Discord Nedir ve Türkiye’deki Erişim Engeli
Discord, kullanıcılara anlık sesli, yazılı ve görüntülü sohbet imkanı sunan bir iletişim platformudur. Türkiye, 9 Ekim 2023’te ABD merkezli Discord’a erişim engeli getirmiştir. Bu engelin arkasında, platformda suç teşkil eden içeriklerin paylaşılması ve çocuklara yönelik şantaj ve istismar iddiaları yer almaktadır.
Discord, Mayıs 2015’te piyasaya sürüldü ve ilk başlarda oyunseverler arasında popülerlik kazandı. Kullanıcılar, oyun oynarken sesli sohbet yapmak için bu platformu tercih etti. Discord, kullanıcılarına “sunucular” adı verilen sohbet odaları oluşturma imkanı tanır; bu sunucular, özelleştirilebilir ve herkese açık veya yalnızca davetiye ile katılmaya açık şekilde ayarlanabilir. Bir sunucuya üye olan kullanıcılar, dünyanın neresinde olursa olsun, o sunucuda bulunan “kanallar” adı verilen yazılı veya sesli sohbet odalarına katılabilirler. Ayrıca, bireysel olarak ya da en fazla 10 kişilik gruplar halinde “direkt mesajlar” aracılığıyla iletişim kurmak da mümkündür.
Discord’a katılmak için en az 13 yaşında olmak gerekmektedir. Ancak, bir ülkenin sosyal medya yasalarına göre asgari üyelik yaşı daha yüksekse, Discord’a kaydolmak için o yerel mevzuatın şartları geçerli olmaktadır. Discord, ilk yıllarında oyunseverler arasında yaygın olarak kullanılsa da, zamanla yayın yapma ve görüntülü arama gibi ek işlevler eklenmesiyle kullanıcı tabanı yüzbinlerden on milyonlara yükselmiştir. Günümüzde, Discord sadece oyunseverler değil, aynı zamanda şirketler, okullar, arkadaş grupları ve enstitüler gibi birçok farklı topluluk tarafından iletişim ve içerik paylaşımı yapmak için kullanılmaktadır. Discord’un resmi web sitesine göre, platformun aylık aktif kullanıcı sayısı 150 milyonun üzerindedir.
Platformun Karanlık Yüzü
Diğer sosyal medya platformlarında olduğu gibi, Discord da kötüye kullanılabilen bir alan haline gelmiştir. Platformun adı, Türkiye’de ve dünyada siber suçlar, online zorbalık ve cinsel istismar iddialarıyla anılmaya başlamıştır. Discord, İstanbul’da 4 Ekim 2023 tarihinde, İkbal Uzuner ve Ayşenur Halil adlı 19 yaşındaki iki kadının aynı yaştaki Semih Çelik tarafından vahşice öldürülmesinin ardından gündeme gelmiştir. Çelik’in Discord üzerinden bir Incel (Involuntary celibate/İstemsiz Bekarlık Projesi) grubuyla iletişim kurduğu iddia edilmiştir. Bu cinayetlerin ardından, Discord ve benzeri platformlarda suç unsuru içerikler paylaşan birçok grup olduğu ve bu grupların bazı üyelerinin suça özendirdiği öne sürülmüştür.
9 Ekim 2023 tarihinde, platforma “Çocukların cinsel istismarı ve müstehcenlik suçlarının işlendiğine dair yeterli şüphenin bulunması” gerekçesiyle erişim engeli getirilmiştir. Gazeteci ve İletişim Danışmanı Mehmet Şafak Sarı, bu tür cinayetleri işleyen kişilerin, kendilerine yer bulamayan bireylerin, birbirlerini teşvik eden ve cesaretlendiren şiddet içerikleri paylaşmak için Discord gibi platformları kullandığını ifade etmiştir. BBC Türkçe‘ye konuşan Sarı, bu kişilerin, toplumdan tepki gördükleri ya da platform kuralları tarafından engellendikleri için paylaşımlarını daha az görünür olan uygulamalarda yapmayı tercih ettiklerini belirtmiştir.
Sarı, Discord’a erişimin engellenmesiyle bu davranışın daha da teşvik edilebileceği ve bu tür faaliyetler yürütmek isteyen çocukların “daha kapalı bir mecraya yönelebileceği” uyarısında bulunmuştur. Örnek olarak da Türkiye’nin Ağustos 2023’te Roblox adlı oyun platformunu yasaklamasını göstermiştir. Roblox’a “çocukların istismarına neden olacak içerikler barındırdığı için” erişim engeli getirilmiştir. Sarı, “Roblox yasaklandığında da çocuklar farklı sitelere yönlendi. Discord’da da aynı şeyi yaşayabiliriz” şeklinde konuşmuştur. Discord’un Türkiye’de erişime engellenmesinden bir gün önce, Rusya da platformu yasaları ihlal ettiği ve uygunsuz içerikleri kaldırmadığı gerekçesiyle yasaklamıştır. 2023’te ise ABD Savunma Bakanlığı’ndan sızdırılan belgelerin bir asker tarafından ilk olarak Discord’daki bir sunucuda paylaşıldığı tespit edilmiştir.
Discord’un Güvenlik Önlemleri Yeterli mi?
Discord, BBC Türkçe’nin Türkiye’deki erişim engeli ve platform güvenliği ile ilgili sorduğu sorulara haber yayına girdiği sırada yanıt vermemişti. Ancak platformun “politika ve güvenlik” sayfasında ne tür önlemler aldığına dair detaylı açıklamalar bulunmaktadır. Discord’un Topluluk Kuralları gereği, platformda taciz, tehdit, kişisel bilgilerin ifşası, nefret söylemi, aşırılıkçılık, çocuk istismarı, 18 yaş altı kullanıcılar ile cinsel içerik paylaşımı, intihar ve kendine zarar vermeyi teşvik eden içerikler ile aşırı şiddet içerikli görüntüler paylaşımı yasaklanmıştır. Kurallarda ayrıca, çocuk istismarı veya yasa dışı içeriklerin paylaşılması gibi bazı durumlarda yerel kolluk kuvvetleri ile irtibat kurulabileceği belirtilmektedir.
Platform, Topluluk Kuralları’nı ihlal eden içerik ve kullanıcıların engellenmesi için çalıştığını da vurgulamaktadır. Ancak, bu önlemlerin sunucularda suç teşkil eden faaliyetleri durdurmak için yeterli olup olmadığı sorgulanmaktadır. Mehmet Şafak Sarı’ya göre, Discord ve benzeri şirketlerin kurallarını uygulama sürecindeki yaptırım ve kontrol mekanizmaları oldukça sınırlıdır: “Şirketler tamamen kendi belirledikleri şekilde, kişi ve kurumların fikrini almadan süreç işletiyorlar. Bazı devletler de güvenlik politikaları ve kişilik haklarını öne sürerek farklı yönlerde hareket ediyor.” Sarı, halka bu süreçte bir söz hakkı sağlanmadığını da belirtmiştir.
Ulaştırma Bakanı Abdulkadir Uraloğlu, 9 Ekim 2023’te TBMM’de basın mensuplarına yaptığı bir açıklamada, Discord’un ilgili devlet birimleri ile IP adresleri ve içerikler gibi bilgileri paylaşmayı reddettiği için erişime engellendiğini ifade etmiştir. Sarı, veri paylaşımı durumunda kullanıcı gizliliğinin riske girebileceğini vurgulamış ve hem Discord gibi şirketlerin hem de kamu kurumlarının böyle süreçleri “tamamen şeffaf ve toplumda özgürlükler anlamında güvenilir bir çizgide” yürütmesi gerektiğini dile getirmiştir.
