Ukrayna’daki savaş devam ederken, Rus güçlerinin kullandığı askeri teçhizatta Batı menşeli parçaların bulunduğu iddiaları sık sık gündeme geliyor. Bu iddiaların sonuncusu, 28 Ağustos gecesi Kiev’e düzenlenen hava saldırısının ardından ortaya çıktı. Saldırıda kullanılan Geran-3 kamikaze İHA’larının motorlarının Çek Cumhuriyeti merkezli bir şirket olan PBS Velká Bíteš tarafından üretildiği öne sürüldü. Ancak şirket, bu iddiaları kesin bir dille yalanlayarak, Rusya ile herhangi bir ticari ilişkilerinin olmadığını belirtti. Bu olay, yaptırımlara rağmen karmaşık tedarik zincirleri aracılığıyla savaş bölgelerine ulaşan teknoloji ürünleri sorununu bir kez daha gözler önüne serdi.
Çek Şirketinden Geran-3 İHA’sı İddialarına Kesin Red
Kiev’e yapılan saldırının ardından, farklı sosyal medya hesapları ve savunma analizi grupları, Rusya tarafından kullanılan insansız hava araçlarının Çek Cumhuriyeti, Almanya ve Çin gibi ülkelerden gelen parçalar içerdiğini iddia etti. Bu bağlamda, savunma haberleriyle bilinen bir platform olan Clash Report, spesifik olarak Geran-3 kamikaze İHA’larının Çek üretici PBS Velká Bíteš tarafından geliştirilen PBS TJ40-G2 motoruyla donatıldığını iddia etti. 400 Newton itki gücü üretebilen bu motor, İHA’nın performansında kritik bir rol oynayacaktı.
Ancak bu iddialar karşısında PBS Velká Bíteš, sessiz kalmadı. Şirket, yaptığı resmi açıklamada iddiaları kesin bir dille reddetti ve paylaşılan fotoğraftaki motorun kendi ürünleri olan PBS TJ40-G2 olmadığını belirtti. Şirket, Rusya’nın Ukrayna’ya yönelik saldırganlığı başladığından bu yana Rusya’ya hiçbir ürün sevkiyatı yapmadıklarını ve sadece güvenilir müşterilerle çalıştıklarını vurguladı. Bu açıklama, uluslararası yaptırımlara uyum konusunda ne kadar hassas davrandıklarının altını çizdi.
Konuyla ilgili olarak Ukraynalı yetkililer de temkinli bir açıklama yaptı. Kiev Savcılığı ve Güvenlik Hizmetleri, saldırıda kullanılan silahlarla ilgili soruşturmanın devam etmesi nedeniyle bu tür ayrıntıların kaynağını doğrulamalarının zor olduğunu belirtti. Bu durum, iddiaların hala netlik kazanmadığını ve olayın ardındaki gerçek tedarik zincirlerinin karmaşıklığını gösteriyor.
Yaptırımlara Rağmen Batılı Parçalar Savaş Alanında
PBS Velká Bíteš’in iddiaları reddetmesi, Rusya’nın askeri envanterinde Batı menşeli parçaların bulunmasıyla ilgili daha büyük bir sorunun sadece küçük bir parçası. Ukrayna’nın işgali sonrası Batılı devletler, Rusya’nın savunma sanayisinin kritik teknolojiye erişimini engellemek için geniş kapsamlı ambargolar uyguladı. Ancak bu yaptırımlara rağmen, özellikle elektronik bileşenler ve alt sistemler, çeşitli yollarla Rus füze ve kamikaze İHA’larında bulunmaya devam ediyor.
Bu durumun en çarpıcı örneklerinden biri, Eylül 2024’te Poltava bölgesinde düşürülen Kuzey Kore yapımı KN-23/24 balistik füzesinin incelenmesiyle ortaya çıktı. Ukrayna Dışişleri Bakanı Andrii Sybiha, füzenin Batı menşeli en az 9 farklı bileşen içerdiğini açıkladı. Bağımsız Yolsuzlukla Mücadele Komisyonu (NAKO) tarafından yapılan detaylı araştırmaya göre, füzenin navigasyon ve iletişim sistemlerinde kritik rol oynayan mikrodenetleyiciler ve yarı iletkenler gibi parçalar tespit edildi.
Araştırma, bu parçaların ABD’li Analog Devices Inc. ve Broadcom Inc., İsviçreli TRACO Electronic AG, İngiliz XP Power Ltd ve Hollandalı NXP Semiconductors N.V. gibi firmalar tarafından üretildiğini gösterdi. Bu şirketler, doğrudan Kuzey Kore’ye satış yapmadıklarını ve ürünlerinin yasa dışı yollarla elde edilmesini önlemek için yetkililerle iş birliği içinde olduklarını savundu. Bu durum, uzun süredir uygulanan yaptırımlara rağmen, küresel tedarik zincirlerinin ne kadar karmaşık ve denetlenmesinin ne kadar zor olduğunu bir kez daha kanıtladı. Ülkelerin savunma sanayileri, hayati teknolojilere erişmek için yaptırım boşluklarını ve aracıları kullanmaya devam ediyor.
