Azerbaycan’daki İklim Konferansı ve Mercanların Durumu
Azerbaycan’ın başkenti Bakü’de düzenlenen Birleşmiş Milletler İklim Konferansı COP29 sırasında, Uluslararası Doğa Koruma Birliği (IUCN) tarafından güncellenen Tehdit Altındaki Türlerin Kırmızı Listesi’nde, küresel resif oluşturan mercan türlerinin yaklaşık %44’ünün yok olma riski altında olduğu belirtildi. Bu durum, hem ekosistemler hem de insanlık için son derece endişe verici bir gelişme olarak değerlendirilmektedir.
Mercanların karşılaştığı başlıca tehditler arasında:
- Yıllık meydana gelen şiddetli beyazlama olayları,
- Kirlilik,
- Hastalıkların etkileri,
- Balıkçılık faaliyetleri (özellikle dip trolü),
- Derin deniz madenciliği,
- Petrol ve gaz sondajı,
- Derin deniz kablolarının döşenmesi.
IUCN’ye göre, bu bulgular, 2008 yılında 892 sıcak su resif yapıcı mercan türünün koruma durumunun değerlendirildiği döneme göre önemli bir artış göstermektedir. O dönemden bu yana, türlerin yaklaşık üçte birinin yok olma riski altında olduğu tespit edilmiştir.
Başlıca Tehdit: Küresel Isınma
Küresel Mercan Resifleri İzleme Ağı’nın mercan resiflerine ilişkin en son durumu güncelleyen araştırmacılara göre, genişleyen risk kapsamının en önemli nedeni küresel ısınmadır. IUCN, Karayipler’de artan sıcaklık, su kirliliği, kasırgalar ve mercan hastalıklarının ciddi etkileri nedeniyle büyük düşüşler yaşayan, kritik tehlike altındaki Staghorn mercanı (Acropora cervicornis) ve Elkhorn mercanı (Acropora palmata) gibi türlerin örneklerini sunmaktadır.
Son yıllarda mercan resifleri, eşi benzeri görülmemiş sıcak sulara karşı büyük sağlık düşüşleri yaşamaktadır. Örneğin, Nisan ayında Ulusal Okyanus ve Atmosfer İdaresi, dünyanın dördüncü küresel ağartma olayını ilan etti. Coral Reef Watch (Mercan Resifleri İzleme Örgütü), önümüzdeki dört ay içinde mercan ağartma sıcak stresinin yaşanma olasılığının %90 olduğunu öngörmektedir.
Dünya’nın En Büyük Deniz Çayırı Tesisleri
Bu endişe verici duruma karşılık olarak, araştırmacılar mercan resiflerinin gelişimini destekleyen yaratıcı çözümler geliştirmeye çalışmaktadır. Avustralya’da, dünyanın en büyük deniz çayırı fidanlığı Çarşamba günü açılmıştır. Great Barrier Reef Foundation’a göre, bu tesis, kıtanın kuzeydoğusundaki Gladstone açıklarında yer almakta ve Great Barrier Reef ekosistemlerinin restorasyonunu “güçlendirmeyi” hedeflemektedir.
Vakfa göre, bu deniz çayırı restorasyon fidanlığı, sekiz Sidney Limanı köprüsüne eşdeğer ağırlıkta olan 400 milyon ton karbonu potansiyel olarak depolayarak iklim değişikliği ile mücadeleye de katkı sağlamaktadır. Great Barrier Reef Vakfı Kıyı Habitatı Restorasyon Direktörü Will Hamill, “Dünya, acil emisyon azaltma hedeflerine ulaşma çabası içindeyken, köprü çözümler için yağmur ormanlarından 30-50 kat daha verimli bir şekilde karbon tutan okyanus ve kıyı ekosistemlerine giderek daha fazla dikkat çekiyoruz” şeklinde ifade etmiştir.
Bilim insanlarına göre, sera gazı emisyonlarının azaltılmasında kaydedilecek büyük ilerleme, hem mercan resiflerinin hem de küresel biyolojik çeşitliliğin korunmasının anahtarı olmaya devam etmektedir. IUCN Genel Direktörü Grethel Aguilar, “İklim değişikliği, resif oluşturan mercanlar için başlıca tehdit olmaya devam ediyor ve bağımlı olduğumuz doğal sistemleri tahrip ediyor. İnsanlık için sürdürülebilir bir geleceği güvence altına almak istiyorsak, sera gazı emisyonlarını azaltmak için cesur ve kararlı adımlar atmalıyız” demiştir. IUCN araştırmacıları, mercanların daha sıcak sulara nasıl tepki verdiği konusunda daha fazla araştırmaya ihtiyaç olduğunu vurgulamaktadır.
