Kara Deliklerin Galaksi Üzerindeki Etkisi: Pablo’nun Galaksisi
Cambridge Üniversitesi öncülüğündeki uluslararası bir araştırma ekibi, James Webb Uzay Teleskobu aracılığıyla, yaklaşık bizim galaksimizin büyüklüğünde olan bir galaksinin, kara deliğin gerekli yakıtı emmesi nedeniyle yeni yıldızlar oluşturamadığını doğruladı. Bu galaksi, GS-10578 olarak adlandırılan ve halk arasında Pablo’nun Galaksisi olarak bilinen bir yapı. Büyük Patlama’dan yalnızca iki milyar yıl sonra meydana gelmiş olmasına rağmen, yeni yıldızlar yaratamaması nedeniyle artık ‘ölü’ bir galaksi olarak kabul ediliyor.
Gökbilimcilerin yaptığı gözlemler, kara deliğin galaksiden devasa miktarda gazı daha yüksek bir hızla dışarı ittiğini ortaya koydu. Bu durum, galaksinin yeni yıldızlar oluşturma yeteneğini ciddi şekilde etkiliyor. ‘BESİN KAYNAĞINI KESEREK UYKUDA TUTUYOR’ ifadesiyle durumun ciddiyetini vurgulayan Cambridge Kavli Kozmoloji Enstitüsü’nden Dr. Francesco D’Eugenio, “Suçluyu bulduk: Kara delik bu galaksiyi öldürüyor ve galaksinin yeni yıldızlar oluşturmak için ihtiyaç duyduğu ‘besin’ kaynağını keserek onu uykuda tutuyor” şeklinde açıklamalarda bulundu.
Önceki gözlemler, bu galaksinin sönmüş durumda olduğunu gösteriyordu. Ancak, büyüklüğü göz önünde bulundurulduğunda, çok az sayıda yıldız oluşturması ve kara delikle yıldız oluşumunun sonu arasında bir bağlantı kurma beklentisi içindeydik. Fakat James Webb’e kadar bu galaksiyi detaylı bir şekilde inceleyip bu bağlantıyı doğrulamak mümkün olmamıştı. Dolayısıyla, bu sönmüş durumun geçici mi yoksa kalıcı mı olduğu belirsizdi.
Bu keşif, bilim insanlarının James Webb Uzay Teleskobu’nu kullanarak kozmolojinin en büyük gizemlerinden birini çözmeye yönelik çabalarının sadece bir ay sonrasında gerçekleşti: Evrenin erken dönemindeki galaksilerin neden bu kadar büyük göründüğü. Austin’deki Texas Üniversitesinden araştırmacılar, Temmuz 2022’de faaliyete geçen Webb teleskobu ile kara deliklerin galaksileri olduğundan çok daha büyük ve parlak gösterdiğini tespit etti. Araştırmacılar, en son kara delik keşfinin evren anlayışımızı temel bir düzeyde daha da ileriye götürdüğünü belirtiyorlar.
Kavli Kozmoloji Enstitüsü’nden Profesör Roberto Maiolino, “Kara deliklerin galaksiler üzerinde büyük bir etkisi olduğunu ve belki de yıldız oluşumunu durdurduğunu biliyorduk. Ancak Webb’e kadar bunu doğrudan doğrulayamamıştık” dedi. Webb’in erken evreni ve onun nasıl evrimleştiğini inceleme yeteneği açısından büyük bir sıçrama yaptığına da dikkat çekti. Gökbilimcilerin gözlemleri, pazartesi günü Nature Astronomy dergisinde “A fast-rotator post-starburst galaxy quenched by supermassive black-hole feedback at z=3” (Z=3’te süper kütleli karadelik geri beslemesiyle söndürülen hızlı dönen bir yıldız patlaması sonrası galaksi) başlığı altında detaylandırıldı.
