3, genel devlet ve kâr amacı olmayan kuruluşların payı ise yüzde 4,7 olarak hesaplandı.
Harcamaların türlerine göre dağılımında personel giderleri yüzde 58,8 ile en büyük kalemi oluşturdu. Ar-Ge faaliyetlerinin finansmanında da şirketler öne çıktı. Toplam harcamaların yüzde 52,5’i şirketler tarafından karşılanırken, genel devletin katkısı yüzde 31,1, yükseköğretimin payı yüzde 14,1 ve yurt dışı kaynakların payı yüzde 2,3 oldu.
Ar-Ge Personeli Sayısı 318 Bine Yaklaştı
Türkiye’de 2025 yılında tam zaman eşdeğeri (TZE) üzerinden 317 bin 982 kişi Ar-Ge çalışmalarında görev yaptı. Personelin yüzde 67,9’u mali ve mali olmayan şirketlerde, yüzde 29’u yükseköğretim kurumlarında, yüzde 3’ü ise genel devlet ve kâr amacı olmayan kuruluşlarda istihdam edildi.
Ar-Ge alanında çalışan kadınların sayısı 108 bin 453’e ulaşırken, kadınların toplam personel içindeki oranı yüzde 34,1 olarak belirlendi. Kadın çalışanların payı yükseköğretimde yüzde 48,1 ile en yüksek seviyeye çıktı. Bu oran genel devlet ve kâr amacı olmayan kuruluşlarda yüzde 32,2, özel sektörde ise yüzde 28,2 olarak kaydedildi.
Ar-Ge Çalışanlarının Yüzde 31’i Doktora Mezunu
Araştırmada Ar-Ge personelinin eğitim düzeylerine ilişkin veriler de yer aldı. Çalışanların yüzde 40,6’sını lisans, yüzde 31’ini doktora veya eşdeğeri, yüzde 19,4’ünü yüksek lisans mezunları oluşturdu. Meslek yüksekokulu mezunlarının oranı yüzde 4,9, lise ve altı eğitim düzeyindekilerin oranı ise yüzde 4,1 oldu.
Tam zaman eşdeğeri esas alındığında lisans mezunlarının payı yüzde 49,6’ya ulaştı. Doktora veya eşdeğeri eğitim seviyesindekilerin oranı yüzde 21,4, yüksek lisans mezunlarının oranı ise yüzde 18,5 olarak hesaplandı.
Ar-Ge Harcamalarında İstanbul Ve Ankara İlk Sıralarda
Ar-Ge yatırımlarının bölgelere göre dağılımında İstanbul yüzde 31,8’lik payla ilk sırada yer aldı. Ankara, toplam harcamaların yüzde 30’unu gerçekleştirerek ikinci sıraya yerleşti. Kocaeli, Sakarya, Düzce, Bolu ve Yalova’yı kapsayan TR42 bölgesi ise yüzde 9,5’lik payla üçüncü oldu.
Böylece İstanbul ve Ankara’nın toplam Ar-Ge harcamalarındaki payı yüzde 61,8’e ulaştı. Ar-Ge personelinin bölgesel dağılımında da benzer bir tablo ortaya çıktı. Personelin yüzde 32,2’si İstanbul’da, yüzde 19,8’i Ankara’da, yüzde 8,4’ü ise TR42 bölgesinde görev yaptı.
Şirketlerin Ar-Ge Harcamaları 637 Milyar Lirayı Geçti
Mali ve mali olmayan şirketlerin 2025 yılındaki toplam Ar-Ge harcamaları 637 milyar 252 milyon lira olarak gerçekleşti. Şirketlerin bu kapsamda yaptığı harcamaların yüzde 54,9’u Ar-Ge merkezlerinde kullanıldı.
Ar-Ge merkezlerinde gerçekleştirilen harcamaların yüzde 89,5’inin, 250 ve üzerinde çalışanı bulunan büyük ölçekli girişimlerden geldiği belirlendi.
İmalat Sanayinde Yüksek Teknoloji Öne Çıktı
İmalat sanayindeki girişimlerin Ar-Ge harcamaları 2025 yılında 322 milyar 656 milyon liraya ulaştı. Bu harcamaların yüzde 47,7’si yüksek teknoloji faaliyetlerinde bulunan girişimler tarafından gerçekleştirildi. Orta yüksek teknoloji grubunun payı yüzde 40,7 olarak kaydedildi.
Orta düşük teknoloji grubundaki girişimler toplam harcamaların yüzde 7,2’sini, düşük teknoloji grubundakiler ise yüzde 4,4’ünü gerçekleştirdi.
Araştırmacı istihdamında ise orta yüksek teknoloji faaliyetleri öne çıktı. Bu gruptaki girişimlerde 32 bin 399 araştırmacı görev yaparken, yüksek teknoloji grubunda çalışan araştırmacı sayısı 23 bin 298 oldu.
Dolaylı Ar-Ge Teşviklerinin Payı Yüzde 26,5’e Çıktı
TÜİK’in açıkladığı veriler, dolaylı Ar-Ge teşviklerinin şirketlerin toplam Ar-Ge harcamaları içindeki payının son 10 yılda yükseldiğini ortaya koydu. 2015 yılında yüzde 14,8 olan teşviklerin payı, 2025’te yüzde 26,5’e çıktı.
Aynı dönemde mali ve mali olmayan şirketlerin Ar-Ge harcamaları da 11,2 milyar liradan 637,3 milyar liraya yükseldi. Böylece Türkiye’de şirketlerin Ar-Ge yatırımlarında son 10 yılda önemli bir büyüme kaydedildi.