ABD Ordusu, Ordunun tepesindeki bir dönüşüm girişiminin ilk işaretlerini veren bir yürütme emriyle, daha önce planladığı yüksek irtifa istihbarat, gözetleme ve keşif (ISR) uçağı alım sayısını yarıya indirmeyi hedefliyor. Defense News tarafından elde edilen 7 Mayıs tarihli bir belgeye göre, Ordu Sekreteri tarafından yönetilen bu yeni direktif, 12 adet Yüksek Hassasiyetli Tespit ve Kullanım Sistemi (HADES) tedarik etmek yerine, bu gelişmiş platformdan yalnızca altı adet üretmek için bir uygulama planının 30 gün içinde hazırlanmasını talep ediyor.
Bu karar, bir yıl önce Kara Kuvvetleri Havacılık Müdürü Tümgeneral Wally Rugen’in Amerika Kara Havacılık Derneği’nin (AAAA) Denver’daki yıllık konferansında sunduğu bir slaytla çelişiyor. Rugen, o sunumda ordunun 2035 yılına kadar 14 HADES uçağını operasyonel hale getirmeyi planladığını belirtmişti. Yeni yürütme emri, bu iddialı programa önemli bir darbe indiriyor gibi görünüyor.
Ancak, ABD Ordusu İstihbarat, Gözetleme ve Keşif Görev Gücü Direktörü Andrew Evans, Nashville’deki AAAA konferansında gazetecilere yaptığı açıklamada bu durumu farklı bir perspektife taşıdı. Evans, “Hiçbir belgede inşa edeceğimiz HADES sayısıyla ilgili kesin bir rakam yoktu” diyerek, başlangıçta belirlenmiş sabit bir alım sayısının olmadığını ima etti. Evans, “Tehdit durumuna göre inşa edeceğiz. Bütçe koşullarına göre inşa edeceğiz,” şeklinde konuştu ve ordunun “bu derin algılama misyonuna” olan bağlılığının sürdüğünü vurguladı. Gelecekte kaç HADES sistemine ihtiyaç duyulacağının, karşılaşılabilecek potansiyel tehditlere göre verilecek bir karar olacağını belirtti.
Evans ayrıca, Ordunun program için henüz erken planlama aşamasında olduğunu ve uçak sayısıyla ilgili olası bir kararın “teslim ettiğimiz kapasite veya yetenekler hakkında tek bir şeyi değiştirmeyeceğini” ifade etti. Bu, azaltılmış bir filo büyüklüğünün, her bir uçağın taşıyacağı sensörler ve yetenekler açısından bir taviz anlamına gelmeyebileceği şeklinde yorumlanabilir.
Sierra Nevada Baş Sistem Entegratörü Olarak Seçildi
Sierra Nevada Corporation (SNC), Ağustos 2024’te HADES programının baş sistem entegratörü olarak hizmet vermek üzere ABD Ordusu ile bir sözleşme imzalamıştı. HADES entegrasyon çalışmaları için verilen bu sözleşmenin başlangıç değeri 93,5 milyon dolar olup, potansiyel olarak 12 yıllık bir süre zarfında 944,3 milyon dolara kadar çıkabiliyor. Bu sözleşme, SNC’nin HADES platformunun geliştirilmesi ve orduya entegrasyonunda kilit bir rol oynayacağını gösteriyor.
HADES programı, ordunun istihbarat, gözetleme ve keşif (ISR) görevlerini gerçekleştiren mevcut sabit kanatlı uçak filosunu modernize etme çabasının bir parçası. Ordu, son miras uçaklarını aşamalı olarak hizmet dışı bırakarak, tüm ISR filosundaki yaklaşık 70 uçağı emekliye ayırdı. HADES’in, hızlı bir şekilde konuşlandırılması ve derin algılama yetenekleri sağlaması bekleniyor. Görev gücü, uçağın başlangıçta hayal edilenden daha fazla yetenek sunabileceğini, buna düşmanın uzay tabanlı yeteneklerini etkisiz hale getirme ve fırlatılan etkileri taşıma potansiyelinin de dahil olduğunu öğreniyor. Bu ek yetenekler, HADES platformunun gelecekteki rolünü daha da karmaşık ve değerli kılabilir.
HADES Platformu Olarak Bombardier Global 6500
Ordu, bu yüksek irtifa casus uçağının gövdesi olarak büyük kabinli bir iş jeti olan Bombardier Global 6500’ü kullanıyor. Hizmet, Aralık ayında Bombardier ile bir uçak için sözleşme imzalamış ve üç yıllık bir süre içinde iki tane daha satın alma opsiyonunu elinde bulunduruyor. Bu seçim, Global 6500’ün uzun menzili, yüksek irtifa performansı ve geniş iç hacmi gibi faktörlerin HADES’in görev gereksinimleri için uygun olduğu düşünülerek yapılmış gibi görünüyor.
Ordunun sabit kanatlı uçaklar proje yöneticisi Albay Joe Minor, daha fazla veya daha az uçak satın almanın birim maliyeti önemli ölçüde etkilemeyeceğini belirtti. Bunun nedeni olarak, bu uçakların Sierra Nevada’daki uzman teknisyenler tarafından elle üretiliyor olması gösterildi. Bu durum, programın esnekliğine işaret ederken, üretim ölçeğindeki değişikliklerin maliyet üzerinde doğrusal bir etkisi olmayacağını düşündürüyor.
Sierra Nevada, Bombardier’den teslim aldığı ilk prototip uçağa sahip ve platformun sensörler ve diğer görev sistemleriyle entegrasyonu üzerinde çalışıyor. İlk prototipin Eylül 2026’da Ordu’ya teslim edilmesi planlanırken, ikinci prototipin teslimatının 2027 ortasında gerçekleşmesi bekleniyor. Bu zaman çizelgesi, HADES programının yavaş ama istikrarlı bir şekilde ilerlediğini gösteriyor.
HADES’in Öncesinde Değerlendirilen Prototip Uçaklar
Ordu, HADES programının gereksinimlerini belirlemek ve en uygun platformu seçmek için yüksek hızlı jetler kullanan ISR sabit kanatlı prototiplerini altı yıldan fazla bir süredir değerlendiriyordu. Bu değerlendirme süreci, Ukrayna sınırına yakın Avrupa tiyatrosunda uçan Hava Keşif ve Hedef İstihdam Çoklu Görev Sistemi (Artemis) projesiyle başladı. Leidos şirketi, Artemis’i bir Bombardier Challenger 650 iş jeti kullanarak geliştirmişti.
Daha sonra, hizmet Nisan 2022’de Hava Keşif ve Elektronik Harp Sistemi’ni (ARES) Pasifik bölgesine konuşlandırdı. L3Harris firması ise bu uçağı Bombardier Global Express 6500 iş jeti temel alınarak üretti. Bu prototip programları, HADES için risk azaltma ve teknoloji gösterimi açısından önemli bir rol oynadı.
Ordu ayrıca HADES programının gereksinimlerini doğrudan bilgilendirecek dört ek prototip daha inşa ediyor. Hizmet, uzun menzilli hedefleme planlarını ilerletmek için casus teknolojilerine sahip iki jet teslim etmek üzere Sierra Nevada ve MAG Aerospace ile L3Harris ortaklığını seçti. MAG ve L3’ün prototipleri, Ordunun radar odaklı Athena-R çalışması için ISR sensörlü bir Global 6500 kullanırken, Sierra Nevada ise hizmetin sinyal istihbaratına odaklı Athena-S projesi için RAPCON-X sistemini sağlıyor. RAPCON-X aynı zamanda HADES’in de temelini oluşturuyor. Bu paralel prototip geliştirme çabaları, HADES programının farklı istihbarat toplama disiplinlerindeki yeteneklerini optimize etmeyi amaçlıyor.
Sınırlı Konuşlandırma ve Gelecek Kararlar
İlk HADES prototipi hazır olduğunda, Ordu bu uçağı sınırlı bir süre için operasyonel olarak konuşlandıracak. Bu erken konuşlandırma, sistemin gerçek dünya senaryolarındaki performansını değerlendirmek ve operasyonel gereksinimleri daha iyi anlamak için kritik bir adım olacak. İlk prototip konuşlandırılmaya devam ederken, elde edilen verilere ve geri bildirimlere dayanarak daha fazla HADES uçağının inşasına başlanacak.
Sierra Nevada’nın Görev Çözümleri ve Teknolojileri iş alanından sorumlu başkan yardımcısı Tim Owings, bu süreci “ani ölüm playofflarına” benzeterek, ilk prototipin başarısının sonraki alım kararlarını doğrudan etkileyeceğini vurguladı. Owings, “Birinci prototipi teslim etmemiz gerekiyor. Birinci prototipi teslim ediyoruz ve bu platformun sağlayacağını düşündüğümüz değeri sağlıyor. Daha sonra daha fazla miktar eklemenin çok kolay bir karar olduğunu düşünüyoruz,” şeklinde konuştu.
Owings, bu durumu yeni evli bir çiftin ilk çocuğundan sonra ikinci veya üçüncü çocuğu isteyip istemediklerini tartışmasına benzeterek, gelecekteki alım sayısıyla ilgili kararların üst düzey liderlere ait olduğunu ve bu kararları desteklemek için sektör ortaklarıyla yakın bir şekilde çalıştıklarını belirtti. Owings, gelecekte ne olacağı konusunda endişelenmenin şu aşamada “muhtemelen biraz gereksiz” olduğunu da sözlerine ekledi. Bu ifadeler, HADES programının geleceğinin, ilk prototiplerin performansı ve değişen tehdit ortamı gibi çeşitli faktörlere bağlı olarak şekilleneceğini gösteriyor.
