Danışmanlık şirketi Oliver Wyman’ın yeni araştırmasına göre, askeri uçakların bakım, onarım ve elden geçirme (MRO) maliyetleri önümüzdeki yıllarda dünya genelinde ciddi şekilde artacak. Bu artışın temel nedeni ise filoların giderek daha fazla oranda gelişmiş ve teknolojik olarak karmaşık uçaklardan oluşması.
Analistler Doug Berenson, Livia Hayes ve Ian Ferguson tarafından hazırlanan raporda, küresel askeri uçak MRO pazarının 2025 yılında yaklaşık 97 milyar dolara ulaşacağı ve önceki altı yılda bu seviyeyi koruyacağı belirtildi. Ancak bu durumun önümüzdeki on yılda değişmesi bekleniyor. MRO maliyetlerinin yıllık yaklaşık %1,4 oranında artmasıyla, orduların 2035 yılına kadar MRO’ya 111 milyar dolardan fazla harcama yapabileceği öngörülüyor.
Oliver Wyman tarafından Defense News’e sağlanan, “Ordunun Son Teknoloji İçin Artan Maliyeti: Küresel Hava Kuvvetleri Filo MRO’larına Neden Daha Fazla Harcama Yapacak?” başlıklı rapor, bu maliyet artışının ardındaki temel faktörleri detaylandırıyor.
F-35 ve Diğer Gelişmiş Uçakların Rolü
Raporda, bu yüksek MRO maliyetlerini yönlendiren temel faktörün F-35 Müşterek Taarruz Uçağı gibi gelişmiş platformların sayısının artması olduğu vurgulandı. Bu tür jetler, gizlilik gibi daha eski jetlere göre çok daha gelişmiş yetenekler sunuyor. Ancak karmaşık yazılımları, gelişmiş tahrik sistemleri, egzotik malzemeleri ve diğer ileri teknolojileri, idamesi için daha fazla servis saati ve doğal olarak daha yüksek işletme maliyetleri gerektiriyor.
Lockheed Martin’in verilerine göre, dünya çapında 1.170’den fazla F-35 teslim edilmiş durumda. ABD Hava Kuvvetleri şu anda yaklaşık 471 F-35A’ya sahip ve sonunda 1.763 jet satın almayı planlıyor. Raporda, dünya çapında ordular tarafından her yıl satın alınan yaklaşık 310 savaş uçağının neredeyse yarısını F-35’lerin oluşturduğu belirtiliyor. Şu anda küresel filonun %2,2’sini oluşturan F-35’lerin, önümüzdeki on yılda bu oranın %4,7’ye çıkması bekleniyor.
Raporda ayrıca çarpıcı bir öngörü yer alıyor: “2035 yılına kadar F-35 tek başına küresel toplam MRO harcamalarının %9,5’ini oluşturacak. Bu, uçağın bugünkü payının iki katından fazla.“
Ancak F-35’ler, orduların filolarını şişiren tek gelişmiş uçak değil. ABD Hava Kuvvetleri, iki altıncı nesil uçak üzerinde de çalışmalarını sürdürüyor: B-21 Raider gizli bombardıman uçağı ve Yeni Nesil Hava Hakimiyeti (Next Generation Air Dominance – NGAD) olarak da bilinen F-47 savaş uçağı.
Hava Kuvvetleri ayrıca pilotlu savaş uçaklarıyla birlikte uçacak 1.000’den fazla yarı otonom drone kanat adamından oluşan bir filo istiyor ve Ortak Muharebe Hava Devriyesi (CCA) olarak adlandırılan bu sistemlerin ilk yinelemesi üzerinde General Atomics ve Anduril Industries ile çalışıyor. ABD Donanması ile Avrupa ve Asya orduları da kendi altıncı nesil savaş uçaklarına yöneliyor. Raporda, bu ülkelerin hükümetlerinin, bu uçaklar tasarlanırken MRO maliyetlerinin bütçeler üzerindeki etkisini hesaba katmaları gerektiği belirtildi.
Raporda, askeri filolara yönelik karmaşık uçaklara örnek olarak Airbus A400M Atlas gibi gelişmiş ağır nakliye uçağı ve NHIndustries NH90 helikopteri gibi Avrupa yapımı uçaklar da gösterildi. Dünya çapında karmaşık uçakların askeri filoların yaklaşık yüzde 11’ini oluşturduğu belirtilirken, on yıl sonra bu oranın yüzde 17’ye çıkacağı ifade edildi. NATO filolarının ise artık MRO bütçelerinin yaklaşık %16’sını karmaşık uçaklara harcadığı, bu payın 2035’e kadar %26’ya yükseleceği vurgulandı.
Drone’ların Yükselişi ve Artan Harcamalar
Özellikle Ukrayna’da yaşanan savaşta drone’ların artan önemi de MRO harcamalarının artmasına neden oluyor. Son beş yılda, dünyanın dört bir yanındaki büyük hava kuvvetleri filolarına 350 insansız hava aracı ekleyerek toplam sayıyı 1.400’ün üzerine çıkardı. Önümüzdeki on yılda bunun iki katından fazla artarak dünya çapında 3.460’a ulaşması bekleniyor.
Raporda, “MRO harcamaları [insansız hava araçlarına] küresel filodan daha hızlı büyümeye başladı” denildi. “Daha yeni platformların artan karmaşıklığının yanı sıra, aşırı yüklü talep, Ukrayna’daki üç yıllık çatışmayla ilgili uçak ihtiyaçları tarafından yönlendirildi. Bu uçakları işleten hükümetler için, daha yüksek büyüme dönemi önemli zorluklar ve ne kadar hazır olunduğuna dair sorular getirecek.”
Hükümetler İçin Zorlu Tercihler ve Riskler
Raporda, hükümetlerin, artan bakım maliyetleriyle karşılaştırıldığında yüksek uçak hazır olma durumunun ne kadar değerli olduğunun belirlenmesi de dahil olmak üzere birden fazla öncelik arasında doğru dengeyi kurması gerektiği belirtildi. Hava kuvvetlerinin yedek parça tedarik zincirlerini genişletmeleri gerekeceği, böylece azalan veya hatta iflas eden kaynaklara bağımlı olmayacakları ifade edildi. Parça kaynaklarının kuruması sorunu, zamanla B-52 Stratofortress gibi onlarca yıllık uçaklar için akut bir sorun haline geldi.
Hava kuvvetlerinin ayrıca, daha basit ancak daha yüksek maliyetli olabilecek gerekli MRO çalışmalarının, uçakların veya insansız hava araçlarının orijinal üreticilerince yapılmasını isteyip istemediklerine karar vermeleri gerekiyor.
Raporda dikkat çekilen önemli bir nokta da, hava kuvvetlerinin artan MRO harcamaları için yeterli bütçe ayıramaması durumunda, bu kuvvetlerin hava gücünün diğer yönlerinin de zarar görebileceği. ABD Hava Kuvvetleri’nin son yıllarda uçakları için bütçelenen uçuş saati sayısını azaltma kararı ve bunun yerine yeni teknolojiler ve uçaklar getirerek görev hazır olma oranlarındaki düşüşü tersine çevirememe durumu buna örnek olarak gösteriliyor. Raporda, “Hava Kuvvetleri, modernizasyona öncelik verirken, bu hazırlık risklerini yönetebileceğine bahse giriyor” ifadeleri yer aldı.
Bu raporun ortaya koyduğu bulgular ışığında, dünya genelindeki orduların ve savunma bakanlıklarının önümüzdeki dönemde hava kuvvetleri bütçelerini nasıl yönetecekleri ve bu artan maliyetlere nasıl yanıt verecekleri, stratejik bir öneme sahip olacak.
