Pentagon, ABD’nin Avustralya ve Birleşik Krallık ile nükleer enerjili denizaltı teknolojisinin paylaşılmasına ilişkin AUKUS anlaşmasını gözden geçirdiğini açıkladı. Bu karar, Kongre Demokratları tarafından derhal kınanırken, ABD’nin müttefikleri arasında endişeye yol açabilir.
Pentagon’un Gerekçesi: “Amerika Öncelikli” Gündem
Pentagon sözcüsü Çarşamba günü yaptığı açıklamada, “Bakanlık, önceki yönetimin bu girişiminin Başkan’ın Amerika Öncelikli gündemiyle uyumlu olmasını sağlamanın bir parçası olarak AUKUS’u gözden geçiriyor” dedi. Sözcü, bu çabaya kimlerin dahil olduğunu, ne zaman sonuçlanacağını veya neden başlatıldığını belirtmezken, Pentagon’un güçlerinin ve ABD savunma sanayisinin hazırlığı konusunda endişe duyduğunu söyledi. Açıklamada, “Bu inceleme, girişimin bu sağduyulu, Amerika Öncelikli kriterlerini karşılamasını sağlayacak” ifadelerine yer verildi. İncelemeye ilişkin haberi ilk olarak Financial Times duyurdu.
AUKUS Anlaşmasının Kapsamı ve Hedefleri
AUKUS anlaşması, üçlü savunma paktının bir parçası olarak, Britanya ve Avustralya’nın nükleer enerjili bir denizaltı inşa etmesini ve ABD’nin bu arada Canberra’ya Virginia sınıfı tekneler satmasını öngörüyor. Anlaşma ayrıca, üç ülkenin birlikte kuantum hesaplama ve hipersonik füzeler gibi gelişmiş teknolojiler geliştirmesi için ayrı bir hedef içeriyor. Bu kapsamlı iş birliği, Hint-Pasifik bölgesinde Çin’in artan askeri nüfuzuna karşı bir denge unsuru olarak görülüyordu.
ABD Savunma Bakanı Hegseth’in Konumu ve Avustralya’nın Tepkisi
ABD Savunma Bakanı Pete Hegseth, bir haftadan biraz fazla bir süre önce Singapur’a gitti ve burada Avustralyalı mevkidaşı Richard Marles ile birkaç kez görüştü. Trump yönetiminin Asya politikasıyla ilgili önemli bir konuşmada Hegseth’in AUKUS’tan bahsetmemesi dikkat çekmişti. Ancak Marles, daha sonra Defense News ile yaptığı bir röportajda bunu reddederek, “AUKUS hakkında kapsamlı bir şekilde konuştuk – her iki ülkemiz de, Bakan Hegseth’in kendisi de dahil. Bunu her seferinde tekrarlama ihtiyacı hissetmiyoruz” dedi ve programın “yolda” olduğunu savundu.
İç Tartışmalar ve Endişeler
Pentagon’un politika şefi Elbridge Colby, Mart ayındaki onay görüşmesinde AUKUS konusunda bazı tereddütlerini dile getirmişti. Özellikle Amerika’nın nükleer enerjili denizaltı üretimini artırma konusunda yaşadığı zorluk, muhtemelen Avustralya’ya ekstra denizaltı satmasını zorlaştıracaktı. Colby, “Yeterli sayıda ve yeterli hızda saldırı denizaltıları üretebilirsek, harika. Ancak üretemezsek, bu çok zor bir sorun haline gelir çünkü askerlerimizin ve kadınlarımızın daha zayıf bir konumda olmasını istemeyiz” dedi.
Colby ayrıca, 2030’ların ortalarına kadar savunma harcamalarını GSYİH’nın yaklaşık %2,4’üne çıkaran Avustralya’nın savunma bütçesini çok daha hızlı artırması gerektiğini savundu. Hegseth ve Marles’ın görüşmesinden sonra Pentagon’un yaptığı bir açıklamada, ABD’nin bu rakamın GSYİH’nın %3,5’i olmasını istediği belirtildi.
Nisan ayında, ABD Hint-Pasifik Komutanlığı Başkanı Amiral Samuel Paparo, Temsilciler Meclisi’ndeki ifadesinde girişimin değerini savunarak, nükleer denizaltılar konusundaki çabaların operasyonel olarak “her dönüm noktasına ulaştığını” söyledi. Paparo, “AUKUS, INDOPACOM’a kritik ve önemli bir avantaj olabilecek bir şey sunuyor ve bu da Hint Okyanusu denizaltı üssü. Bu bize Güney Çin Denizi’ne Hawaii’de, Washington’da, San Diego’da olduğundan daha hızlı yanıt süresi sağlıyor” dedi.
Amerika’nın daha fazla denizaltı inşa etmesine yardımcı olmak için Kongre, çabayı hedefleyen son savunma faturalarına milyarlarca dolar harcadı. Avustralya da ABD’nin daha fazla tekne inşa etmesine yardımcı olmak için kendi fonlarından 3 milyar dolar taahhüt etti; Marles, Defense News ile yaptığı röportajda buna değinerek “Bu bir meydan okuma, ama bunun üstesinden gelebileceğimiz bir meydan okuma olduğunu düşünüyorum” ifadelerini kullandı.
Kongre Demokratlarından Tepkiler
Senato Demokratları, Beyaz Saray’ın AUKUS anlaşmasının geleceğine şüpheyle yaklaştığını ifade etti. Senatör Tim Kaine (D-Va.), yaptığı açıklamada, “Eğer bu yönetim Çin’den gelen tehdide karşı koyma konusunda ciddiyse – ki bu sabah da bunu söyledi – o zaman Avustralya ve İngiltere’deki ortaklarımızla bu anlaşmayı güçlendirmek ve denizaltı sanayi üssümüzü daha da güçlendirmek için adımlar attığımızdan emin olmak için hızla çalışacaktır” dedi ve ekledi: “Daha azı doğrudan Çin’in işine yarayacaktır.”
Senato Silahlı Hizmetler Komitesi üyesi Jeanne Shaheen (D-N.H.), Trump’ın AUKUS’u terk edebileceği haberinin “Pekin’de coşkuyla karşılanacağını” ve Amerika’nın dünyadaki itibarının daha da zayıflayacağını söyledi. Shaheen, “[Çin] ve Rusya’dan gelen artan tehditlerle karşı karşıya olduğumuz bir anda, ortaklarımızı savunma harcamalarını artırmaya ve onlarla en son teknolojiler konusunda ortaklık kurmaya teşvik etmeliyiz; tam tersini yapmamalıyız” şeklinde konuştu.
Avustralya Büyükelçiliği yorum talebine hemen yanıt vermezken, İngiliz Büyükelçiliği’nden bir sözcü, habere güven verici bir yanıt vererek “Yeni bir yönetimin, tıpkı İngiltere’nin geçen yıl yaptığı gibi, böylesine büyük bir ortaklığa yönelik yaklaşımını gözden geçirmek istemesi anlaşılabilir” dedi. Bu durum, AUKUS anlaşmasının geleceği hakkında belirsizlikleri artırırken, ABD’nin müttefikleriyle olan ilişkileri ve Hint-Pasifik stratejisinin seyrini yakından etkileyecek gibi görünüyor.
