Matematiksel Olarak Erken Gelişen Gençler Çalışması (SMPY), gençlerin matematiksel becerilerinin erken yaşlarda tanımlanması ve geliştirilmesi üzerine yoğunlaşan bir araştırma programıdır. Bugün itibarıyla 45. yılını dolduran bu çalışma, yaklaşık 5 bin bireyin kariyerlerini ve başarılarını çocukluk ya da ergenlik dönemlerinden itibaren takip etmiştir. Nature dergisinde yayımlanan detaylı makaleye göre bu çalışma, “üstün matematik yeteneklerine sahip gençlerin eğitimini desteklemeyi” hedeflemektedir.
Gelişmeye Hazır Yetenekleri Tespit Etmek
SMPY, “Çocukların etkileyici bir entelektüel ağırlığa sahip olarak nasıl yetiştirileceğini” anlamak için dünyada tartışmasız en iyi kaynaklardan biridir. Yüzlerce akademik çalışma üretmiş olan bu proje, özellikle bilim, teknoloji, mühendislik ve matematik (STEM) alanlarında gelişmeye hazır yeteneklerin nasıl tespit edileceği konusunda ne denli isabetli olduğunu her fırsatta kanıtlamıştır. 1973 yılında ABD’nin Tennessee eyaletinde kurulan ve Vanderbilt Üniversitesi tarafından koordine edilen SMPY programına katılan birçok birey, “yüksek profilli bilim insanları” olarak tanınmıştır. Peki, çocukları potansiyel dâhilere dönüştürmenin sırrı nedir?
Erken Bilişsel Yeteneklerin Önemi
SMPY verileri, belirli bir alanda uzmanlaşmak için “doğuştan gelen zekânın tekrarlanan pratiği yendiğini” göstermektedir. Bu bağlamda “erken bilişsel yetenek”, başarı üzerinde sürekli pratik yapmaktan ya da ailenin sosyo-ekonomik durumu gibi diğer faktörlerden daha büyük bir etkiye sahiptir. Bu bulgu, “büyük başarılara ulaşma potansiyeli olan çocuklardan ziyade, bu konuda zorlanan çocukların yeteneklerini geliştirmeye öncelik veren çoğu Batılı eğitim anlayışına ters düşmektedir.” Esasen, SMPY “Eğer zekiyseniz ve bu şekilde tanımlanıp beslenirseniz, başarılı olacağınızı” ortaya koymaktadır.
Zuckerberg, Lady Gaga, Sergey Brin…
Standartlaştırılmış testler, bugüne dek entelektüel açıdan güçlü çocukları tespit etmek için kullanılan yaygın bir yöntemdi. Johns Hopkins Üniversitesi (JHU) Yetenekli Gençler Merkezi Programı, üniversite giriş sınavlarında ilk yüzde 1’lik dilime girenleri kabul etme eğilimindeydi. Bu programın mezunları arasında Mark Zuckerberg, Lady Gaga ve Google‘ın kurucularından Sergey Brin gibi isimler yer almaktadır. Kuzey Carolina, Durham’daki Duke Üniversitesi Yetenek Belirleme Programı‘nda psikolog olan ve JHU ile işbirliği yapan Jonathan Wai, Nature’a yaptığı açıklamada, “Hoşumuza gitsin ya da gitmesin, bu insanlar toplumu yönetiyor” demektedir.
Programa Yönelik Eleştiriler
SMPY gibi girişimler, “en zeki çocukları seçtikleri için” eleştirilmekte; bu durumun daha az potansiyele sahip çocukların göz ardı edilmesine neden olabileceği konusunda endişelere yol açmaktadır. Ayrıca, çocukları erken yaşlardan itibaren zeki olarak etiketlemek, öğrenme isteklerini zayıflatabilir. Daha da önemlisi, çocuğunuzun büyüyünce bir dahi olmasını garanti edecek tek bir faktör bulunmamaktadır. Doğanın ve yetiştirilmenin etkilerini ayırmaya çalışan birçok farklı çalışma, bu durumun hem genetik hem de yetiştirilme tarzının bir bileşeni olduğu fikrinde birleşmektedir.
Nasıl Zeki Çocuk Yetiştirilir?
Uzmanlara göre, okul öncesi yaşlarda çocuğunuza destekleyici ve işbirlikçi bir yaklaşım sergilemek, ebeveyn sevgisinin gelişimini destekleyerek beynin gelişim hızını önemli ölçüde artırmaktadır. Başka bir çalışma, zamanla artan karmaşık görevlerin sinirsel bağlantı ve zihinsel esneklik için büyük bir katkı sağladığını göstermektedir. İlginç bir şekilde, pek çok bilgisayar oyunu da bu şekilde yapılandırılmıştır. Giderek artan sayıda kanıt, sanal dolaşım, problem çözme ve rekabetçi mücadelenin, gelecekte bilişsel işlevlerin geliştirilmesine katkıda bulunabileceğini ortaya koymaktadır. Müzik aleti çalmayı öğrenmek ve düzenli olarak kitap okumak ise çocuklar kadar yetişkinler için de nörolojik açıdan faydalıdır.
Önemli Bilimsel Kaynaklar
Unutmayın ki her çocuk farklıdır ve bireysel öğrenme ihtiyaçları vardır. Bu nedenle, çocuğunuzun ilgi alanlarına ve yeteneklerine odaklanarak onu en iyi şekilde desteklemeye çalışın. Ayrıca, onların gelişimini izlemek ve gerektiğinde uygun eğitim ve rehberlik sağlamak için eğitim profesyonelleri ile işbirliği yapmanız önemlidir. Zeki bir çocuğun yetiştirilmesi, hem akademik başarıları hem de kişisel gelişimi desteklemeyi içeren kapsamlı bir süreçtir. Araştırmalara dayalı olarak zeki bir çocuk yetiştirmek için atılabilecek bazı önemli adımlar, bu konuda önemli çalışmalara imza atmış bilim insanlarının önerileriyle şekillenmektedir. İşte bu araştırmaların bazıları:
- Erken Eğitim ve Teşvik: Araştırmacılar: Carol S. Dweck, Angela L. Duckworth, Carol W. Greider – “Çocuğunuzun erken yaşlarda zihinsel uyarıcılarla çevrili olduğundan ve merakını teşvik etmek için fırsatlar sunduğunuzdan emin olun. Bu, onların kavramsal düşünme yeteneklerini geliştirmelerine yardımcı olabilir.”
- Okuma Alışkanlığı Oluşturma: Araştırmacılar: Keith E. Stanovich, Anne E. Cunningham – “Çocuğunuza kitap okuma alışkanlığı kazandırmak, okuma becerilerini geliştirmek ve bilişsel gelişimi teşvik etmek için önemlidir.”
- Problem Çözme ve Eleştirel Düşünme Yeteneklerini Geliştirme: Araştırmacılar: Robert J. Sternberg, Howard Gardner – “Zeki bir çocuğun eleştirel düşünme, problem çözme ve yaratıcı düşünme yeteneklerini geliştirmek için farklı materyallere ve problemlere maruz bırakın. Bu, zekalarını farklı alanlarda geliştirmelerine yardımcı olabilir.”
- Akademik Tutkuyu Teşvik Etme: Araştırmacılar: Mihaly Csikszentmihalyi – “Çocuğunuzun ilgi duyduğu konuları keşfetmesine ve bu konuları öğrenmeye olan ilgisini sürdürmesine destek olun. Tutku, uzun vadeli öğrenme ve başarı için önemlidir.”
- Akran İlişkileri ve Sosyal Beceriler: Araştırmacılar: Robert H. Ennis, Carol K. Sigelman – “Sosyal becerileri ve empatiyi geliştirmeye önem verin. İyi bir insan olmak, zekanın yanı sıra yaşam başarısı için de önemlidir.”
- Öğrenmeyi Teşvik Eden Ortam: Araştırmacılar: Benjamin S. Bloom, John Hattie – “Eğitimci olarak, çocuğunuzun öğrenmeyi teşvik eden bir ortamda bulunduğundan emin olun. İyi bir eğitimci-öğrenci ilişkisi, öğrenme sürecini destekleyebilir.”
- Bireysel Gereksinimlere Duyarlılık: Araştırmacı: Jerome Bruner – “Çocuğunuzun bireysel güçlü ve zayıf yönlerini tanıyın ve eğitim stratejilerini buna göre uyarlayın.”
