İki Bilim İnsanı ve MikroRNA’ların Keşfi
Getty Images tarafından yapılan araştırmalar, iki bilim insanının keşiflerinin, Dünya üzerindeki karmaşık yaşamın nasıl ortaya çıktığını ve insan vücudunun çeşitli dokulardan nasıl oluştuğunu anlamamıza yardımcı olduğunu ortaya koyuyor. MikroRNA’lar, organizmaların genlerini nasıl kontrol ettiğini belirleyen önemli moleküllerdir. İnsan vücudundaki her hücre, DNA’mızda saklı olan aynı genetik bilgiyi taşır. Ancak bu benzer genetik bilgiye sahip olsalar da, vücudumuzdaki hücreler biçim ve işlev açısından birbirlerinden oldukça farklıdır.
Örneğin, sinir hücreleri elektriksel uyarıları iletirken, kalp hücreleri ritmik atışlarla çalışır. Karaciğer hücreleri metabolik gücü sağlarken, böbrek hücreleri kanda üreyi süzer. Retina hücreleri ışığı algılama yeteneğine sahipken, beyaz kan hücreleri enfeksiyonla mücadele için antikor üretir. Aynı genetik malzemeden bu kadar çeşitli hücrelerin oluşması, gen ifadesi sayesinde mümkün olmaktadır.
Gen ifadesi, bir gende bulunan bilginin bir protein molekülünün sentezini yönlendirdiği süreci tanımlar. ABD’li bilim insanları, mikroRNA’ların genlerin farklı dokularda nasıl farklı şekilde ifade edildiğini kontrol etmedeki rolünü ilk keşfedenler arasında yer alıyor. Nobel Tıp ve Fizyoloji ödüllerini kazananlar, İsveç’in Karolinska Enstitüsü tarafından belirleniyor. Ödül sahipleri, 11 milyon İsveç kronu (yaklaşık 1 milyon dolar) değerindeki ödülü paylaşıyor.
Nobel Kurulu, iki bilim insanının çığır açan keşiflerinin, “insanlar da dahil olmak üzere çok hücreli organizmalar için gerekli ve tamamen yeni bir gen düzenleme ilkesini ortaya çıkardığını” vurguladı. Ayrıca, “Artık insan genomunun binden fazla mikroRNA’yı kodladığı biliniyor” şeklinde bir açıklama yaptı. Gen ifadesini kontrol etme yeteneği olmasaydı, bir organizmadaki her hücre birbirinin kopyası olurdu; bu nedenle mikroRNA’lar karmaşık yaşam formlarının evrimleşmesine katkıda bulunmuştur.
Bununla birlikte, mikroRNA’ların anormal düzenlenmesi, kansere, doğuştan işitme kaybına ve kemik bozuklukları gibi bazı sağlık sorunlarına yol açabilir.
Ödülü Daha Önce Kimler Kazandı?
Nobel ödülleri, dinamitin mucidi ve iş adamı Alfred Nobel’in vasiyeti doğrultusunda 1901 yılından bu yana verilmektedir.
- Katalin Kariko ve Drew Weissman, bazı Covid aşılarında kullanılan mRNA teknolojisini geliştirdikleri için 2023’te,
- Svante Paabo, insanın evrimi konusundaki çığır açan çalışmaları için 2022’de,
- David Julius ve Ardem Patapoutian, insan vücudunun dokunma ve sıcaklık algısını anlamaya yönelik önemli keşifleri için 2021’de,
- Michael Houghton, Harvey Alter ve Charles Rice, Hepatit C virüsünün keşfi için 2020’de,
- Peter Ratcliffe, William Kaelin ve Gregg Semenza, hücrelerin oksijen seviyelerini nasıl algıladığını ve buna nasıl uyum sağladığını keşfettikleri için 2019’da,
- James P Allison ve Tasuku Honjo, vücudun kendi bağışıklık sistemiyle kanserle nasıl mücadele edebileceğini keşfettikleri için 2018’de,
- Jeffrey Hall, Michael Rosbash ve Michael Young, insan bedeninin sirkadiyen ritmini keşfettikleri için 2017’de,
- William C Campbell, Satoshi Omura ve Youyou Tu, parazitlere karşı geliştirdikleri etkili ilaç için 2015’te Nobel Tıp Ödülü’nü almışlardı.
