8 Mart, Miladi takvime göre yılın 67. (artık yıllarda 68.) günüdür. Yıl sonuna kadar kalan 298 gün vardır.
Olaylar
- 1010 – Firdevsî, Şehnâme adlı epik şiirini tamamladı.
- 1817 – New York Menkul Kıymetler Borsası kuruldu.
- 1899 – Almanya’nın futbol kulübü olan Eintracht Frankfurt kuruldu.
- 1906 – Moro Krateri Katliamı: ABD askerleri, Filipinler’de bir kraterde saklanan silahsız 600’den fazla erkek, kadın ve çocuğu öldürdü.
- 1917 – Rusya’da Dünya Kadınlar Günü için başkent Petrograd’da kadınların sokaklara dökülmesi Çar II. Nikolay’ın tahttan inmesine neden olan Şubat Devrimi’nin (Jülyen takvimi’ne göre 23 Şubat) başlamasına yol açtı.[1] Bu olay ise aynı yıl gerçekleşen Ekim Devrimi ardından Sovyet Birliği’nde Dünya Kadınlar Günü için sabit bir tarih olarak 8 Mart’ın kararlaştırılmasına ve bunun üzerine Komintern kararıyla da uluslararası sosyalist ve komünist hareket tarafından dünya çapında Kadınlar Günü kutlamalarının 8 Mart’ta yapılmasına yol açtı. Fakat bu tarih ancak 1960’ların sonlarından itibaren daha geniş kabul görmeye başlayıp Birleşmiş Milletler tarafından 1977’de 8 Mart’ın Dünya Kadınlar Günü olarak kabul edilmesinin ardından giderek evrensel bir karakter aldı.[4]
- 1919 – İngilizler Antep’te sıkı yönetim ilan ederek; şehirde ne kadar ateşli ve yaralayıcı silah varsa, 24 saat zarfında İngiliz İşgal Kuvvetleri Kumandanlığı’na teslim edilmesini istedi.
- 1920 – Salih Hulusi Kezrak, Sadrazamlığa getirildi.
- 1921 – İspanya Başbakanı Eduardo Dato, Madrid’de Parlamento Binasından çıkarken Katalan militanlarca öldürüldü.
- 1931 – Kubilay Olayı’ndan sonra Menemen’de uygulanan sıkıyönetim kaldırıldı.
- 1933 – I. Beş Yıllık Kalkınma Planı kabul edildi.
- 1942 – II. Dünya Savaşı: Hollanda, Java adasında Japonlara teslim oldu.
- 1943 – İsmet İnönü, 7. TBMM’yi açtı ve yeniden Cumhurbaşkanı seçildi. Şükrü Saraçoğlu, Hükûmeti kurmakla yeniden görevlendirildi.
- 1944 – New York Metropolitan Operası, Taksim Gazinosu’nda bir konser verdi.
- 1948 – Tanımladığı bir deri hastalığı (Behçet Hastalığı) nedeniyle Dünya tıp literatürüne geçen, deri ve zührevi hastalıklar uzmanı Ordinaryüs Prof. Dr. Hulusi Behçet, kalp krizi sonucu İstanbul’da öldü.
- 1951 – I. Adnan Menderes Hükûmeti istifa etti. Bir gün sonra II. Menderes Hükûmeti kuruldu; Hükûmet’te, üç yeni bakan görev alırken, altı bakan yer değiştirdi.
- 1951 – Amerikalı keman virtüözü Yehudi Menuhin, konser vermek için İstanbul’a geldi.
- 1952 – Philadelphia’da ilk suni kalp ameliyatı yapıldı.
- 1955 – Türkiye’nin ilk kanserle savaş dispanseri açıldı.
- 1956 – İzmir’de Demokrat Parti tarafından düzenlenen mitingde konuşan Başbakan Menderes, basını eleştiren bir konuşma yaptı. “Bu gazeteler demokrasi devriminin matbuatı olmak vasfına sahip değildir” dedi. Basını, gerçekleri değiştirmek ve DP iktidarını alaşağı etmeyi düşünmekle suçladı.
- 1957 – Siyasal Bilgiler Fakültesi eski Dekanı Turhan Feyzioğlu, Türk Hukuk Kurumundaki konferansında “Meşrutiyati, takip eden birkaç yıl ve Demokrat Parti iktidarının ilk yılları hariç, basın hürriyete hasret kalmıştır” dedi.
- 1957 – Mısır, Süveyş Kanalı’nı tekrar açtı.
- 1962 – İstanbul-Ankara-Adana seferini yapan THY’ye ait ‘Kop’ uçağı, Toroslar’da düştü. Sekiz yolcu ve üç kişilik mürettebattan kurtulan olmadı.
- 1963 – Suriye’de bir darbe sonucu, Baasçılar ve Nasırcılar iktidarı ele geçirdi. Baasçı subaylar, Şubat ayında Irak’ta da yönetimi ele geçirmiş ve Başbakan Abdülkerim Kasım öldürülmüştü.
- 1965 – Vietnam Savaşı: 3500 ABD Deniz Piyade askeri, Güney Vietnam’ın Da Nang sahiline çıkarma yaptı.
- 1971 – Balıkesir Necatibey Eğitim Enstitüsü’nde eğitime ara verilerek kapatıldı.
- 1971 – Sivas’a bağlı Yıldızeli’nde Türkiye İşçi Partisi ilçe sekreteri öldürüldü.
- 1972 – Demokratik Parti Genel Başkan Yardımcısı Yüksel Menderes, Ankara’da hava gazıyla intihar etti. Başbakan Adnan Menderes’in oğullarından Mutlu Menderes, 1 Mart 1978’de trafik kazasında ölmüştü. 15 Mart 1996’da ise Aydın Menderes, trafik kazası sonucu felç oldu.
- 1974 – Paris’in Charles de Gaulle Havalimanı hizmete girdi.
- 1975 – İstanbul Osmanbey’deki Dostlar Tiyatrosu’nda İlerici Kadınlar Derneği (İKD)’nin kuruluş çalışmasını yürüten kadınların girişimiyle, ilk kez kamuya açık bir “Kadınlar Günü” kutlaması düzenlendi. 400-500 kadının katıldığı toplantıda, Kadınlar Günü’nün anlam ve önemi üzerine konuşmalar yapıldı ve şiirler okundu. Aynı yıl Ankara’da da kutlaması yapıldı.
- 1978 – Cumhurbaşkanı Fahri Korutürk, İsmail Cem’in TRT Genel Müdürlüğüne atanmasının sakıncalı bulduğunu Hükûmet’e bildirdi.
- 1979 – Cumhurbaşkanı Fahri Korutürk, Türk Silahlı Kuvvetleri’ne ilişkin tartışmalar üzerine; “Silahlı Kuvvetlerimizi her türlü politika dışında tutmaya büyük bir dikkat ve özen göstermek hepimizin başta gelen görevi olmalıdır” dedi.
- 1979 – Philips Şirketi, Compact Disc’i (CD) ilk kez halka tanıttı.
- 1982 – Türkiye Zihinsel Yetersiz Çocukları Yetiştirme ve Koruma Vakfı kuruldu.
- 1983 – Ronald Reagan, SSCB’yi “Şeytan İmparatorluğu” şeklinde adlandırdı.
- 1984 – Yunanistan, Türk savaş gemilerinin bir Yunan Destroyerine ateş açtığı iddiası ile Ankara’daki Büyük Elçisini geri çağırdı. Gelişmeler üzerine Türkiye de Atina Büyük Elçisine ülkeye dönme talimatı verdi.
- 1984 – Sekiz ilde olağanüstü hâl uygulanmasıyla ilgili, Olağanüstü Hal yasaları yürürlüğe girdi.
- 1985 – Beyrut’ta bir caminin önünde patlayan bomba, 85 kişinin ölümüne 175 kişinin de yaralanmasına yol açtı.
- 1987 – Kadın Çevresi Yayıncılığın çıkarttığı, Feminist dergisi yayına başladı. Sahibi ve Yazı İşleri Müdürlüğü’nü Handan Koç’un yaptığı derginin başlıca yazarları; Ayşe Düzkan, Handan Koç, Minu, Defne, Filiz K., Serpil, Gül, Sabahnur, Vildan ve Stella Ovadis idi. Dergi, Mart 1990’da yayın hayatına son verdi.
- 1992 – Dünya Kadınlar Günü nedeniyle İstanbul ve Adana’da düzenlenen kutlama yürüyüşlerine polis müdahale etti; bazı kadınlar dövüldü, iki kadın yaralandı ve 8 kadın gözaltına alındı.
- 1992 – İstanbul Cumhuriyet Savcılığı, özel TV’lerdeki müstehcen yayınları takibe aldı.
- 1996 – Lefkoşa-İstanbul seferini yapan KKTC’ye ait bir yolcu uçağı kaçırılarak; önce Sofya’ya ardından da Münih’e indirildi. Uçağı kaçıran kişinin, İngiltere’deki sevgilisinin yanına gitmek isteyen Ramazan Aydın isimli bir Türk vatandaşı olduğu anlaşıldı. Uçaktaki yolcu ve mürettebatı serbest bırakan Aydın, Alman polisi tarafından tutuklandı.
- 1999 – Star gazetesi yayın hayatına başladı.
- 2000 – 30 yılı aşkın siyasi geçmişinde ilk kez Necmettin Erbakan’a karşı bayrak açılarak, FP’ye Genel Başkan adayı çıkarıldı. Kayseri Milletvekili Abdullah Gül, adaylığını ilan etti.
- 2003 – İstanbul-Diyarbakır seferini yapan THY’nin RJ-100 tipi uçağı, Diyarbakır’a inişi sırasında düştü: 74 kişi öldü, 3 kişi de yaralı kurtuldu.
- 2004 – Millî Güvenlik Kurulu Genel Sekreterliği Yönetmeliğinin gizliliğini kaldıran yasanın ardından hazırlanan yeni yönetmelik de yürürlüğe girdi. MGK Genel Sekreterliği, yönetmelikte, Başbakana bağlı bir kuruluş olarak tanımlandı.
- 2005 – Çeçen lider Aslan Maşadov, bir çatışmada Rus güvenlik güçlerince öldürüldü.
- 2006 – Papa II. Jean Paul’e yönelik suikast girişimi nedeniyle İtalya’da 24 yıl cezaevinde kaldıktan sonra 14 Haziran 2000’de Türkiye’ye iade edilen, gazeteci-yazar Abdi İpekçi’nin öldürülmesi ve “gasp” suçundan Kartal H Tipi Cezaevi’nde bulunan hükümlü Mehmet Ali Ağca’nın, Cezaevi Müdürlüğünün “cezasını tamamladığı” yönündeki yazısı üzerine, Kartal Ağır Ceza Mahkemesince tahliyesine karar verildi.
- 2010 – Elazığ’da 6 büyüklüğünde deprem oldu. 42 kişi hayatını kaybetti.
- 2020 – İtalya’da koronavirüsün yayılmasını durdurmak için Lombardiya bölgesi ve çevresindeki 14 kent karantinaya alındı. Ertesi gün İtalya kırmızı bölge ilan edildi ve karantina kısıtlamaları ülke geneline yayıldı.
Doğumlar
- 1714 – Carl Philipp Emanuel Bach, Alman besteci (ö. 1788)
- 1748 – V. William, Oranj prensi (ö. 1806)
- 1761 – Jan Potocki, Polonyalı asilzade, etnolog, dilbilimci, gezgin ve Aydınlanma dönemi yazarı (ö. 1815)
- 1813 – Japetus Steenstrup, Danimarkalı bilim insanı, zoolog (ö. 1897)
- 1822 – Ignacy Łukasiewicz, Polonyalı eczacı ve petrol sanayici (ö. 1882)
- 1839 – Josephine Cochrane, Amerikalı mucit (ö. 1913)
- 1865 – Frederic Goudy, Amerikalı grafik tasarımcısı ve eğitmen (ö. 1947)
- 1877 – Šatrijos Ragana, Litvan hümanist yazar, eğitimci (ö. 1930)
- 1879 – Otto Hahn, Alman kimyacı ve Nobel Kimya Ödülü sahibi (ö. 1968)
- 1883 – Franco Alfano, İtalyan müzisyen (ö. 1954)
- 1884 – Georg Lindemann, Alman süvari subayı (ö. 1963)
- 1879 – Otto Hahn, Alman kimyagerdir (ö. 1968)
- 1886 – Edward Calvin Kendall, Amerikalı kimyager (ö. 1972)
- 1887 – Patrick O’Connell, İrlandalı futbolcu (ö. 1959)
- 1888 – Gustav Krukenberg, Alman SS komutanı (ö. 1980)
- 1892 – Mississippi John Hurt, Amerikalı blues şarkıcısı ve gitarist (ö. 1966)
- 1894 – Wäinö Aaltonen, Fin heykeltıraş (ö. 1966)
- 1895 – Juana de Ibarbourou, Uruguaylı şair (Güney Amerika’nın en ünlü şairlerinden) (ö. 1979)
- 1897 – Herbert Otto Gille, Nazi Almanyası’nın generali (ö. 1966)
- 1898 – Theophilus Dönges, Güney Afrikalı siyasetçi (ö. 1968)
- 1899 – Eric Linklater, İskoç yazar (ö. 1974)
- 1907 – Konstantin Karamanlis, Yunan politikacı (ö. 1998)
- 1910 – Claire Trevor, Amerikalı aktris (ö. 2000)
- 1911 – Hüseyin Hilmi Işık, Türk yazar (ö. 2001)
- 1918 – Poon Lim, Amerikalı denizci
- 1922 – Ralph H. Baer, Alman-Amerikalı bir mucit, oyun geliştiricisi ve mühendisiydi (ö. 2014)
- 1922 – Cyd Charisse, Amerikalı dansçı ve aktris (ö. 2008)
- 1924 – Anthony Caro, İngiliz soyut heykeltıraş (ö. 2013)
- 1924 – Edward Greer, Amerikalı üst düzey rütbeli asker (ö. 2025)
- 1925 – Warren Bennis, Amerikalı bilim insanı (ö. 2014)
- 1926 – Peter Graves, Amerikalı aktör (Görevimiz Tehlike) (ö. 2010)
- 1926 – Francisco Rabal (Paco Rabal), İspanyol aktör (ö. 2001)
- 1927 – Ramon Revilla Sr., Filipinli aktör ve siyasetçi (ö. 2020)
- 1930 – Douglas Hurd, İngiliz muhafazakâr siyasetçi, eski bakan
- 1931 – Gerald Potterton, İngiliz-Kanadalı yönetmen, yapımcı, yazar ve animatör (ö. 2022)
- 1937 – Juvénal Habyarimana, Ruandalı asker ve siyasetçi (ö. 1994)
- 1939 – Jim Bouton, Amerikalı eski profesyonel beyzbol oyuncusu, oyuncu ve yazar (ö. 2019)
- 1940 – Richard Williamson, İngiliz gelenekçi Katolik piskopos (ö. 2025)
- 1941 – Norman Stone, İskoç tarihçi (ö. 2019)
- 1942 – Ann Packer, İngiliz koşucu ve uzun atlamacıdır
- 1943 – Lynn Redgrave, İngiliz aktris (ö. 2010)
- 1944 – Pepe Romero, İspanyol gitarist
- 1944 – Lee Joo-sil, Güney Koreli aktris (ö. 2025)
- 1944 – Kim Won-ung, Güney Koreli siyasetçi (ö. 2022)
- 1949 – Teófilo Cubillas, eski Perulu futbolcu
- 1956 – David Malpass, Amerikalı bir ekonomi analisti
- 1957 – Ali Rıza Alaboyun, Türk siyasetçi
- 1957 – Clive Burr, İngiliz davulcusuydu (ö. 2013)
- 1957 – Cynthia Rothrock, Amerikalı sinema oyuncusu
- 1958 – Gary Numan, İngiliz müzisyen
- 1959 – Özhan Eren, Türk müzisyen ve yönetmen
- 1964 – Atilla Kaya, Türk taverna müziği sanatçısı (ö. 2008)
- 1967 – Aslı Erdoğan, Türk fizikçi ve yazar
- 1971 – Canan Hoşgör, Türk oyuncu
- 1973 – Anneke van Giersbergen, Hollandalı şarkıcı
- 1974 – Gökçe Fırat, Türk gazeteci ve yazar
- 1976 – Freddie Prinze Jr, Amerikalı oyuncu
- 1977 – Johann Vogel, İsviçreli futbolcu
- 1978 – Ece Vahapoğlu, Türk gazeteci, yazar ve sunucu
- 1979 – Bülent Polat, Türk tiyatro, dizi ve sinema oyuncusu
- 1980 – Harun Ovalıoğlu, Türk futbolcu
- 1983 – Seda Demir, Türk dizi ve sinema oyuncusu
- 1983 – André Santos, Brezilyalı futbolcu
- 1983 – Güray Zünbül, Türk yelkenci
- 1988 – Juan Carlos García, Honduraslı millî futbolcu (ö. 2018)
- 1990 – Asier Illarramendi, İspanyol futbolcu
- 1990 – Petra Kvitová, profesyonel Çek tenis oyuncusu
- 1991 – Alan Pulido, Meksikalı millî futbolcu
- 1991 – Mika, Portekizli futbolcu
- 1995 – Marko Gudurić, Sırp basketbolcu
- 1996-Feride Hilal Akın, Türk Şarkıcı
- 1997 – Tijana Bošković, Sırp voleybolcu
Ölümler
- 1089 – Hâce Abdullah Herevî, 11. yüzyılda yaşamış sufi ve din bilgini (d. 1006)
- 1403 – Yıldırım Bayezid, Osmanlı’nın 4. Padişahı (d. 1360)
- 1844 – XIV. Karl, İsveç ve Norveç’in ilk Fransız kralı (d. 1763)
- 1869 – Hector Berlioz, Fransız besteci (d. 1803)
- 1874 – Millard Fillmore, Amerikalı siyasetçi ve ABD’nin 13. Başkanı (d. 1800)
- 1891 – Antonio Ciseri, İsviçreli sanatçı (d. 1821)
- 1917 – Ferdinand von Zeppelin, Alman hava taşıtları üreticisi (d. 1838)
- 1921 – Eduardo Dato, İspanyol politikacı ve hukukçu (d. 1856)
- 1923 – Johannes Diderik van der Waals, Hollandalı fizikçi ve Nobel Fizik Ödülü sahibi (d. 1837)
- 1925 – Seyyid Bey Türk siyaset adamı ve yazar (d. 1873)
- 1930 – William Howard Taft, Amerikalı siyasetçi ve ABD’nin 27. Başkanı (d. 1857)
- 1931 – Memmedhasan Hacınski, Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti Başbakanı (d. 1875)
- 1941 – Sherwood Anderson, Amerikalı yazar (d. 1876)
- 1942 – José Raúl Capablanca, Kübalı Dünya satranç şampiyonu (d. 1888)
- 1944 – Hüseyin Rahmi Gürpınar, Türk edebiyatçı (d. 1864)
- 1948 – Hulusi Behçet, Türk dermatoloji uzmanı (d. 1889)
- 1956 – Drastamat Kanayan, Ermeni asker ve siyasetçi (d. 1883)
- 1959 – Bekir Sıtkı Kunt, Türk siyasetçi ve Cumhuriyet dönemi hikâyecilerinden (d. 1905)
- 1964 – Franz Alexander, Macar Psikosomatik Tıp’ın ve Psikoanaltik Kriminoloji’nin kurucusu (d. 1891)
- 1965 – Urho Castrén, Finlandiya Yüksek İdare Mahkemesi Başkanı (d. 1886)
- 1971 – Harold Lloyd, Amerikalı aktör (d. 1893)
- 1972 – Erich von dem Bach, Alman asker (Nazi subayı) (d. 1899)
- 1972 – Yüksel Menderes, Türk siyasetçi (d. 1930)
- 1975 – George Stevens, Amerikalı sinema yönetmeni ve En İyi Yönetmen Akademi Ödülü sahibi (d. 1904)
- 1975 – Joseph Bech, Lüksemburg eski başbakanı (d. 1887)
- 1977 – Fikret Ürgüp, Türk doktor ve hikâyeci (d. 1914)
- 1980 – Nusret Hızır, Türk felsefeci (d. 1899)
- 2001 – Ninette de Valois, İrlanda doğumlu İngiliz dansçı ve koreograf (d. 1898)
- 2004 – Ebu Abbas, Filistin Kurtuluş Cephesi lideri (d. 1948)
- 2005 – Aslan Maşadov, Çeçen lider (d. 1951)
- 2005 – Erol Mutlu, Türk akademisyen, yazar ve yönetmen (Ankara Üniversitesi İletişim Fakültesinin eski Dekanlarından) (d. 1949)
- 2008 – Sadun Aren, Türk akademisyen ve siyaset adamı (Ankara Üniversitesi SBF eski Öğretim Üyesi) (d. 1922)
- 2013 – İsmet Bozdağ, Türk araştırmacı ve yakın tarih yazarı (d. 1916)
- 2013 – Ewald-Heinrich von Kleist, 20 Temmuz Suikast Girişimi’nde Wehrmacht’ta üsteğmen rütbesiyle görev yapan bir Alman subayıydı (d. 1922)
- 2015 – Sam Simon, Amerikalı televizyon yapımcısı ve senarist (d. 1955)
- 2016 – Richard Davalos, Amerikalı oyuncudur (d. 1930)
- 2016 – George Martin, İngiliz müzisyen ve yapımcı (d. 1926)
- 2017 – Dmitri Mejeviç, Sovyet-Rus oyuncu ve halk şairidir (d. 1940)
- 2017 – Joseph Nicolosi, Amerikan klinik psikolog (d. 1947)
- 2017 – George Olah, Macar-Amerikalı kimyager (d. 1927)
- 2017 – Li Yuan-tsu, Çinli siyasetçidir (d. 1923)
- 2017 – Dave Valentin, Amerikalı latin, caz müzisyeni ve flüt sanatçısı (d. 1952)
- 2018 – Ercan Yazgan, Türk tiyatro, sinema, dizi oyuncusu ve yönetmen (d. 1946)
- 2019 – Mesrob Mutafyan, Ermeni din adamı ve Türkiye Ermenileri’nin 84’üncü patriğiydi (d. 1956)
- 2019 – Cynthia Thompson, Jamaikalı atlettir (d. 1922)
- 2020 – David Rogers, Amerikalı otomobil yarışçısı (d. 1955)
- 2020 – Max von Sydow, İsveçli sinema oyuncusu (d. 1929)
- 2021 – Kuryana Azis, Endonezyalı siyasetçi (d. 1952)
- 2021 – Adrian Bărar, Rumen gitarist ve besteci (d. 1960)
- 2021 – Djibril Tamsir Niane, bir Gineli tarihçi, oyun yazarı ve kısa öykü yazarıydı (d. 1932)
- 2021 – Rasim Öztekin, Türk tiyatro, sinema ve dizi oyuncusu (d. 1959)
- 2022 – Valeriy Petrov, Sovyet-Ukraynalı profesyonel futbolcu ve teknik direktör (d. 1955)
- 2023 – Marcel Amont, Fransız aktör, şarkıcı ve müzisyen (d. 1929)
- 2023 – Hendrik Brocks, Endonezyalı bisikletçi (d. 1942)
- 2023 – Gianmarco Calleri, İtalyan futbolcu, girişimci ve spor yöneticisi (d. 1942)
- 2023 – Italo Galbiati, İtalyan eski futbolcu ve teknik adam (d. 1937)
- 2023 – Bert I. Gordon, Amerikalı film yapımcısı, yönetmeni ve senarist (d. 1922)
- 2023 – Satish Kaushik, Hint aktör, yönetmen, yapımcı, komedyen ve senarist (d. 1956)
- 2023 – Dolores Klaich, Amerikalı feminist yazar, aktivist, gazeteci ve eğitimci (d. 1936)
- 2023 – Grace Onyango, Kenyalı eğitimci ve siyasetçi (d. 1924)
- 2023 – Haim Topol, İsrailli tiyatro ve sinema oyuncusu (d. 1935)
- 2024 – Herbert Kroemer, Alman fizikçi ve Nobel Fizik Ödülü sahibi (d. 1928)
Tatiller ve özel günler
- Dünya Kadınlar Günü
