Rize’de düzenlenen Uluslararası Ticaret, Ekonomi Kongre ve Zirvesi, Türkiye’nin gelecekteki ekonomik yönünü ve küresel tedarik zincirlerindeki kritik konumunu tanımlayan stratejik bir buluşma niteliğindeydi. Zirve, sadece sürdürülebilir büyüme ve uluslararası ticaret dinamiklerini değil, aynı zamanda İyidere Lojistik Limanı’nın öncülüğünde Karadeniz Bölgesi için yeni bir coğrafi kaderin ipuçlarını da sundu. Toplantıya Bakan yardımcılarından AK Parti Genel Başkan Vekili Hayati Yazıcı’ya, Vali, Belediye Başkanı ve tüm ticari paydaşlar katıldı.
Dijital Tarlalardan Yeni Dünya Ticaretine: Rize Manifestosu
Rize Valiliği, Belediye, Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi ve RİDEVA’nın ev sahipliğinde gerçekleşen zirve, “Dijital Ekonomiden Uluslararası Ticarete Giden Yeni Bir Yol” temasıyla bölgesel kalkınma için bir manifestoyu işaret etti. Artık suya, güneşe ve geleneksel işçiliğe bağımlı ticari sistemler yerine, akılla örülü projeksiyonlar ve uzgörülü fikirler yeni ekonomi coğrafyalarına can suyu oluyor.
Rize’nin hinterlandında yer alan 2. Organize Sanayi Bölgesi ve Lojistik Merkezi, bu dönüşümün ilk somut ayakları olarak görülüyor. İyidere, sadece bir liman olmanın ötesinde, Karadeniz’in yeni ve güçlü ticaret kimliğinin anahtarı olma potansiyelini taşıyor.
İyidere Lojistik Limanı: Orta Koridor’un Güçlü Durağı
Zirvenin odak noktasındaki en büyük yatırım, İyidere Lojistik Limanı oldu. Limanın, sadece Rize’nin değil, tüm Doğu Karadeniz’in ve Türkiye’nin ticaret aksını değiştirme hedefi bulunuyor.
Liman ve Sanayi Entegrasyonu
Rize Valisi İhsan Selim Baydaş, limanın 2026’nın sonunda tamamlanacağını belirterek, Organize Sanayi Bölgesi’nin lojistik limana sadece sekiz kilometre mesafede olduğunu ve 500’den fazla yatırım talebi aldıklarını açıkladı. Vali Baydaş, Rize’nin stratejik ürünü olan çaya mahkûm olmadığını vurgularken, “Çayın alternatifi yoktur, çay stratejik bir ürün. Çay olmadan Rize’yi tahayyül edebilmemiz mümkün değil. O nedenle, çaya mahkûm değiliz” diyerek yeni fırsat alanlarına odaklanılması gerektiğinin altını çizdi.
Yeni İpek Yolu’nun Hız Avantajı
Çin’in 2013’te başlattığı Kuşak ve Yol Girişimi’nin kritik güzergâhı olan Orta Koridor, Süveyş Kanalı’ndaki güvenlik ve riskler nedeniyle öne çıkıyor. Orta Koridor, Çin’den Avrupa’ya ulaşım süresini 35 günden 15 güne indirme potansiyeline sahip. İyidere Limanı’nın Bakü-Tiflis demiryolu hattına bağlanmasıyla, Marmara’nın yükü hafifletilebilir ve Türkiye’nin kuzey aksı küresel ticarette önemli bir güç merkezine dönüşebilir.
Koridorun tamamlayıcı halkası olan Zengezur hattı ise Türkiye’ye Azerbaycan üzerinden Orta Asya’ya kesintisiz kara ve demiryolu erişimi sunarak Türk Dünyası entegrasyonunda stratejik bir güç dengesi yaratma potansiyeli taşıyor.
Demiryolu Taşımacılığının Yükselişi
Pasifik Eurasia Yönetim Kurulu Başkanı Fatih Nusret Dur, lojistiğin sadece yüzde 5’ini oluşturan kara taşımacılığının bile Rize için büyük bir fırsat olabileceğini belirtti. Dur’a göre, Çin, Kazakistan ve Rusya’nın yılda 20 bin blok tren taşıdığı bu hatta, İyidere önemli bir alternatif sunuyor. “Demiryolu taşımacılığı önümüzdeki yıllarda taşımacılığın yıldızı olacak” vurgusu yapıldı ve Samsun’da demiryolu kurulmasıyla bölgede yeşil lojistik yapılmasının önü açılabilir.
Rize’nin Ekonomik Rönesansı: Çaydan Fazlası
Rize, sadece çayıyla değil, aynı zamanda güçlü insan kaynağı ve coğrafi zenginlikleriyle de ön plana çıkmalı. Vali Baydaş, Rizeli iş insanlarını yüksek hemşeri aidiyetlerini ticarete yansıtmaya davet ederken, istihdam odaklı yatırımlara öncelik verilmesi çağrısında bulundu.
Çeşitlendirme ve Niş Ürünler
Bölge, somon, likapa, mandalina, hatta muz gibi değerli gıda ürünleri yetiştirme potansiyeline sahip. Ancak ticari odak daha da genişletilmeli:
- Orman Ürünleri Uzmanlığı: DTO Yönetim Kurulu üyesi İsmail Görgün, Baltık ülkelerinden ithal edilen orman ürünlerinin Rize’de işlenerek mobilya kümelemeleri kurgulanabileceğini önerdi.
- Mavi ve Yeşil Ekonomi: Belediye Başkanı Rahmi Metin, Rize’nin bir deniz şehri olarak Mersin balığı ve havyar üretiminde Hazar’dan sonra önemli bir pazar olabileceğini belirtti. Ayrıca somon ihracatının zaten yüz milyonlarca dolarlık bir hacme ulaştığına dikkat çekti.
- Agro Turizm ve Yaşam Merkezi: Organik köy rotaları, değirmen yolları gibi coğrafi değerlerin tarımsal ritüellerle birleştirilerek agro turizm iddiasının altı doldurulmalı. Köylere bile yarım saat mesafede olan havalimanı fırsata çevrilerek Rize, beyaz yakalılar için bir yaşam merkezi haline getirilmelidir. Vali Baydaş’ın dediği gibi, Rize “kendi Davos’unu, kendi kayak festivalini” yaratmalıdır.
İnsan Kaynağı ve Dijital Zeka
Rize’de en çok yetişen değerin insan kaynağı olduğu vurgulandı. Küresel köy haline gelen dünyada, yapay zekâyla yarışabilecek yaratıcılıkta ve esneklikte insan kaynağına ihtiyaç var. Rize, bugüne kadar siyasete odakladığı motivasyonunu artık coğrafyanın ticari koridorlar üzerindeki potansiyeline çevirmelidir.
Küresel Güç Dengeleri ve Rize’nin Jeopolitik Merkeziyeti
Jeopolitik uzmanlara göre, 2030’lu yıllarda ticaretin ağırlık merkezi Avrupa’nın kuzeydoğusuna ve Asya’nın içlerine doğru kayacak. Bu büyük dönüşümde, Karadeniz yeniden küresel stratejinin merkezine oturuyor.
Türkiye’nin Stratejik Mimar Rolü
Türkiye, Avrupa, Asya ve Ortadoğu’nun kesişim noktasında, Boğazlar üzerindeki hakimiyetiyle benzersiz bir avantaja sahip. Türkiye’nin basit bir transit ülke olmaktan çıkarak, küresel bağlantısallığın stratejik mimarlarından biri haline gelme potansiyeli bulunuyor.
- Konteyner Krizi ve Kuzey Aksı: Dünya ticaretinin %80’ini oluşturan konteyner taşımacılığında Süveyş Kanalı’nın kırılganlığı, Kızıldeniz’deki güvenlik riskleri ve Avrupa limanlarının doygunluğu, gözleri kuzeye, İyidere Limanı’na çeviriyor.
- BRICS ve Gıda Köprüsü: Brezilya, Rusya, Hindistan, İran gibi 2,5 milyar nüfuslu ülkelerin oluşturduğu BRICS topluluğu, dünyanın önemli bir tarım ve gıda deposu. BM’nin Türkiye’nin “gıda aktarma ve stok merkezi” olabileceği önermesiyle birlikte düşünüldüğünde, yeni yollarda “hancı” olmak fevkalade bir fırsat sunuyor. İyidere, BRICS gibi yeni ticaret projelerinde etkin fayda yaratabilir.
Menfaat Ekonomisinden Doğan Fırsatlar
Prof. Emre Alkin’in de belirttiği gibi “Menfaat Ekonomisi” yeni dünya düzenini ve ekonomi coğrafyalarını tanımlıyor. Bugünün kaosu (iklim bozulması, savaşlar) yeni tarım alanları, ticaret biçimleri ve yolları (yeni İpek Yolları) doğuruyor. Rize gibi dezavantajlı görünen coğrafyalar, bu dönüşümün fırsat merkezlerine dönüşme potansiyeli taşıyor.
İyidere Limanı, Rize’nin Rönesans Vizyonu
Rize, siyasi gücüyle anılan bir il olmaktan çıkıp, coğrafi avantajını ve atalarının iradesini ticaret zekâsı ve teknolojiyle birleştirmelidir. Rize Belediye Başkanı Rahmi Metin’in dediği gibi, yağmur gibi dezavantaj gibi görünen pek çok doğal unsur bile benzersiz fırsatlar yaratabilir.
RİDEVA Mütevelli Heyeti Başkanı Recep Albayrak’ın Rizeli iş adamlarının veri tabanı oluşturacaklarını açıklamasıyla birlikte, iş insanlarının “bize her yer Rize” demek yerine, somut yatırımlarını ata topraklarına yönlendirmesi bekleniyor.
İyidere Limanı, sadece bir depo veya yatırım değil, Rize’nin Rönesansı’nın ve vizyon beyanının önemli bir parçasıdır. Rize, sahip olduğu fırsatları geleceği şekillendirmeye vakfetme iradesine sahip çıkarak, Türkiye Yüzyılı’nın kuzey kapısı ve dünya ile entegre ekonomiye talip büyük hikâyenin önemli bir aktörü haline gelebilir.
