Pandemi süreci tüm hayatımızı hemen hemen her alanda etkilediği gibi tabi ki lojistiği ve lojistiğin bileşenlerini de önemli oranda etkiledi. Bu süreçte taşımacılık modlarının tümünde yaşanan kısıtlamalar, bunun neticesinde ortaya çıkan darboğazlar, küresel ticaret akışlarına da sekte vurdu.
Virüsün yayılmasının engellenmeye çalışıldığı ilk dönemde, özellikle temassız ticaret olarak önerilen demiryolu önemli oranda ilgi gördü. Ülkemizde de demiryolu ile ihracat taşımaları arttı ve bazı hatlarda lokomotif/ vagon sayıları yapılacak taşımalar için yetersiz kaldı. Pandemi döneminde demiryolu taşımalarında ortaya çıkan artış, salgında ortaya çıkan taşıma engellerinin demiryolu ile aşılabileceğini bir kez daha gösterdi.
Her zaman dile getirdiğimiz, lojistiğin olmazsa olmazlarından birinin demiryolu taşımacılığı olduğu, limanlarımızın üretim ve tüketim merkezlerine demiryolu ile bağlanmasının ne kadar önemli olduğu bu kez yaşanarak tecrübe edildi.
Hem doğuya hem de batıya ihracatımızı kesintisiz devam ettirebilmemizin yolunun demiryolu olduğu artık çok açık bir şekilde görülmektedir. Demiryolu taşımacılığına yönelmenin gerek kamu gerek özel sektör olarak yatırımları arttırmanın gerekliliği bir kez daha öne çıkmıştır.
Pandemi ilebirlikte, dünyanın farklı yerlerinde devam eden savaşlar, artan korumacılık stratejileri, küresel ticareti olumsuz yönde etkilemeye devam etmektedir.Bu durum sadece ticaret hacimlerinin azalmasına değil, aynı zamanda ticaretin yönünün de değişmesine yol açmaktadır.
Özellikle deniz taşımacılığında oluşan konteyner tedarik sıkıntıları ve limanlarda oluşan tıkanmalar ve birikmeler, diğer taraftan karayolunda sınır geçişlerinde yaşanan uzun bekleme süreleri nedeniyle, Çin – Türkiye -Avrupa arasındaki taşımacılıkta demiryoluna olan talep her geçen gün artmaktadır.
Çin-Türkiye-Avrupa arasında ilk tren Ekim 2019’da Çin’den yola çıkarak Bakü-Tiflis-Kars (BTK) demiryolu ve Orta Koridor üzerinden, Marmaray Tüp Geçidini de kullanarak Çekya’nın Prag şehrine transit olarak 18 günde ulaşmıştır. Türkiye’den Çin’e ilk yük treni ise 04 Aralık 2020 tarihinde Çerkezköy’den hareket ederek 19 Aralık 2020 tarihinde, yani 15 günde 8.693 km’lik parkuru tamamlayarak Çin’in Xian Eyaleti’ne ulaşmıştır.
TCDD Taşımacılık A.Ş.’nin 2021 Faaliyet Raporu’nda; Çin-Türkiye arasında Orta Koridor ve Bakü-Tiflis-Kars (BTK) hattı üzerinden düzenli seferleri devam eden blok konteyner trenlerinde; orta vadede yıllık 200’ün üzerinde blok tren, uzun vadede ise yıllık 1.500 blok tren işletilmesi ve Çin-Türkiye arasındaki toplam taşıma süresinin 10 güne düşürülmesi hedeflendiği belirtilmektedir.
Ülkemiz, Kars-Tiflis-Bakü hattının ve Marmaray’ın yük trafiğine açılması ardından özellikle Çin – Avrupa arasındaki demiryolu yük taşımacılığının önemli bir halkası haline gelme yolunda ilerlemektedir.
Fakat, Türkiye’nin mevcut demiryolu kapasitesi halihazırda kendi ihracatçılarımızın taşımalarına ancak yetmektedir. Bu sebeple Türkiye üzerinden transit geçen trenler, ülke içinde yapılan demiryolu taşımalarının kapasitesinden kullanmaktadırlar.Bu durumTürk firmaları açısından uzun bekleme sürelerine neden olabilir.
Türkiye’nin Çin ve Avrupa arasındaki demiryolu taşımacılığında etkin bir rol oynayabilmesi için öncelikle mevcut demiryolu altyapısının iyileştirilmesi ve geliştirilmesi, limanlara demiryolu bağlantıları yapılarak modlar arası entegrasyonun sağlanması ve özel sektörün katılımının arttırılması gerekmektedir. Ayrıca önemli bir diğer konu da demiryolu yatırımlarının “yük öncelikli” planlanması olacaktır.
Özel sektörün demiryolu taşımacılığına girmesinin teşvik edilmesi ve desteklenmesi ile demiryolundaki kapasite sorunlarının da önüne geçilebilir. Ve tabi ki tüm taşıma modlarına entegre edilmiş, modern lojistik merkezler de sistemin olmazsa olmaz parçalarından biridir.
Ulaştırma ve Lojistiğin ülke ekonomisine sağladığı katma değeri arttırmak önceliğimiz olmalıdır.
Demiryolu altyapısının verimli bir taşıma yapmaya elverişli hale getirilmesi, taşıma kapasitesinin arttırılması, tedarik zincirlerinin doğru olarak planlanması, sınır kapılarındaki kapasitelerin arttırılması, gümrük prosedürlerinin kolaylaştırılması ve tüm bunların kamu-özel sektör işbirliğine içinde yapılması konuları önemli önceliklerdir. Tüm bunlar yapılırken de temel önceliğin, mevcut kapasitenin transit taşımalardan önce Türk ihracatçısının ihtiyaçlarının karşılanması olduğu unutulmamalıdır.
Demiryolu ağımız üzerinde yapılan taşımacılıkta Doğu-Batı hattının yanı sıra Kuzey – Güney hattına (Samsun-Mersin) da ağırlık verilmesi taşımacılığımıza önemli katkı sağlayacaktır.
Kesintisiz ihracatın yolu demiryoludur. Demiryolu taşımacılığı, sanayicimize yurt içinde ve uluslararası taşımalarda maliyet avantajı, özellikle Yeşil Mutabakat uygulamaları ve çevre açısından düşük emisyon salımı ve dünya ile rekabet gücü sağlayacaktır.
Yazan: Nükhet Işıkoğlu
