Yüksek atmosfer katmanları, birçok bilinmezlik barındırmaktadır. Bunlardan biri, iletişim ve navigasyon için hayati öneme sahip olan ekvatoral plazma kabarcıklarıdır (EPK). Ekvatoral plazma kabarcıkları, iyonosferde serbest elektron ve iyon yoğunluğunun çevreye göre belirgin şekilde azaldığı düzensizliklerdir. Bu düşük yoğunluk bölgeleri, iyonosferin plazma tabakasında oluşan baloncuklar olarak tanımlanabilir.
GPS Sinyalleri Üzerindeki Olumsuz Etkiler
Gündüz saatlerinde iyonosferdeki plazma yoğunluğu genellikle daha dengelidir. Ancak, gün batımından sonra meydana gelen hızlı soğuma ve değişen elektriksel koşullar, bu kabarcıkların oluşumuna zemin hazırlayabilir. En önemlisi, bu plazma düzensizlikleri, GPS sinyalleri gibi radyo dalgalarının kırılmasına neden olarak, sinyal kesilmelerine ve yanlış konum belirlemelere yol açabilir. Bu durum, özellikle ekvator yakınlarındaki bölgelerdeki hava ve deniz navigasyonu için son derece kritik bir mesele haline gelir.
Uzaktan Tespit: 8 Bin Kilometre Uzaklık
Mısır üzerinde devasa bir plazma baloncuğunun bulunması, tek başına büyük bir olay değildir; çünkü bu EPK’ların her yıl o bölgede onlarcası oluşmaktadır. Ancak ilginç olan, bu baloncuğun nereden gözlemlendiğidir. Gözlemler genellikle uzaydan yapılırken, yerden de belirli bölgeler gözlemlenebilir. Ancak, yer radarı eğriliği nedeniyle ufkun altındaki hedeflere ulaşmakta zorluk çekebilir. Bununla birlikte, Çin Bilimler Akademisi‘ndeki araştırmacılar, 8 bin kilometre uzaklıktaki Güney Çin Denizi‘nde bulunan Hainan adasından Mısır üzerindeki bir plazma kabarcığını tespit etmeyi başardılar.
Radar Teknolojisi ile Menzilin Artışı
Geophysical Research Letters dergisinde yayımlanan bir çalışmaya göre, Çin bu bölgede bir Düşük İrtifa Uzun Menzilli İyonosferik Radar (LARID) sistemi inşa etti. Bu radar, plazma kabarcıklarının yarattığı düzensizlikleri izleyebilen gelişmiş bir sistemdir. Radyo yayınları, iyonosfer plazmasına yansıtılarak dünyanın öbür ucuna iletilebildiği gibi, radar da benzer bir işlevi üstlenmektedir. LARID’in temel yeteneği, sinyalleri geri almak ve yorumlamaktır. Algılama menzili ise 9 bin 600 km’dir. Daha da dikkat çekici bir durum, bu menzilinin yarım yıldan kısa bir süre içinde üç katına çıkmasıdır.
Devrim Niteliğinde Gelişmeler
Piramitler üzerindeki plazma kabarcıkları yeni bir olgu olmasa da, Çinli bilim insanları tarafından konuya ilişkin güncellemelerin gerçek zamanlı olarak iletilmesi önemli bir yenilik sunmaktadır. Araştırmacılar, bu tür radarlardan oluşan bir ağ oluşturmanın, bu olayların izlenmesi açısından devrim niteliğinde olabileceğini belirtmektedir. Yazarlar, makalelerinde şu değerlendirmeyi yapmaktadır: “Sonuçlar, gelecekte üç ila dört OTH radarından oluşan [ve] küresel EPK’ları gerçek zamanlı olarak elde etme kapasitesine sahip olabilecek düşük enlemli bir OTH [Ufuk Ötesi] radar ağı kurmak için anlamlı bir fikir sunuyor…”
