Türkiye’de Aktif/Pasif Oranı Düşüş Gösteriyor
Türkiye’de sigortalı çalışan sayısındaki artışa rağmen, aktif/pasif oranı düşüş göstermeye devam ediyor. 2023 yılının başına kıyasla, 58 ilde bu oranın gerilediği gözlemlenmiştir. Aktif/pasif dengesi, emekli aylığı alan kişi sayısının, çalışanların dosya sayısına oranı olarak hesaplanmaktadır. Ekonomim’in derlediği Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) verilerine göre, haziran itibarıyla aktif/pasif dengesinde 1,63 seviyesine bir düşüş yaşanmıştır. 2023 yılının başında bu oran 1,6 seviyesindeydi. Dosya sayısının yanı sıra, kişi bazında bir değerlendirme yapıldığında da benzer bir tablo ortaya çıkmaktadır. 2023 yılının sonunda, 1 emekli-gelir alan kişiye karşılık 1,58 çalışan bulunurken, haziran sonunda bu oran 1,55’e gerilemiştir.
EYT Düzenlemesi Oranı Düşürdü
Geçmiş yıllara bakıldığında, 2009-2017 yılları arasında kısmi bir düşüş yaşanmasına rağmen, aktif/pasif oranında genel olarak bir iyileşme görülmüştür. 2022 yılında ise 1 emekliye karşılık 2,1 çalışan bulunmaktaydı. Ancak, 2023 ve 2024 yıllarında yürürlüğe giren EYT düzenlemesiyle birlikte emekli sayısında hızlı bir artış yaşanmış; dolayısıyla bu oran tekrar 1,63 seviyesine gerilemiştir. EYT öncesine kıyasla, aktif/pasif dengesinde 0,5 puanlık bir düşüş meydana gelmiştir.
Bozulma 58 İlde Gözlendi
Aktif/pasif dengesindeki bozulma, iller bazında incelendiğinde, yıl başından bu yana 58 ilde bu oranın gerilediği tespit edilmiştir. İstihdamın yoğun olduğu büyük şehirlerde, örneğin İstanbul, Ankara, İzmir, Kocaeli, Gaziantep ve Adana gibi illerde de düşüş yaşanmıştır. SGK verilerine göre, bu illerde oran 0,01 ile 0,28 puan arasında bozulmuştur. Ancak, turizm açısından yoğun olan Aydın, Antalya, Muğla gibi iller ile deprem bölgesindeki Kahramanmaraş, Adıyaman, Malatya ve Hatay gibi illerde iyileşme gözlemlenmiştir.
6 İlde Emekli Sayısı Çalışan Sayısından Fazla
2024 Haziran ayı itibarıyla Türkiye genelinde 6 ilde emekli-gelir alan kişi sayısının çalışan sayısını geçtiği ortaya çıkmıştır. Bu iller sırasıyla Balıkesir, Çorum, Giresun, Sinop, Zonguldak ve Bartın olarak belirlenmiştir. Bu durum, sosyal güvenlik sisteminin gelecekteki sürdürülebilirliği açısından ciddi bir risk teşkil etmektedir.
Emeklilik Sistemi Sıkıntıda
Uzmanlar, yüksek enflasyon nedeniyle bu yıl emekli olacak kişilere daha yüksek aylık bağlanacak olmasının başvurularda artışa neden olduğunu vurgulamaktadır. Çalışan sayısına oranla emekli aylığı alanların artması, sosyal güvenlik sisteminin gelecekte daha fazla zorlanabileceğine işaret etmektedir. 2030’lu yıllardan itibaren Türkiye’nin genç nüfus avantajını kaybetmesiyle birlikte bu dengenin daha da bozulması beklenmektedir.
Aktif/Pasif Oranı Nedir?
Aktif/Pasif Oranı: Sisteme prim ödeyen aktif sigortalıların sayısı ile sistemden gelir ve aylık alan pasif sigortalıların dosya sayısı arasındaki orandır. Bu oran, sosyal güvenlik sisteminin sağlığına dair önemli bir gösterge olarak değerlendirilmektedir.
