Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Cumhurbaşkanlığı Külliyesi’nde Endonezya Cumhurbaşkanı Prabowo Subianto ile gerçekleştirdiği görüşme sonrasında düzenlenen ortak basın toplantısında iki ülke arasındaki güçlü bağlara vurgu yaptı. Şubat ayında Yüksek Düzeyli Stratejik İşbirliği Konseyi’nin ilk toplantısı vesilesiyle Endonezya’ya yaptığı ziyareti hatırlatan Erdoğan, Subianto ve Endonezya makamlarının misafirperverliğine teşekkürlerini iletti. Bu sıcak ilişkiler çerçevesinde Endonezya Cumhurbaşkanı Subianto’nun Türkiye ve Endonezya arasındaki potansiyel iş birliklerine dair yaptığı açıklamalar dikkat çekti.
Subianto’dan KAAN ve Denizaltı Projelerine Ortaklık Sinyali
Endonezya Cumhurbaşkanı Subianto, basın toplantısında yaptığı konuşmada iki ülke arasındaki ortak girişimlere olan mutabakatı dile getirdi. Özellikle stratejik ve savunma sanayii şirketleri arasında anlaşmalar yapılması konusunda görüş birliğine varıldığını belirten Subianto, Endonezya’nın Türkiye’nin önemli projelerinde yer alma arzusunu açıkça ifade etti. Bu bağlamda Subianto, “Endonezya 5. nesil KAAN millî muharebe uçak projesinde de yer almak istiyor ve aynı şekilde denizaltı projesinde Türk savunma endüstrisiyle birlikte yer almak isteriz. Bundan istifade etmek isteriz. Bu anlamda fikir teatisinde bulunduk,” ifadelerini kullandı. Endonezya’nın bu ilgisi, Türkiye’nin savunma sanayii alanındaki yükselişinin uluslararası alanda yankı bulduğunu gösteriyor.
KAAN’a Uluslararası İlgi Büyüyor: Endonezya’nın Katılımı Ne Anlama Geliyor?
Türkiye’nin milli gururu olan 5. nesil savaş uçağı KAAN, Endonezya’nın yanı sıra Pakistan, Suudi Arabistan, BAE ve Azerbaycan gibi önemli ülkelerin de dikkatini çekiyor. Bu geniş ilgi, KAAN’ın teknolojik yetenekleri ve potansiyeli hakkında uluslararası bir fikir birliği oluştuğunu gösteriyor. Ancak Endonezya’nın bu projeye olan ilgisi, ülkenin ortak savaş uçağı programlarındaki geçmiş deneyimleri nedeniyle bazı soru işaretlerini de beraberinde getiriyor.
KF-21 Boramae: Endonezya’nın Ortaklık Geçmişi ve Belirsizlikler
Endonezya’nın ortak savaş uçağı geliştirme konusundaki en yakın örneği, Güney Kore ile yürüttüğü KF-21 Boramae programı. 5. nesil savaş uçağı unsurlarını bünyesinde barındıran KF-21, Güney Kore tarafından geliştirilen yeni nesil bir savaş uçağı olarak öne çıkıyor. İlk etapta 4.5 nesil olarak adlandırılacak olan uçakların, ilerleyen süreçte yapılacak çalışmalarla 5. nesil standartlarına yükseltilmesi hedefleniyor. Bu projede Endonezya, tek yabancı ortak konumunda yer alıyor.
2016 yılında başlatılan ortak program kapsamında Jakarta, savaş uçağının prototipini ve 48 adetlik üretim için teknik destek alımı karşılığında toplam maliyetin %20’sine denk gelen 958 milyon dolarlık bir yatırım taahhüdünde bulundu. Ancak bu taahhütler, belirlenen takvim ve ödeme planlarına uygun şekilde yerine getirilemedi. Mali ve ekonomik zorluklar nedeniyle Endonezya, 2019’dan 2022 sonuna kadar ödemelerini durdurdu ve bu süre zarfında yalnızca 6,3 milyon dolarlık kısmi bir ödeme gerçekleştirdi. 2023 yılında Güney Kore Savunma Satın Alma Programı İdaresi (DAPA), Endonezya’nın programa katılımını sürdürmek için herhangi bir ödeme planı sunmadığını bildirdi. Bu durum, Endonezya’nın aynı dönemde F-15EX ve Rafale gibi savaş uçakları için “mali kısıtlamalar” gerekçesiyle alım süreçlerini devam ettirmesiyle birlikte daha da karmaşık bir hal aldı.
Müzakereler ve Güven Sorunları: KF-21 Programında Gelinen Son Durum
Endonezya Savunma Bakanlığı, KF-21 projesi için sözleşme şartlarını yeniden müzakere etme çabasına girdi. 2024 yılına gelindiğinde Endonezya, ödeme taahhüdünü %20’den 600 milyar wona (yaklaşık 442,3 milyon dolar) düşürmeyi teklif etti. Bu düşüş, Güney Kore’den Endonezyalı firmalara yapılacak teknoloji transferinin de azalması anlamına geliyor. DAPA’nın Mayıs 2024’te programın gecikmesini önlemek adına bu indirimi kabul etmeye istekli olduğunu belirtmesine rağmen, henüz kesin bir anlaşmaya varılamadı.
2024 yılında ortaya çıkan bir diğer önemli gelişme ise, KF-21’in geliştirilmesiyle ilgili teknolojiyi sızdırmakla suçlanan bir grup Endonezyalı mühendisin soruşturulması oldu. DAPA, bu soruşturmanın mali ayarlamalarla herhangi bir ilgisi olmadığını vurgulasa da, yaşanan bu olay iki ülke arasındaki güven ilişkisini zedeleyebilecek bir potansiyel taşıyor. Öte yandan, üretilen 5. prototipin Endonezya’ya teslim edilmemesi, Güney Kore’ye test programını hızlandırma konusunda bir avantaj sağladı.
Cevapsız Mektuplar ve Belirsiz Gelecek
Geçtiğimiz yıldan bu yana DAPA’nın Endonezya’ya katkı paylarının ödenmesi ve danışmanlık görüşmeleri gibi konularda 10 farklı mektup gönderdiği ancak Endonezya Milli Savunma Bakanlığı’nın bu mektuplara yalnızca üç kez yanıt verdiği bildiriliyor. Bu durum, Endonezya’nın KF-21 programına olan bağlılığı konusunda soru işaretleri yaratıyor. Güney Kore hükümeti ve ana yüklenici KAI’nin programa devam etme arzusunun temelinde ise Endonezya’nın 48 adet KF-21 satın alma taahhüdüyle projenin ilk müşterisi olması yatıyor. Endonezya’nın daha önce KT-1 temel eğitim uçağı ve T-50 gelişmiş eğitim uçaklarını da Güney Kore’den tedarik etmiş olması, savunma sanayii alanındaki iş birliğinin geçmişine işaret ediyor.
Endonezya’nın KAAN projesine gösterdiği ilgi umut verici olsa da, ülkenin KF-21 programındaki geçmiş deneyimleri ve mevcut belirsizlikler dikkatli bir yaklaşım gerektiriyor. Endonezya’nın programa tam anlamıyla bağlı kalıp kalmayacağı, kalan mali yükümlülüklerini zamanında yerine getirip getiremeyeceği ve gelecekte kaç adet KF-21 tedarik edeceği gibi kritik sorular hala yanıt bekliyor. KF-21 programı Endonezya için ulusal havacılık sanayisinin gelişimi ve hava kuvvetlerinin modernizasyonu açısından stratejik bir fırsat olmaya devam etse de, ekonomik ve siyasi dinamiklerin bu projedeki rolünü ve geleceğini şekillendirmeye devam edeceği açıkça görülüyor. Türkiye’nin Endonezya ile savunma sanayii alanındaki potansiyel iş birliği, bu geçmiş deneyimler ışığında dikkatli ve gerçekçi adımlarla ilerlemeyi gerektiriyor.
