İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin “Sağlıklı Körfez” vizyonu doğrultusunda hayata geçirdiği Uluslararası İzmir Körfez Konferansı, şehrin en değerli doğal varlığının geleceğini kurtarmak adına dünya çapında bir bilimsel zirveye dönüştü. Tarihi Havagazı Fabrikası’nın atmosferinde gerçekleşen organizasyonun ikinci günü, sadece bir sempozyum değil, aynı zamanda İzmir Körfezi için hazırlanan çok uluslu bir “reçete” niteliğindeydi. Amerika’dan Çin’e, İskoçya’dan Japonya’ya kadar uzanan geniş bir coğrafyadan gelen uzmanlar, körfezdeki ekosistem krizine karşı doğayla uyumlu ve teknoloji odaklı çözüm önerilerini masaya yatırdı.
Küresel Deneyim, Yerel Çözüm: Modifiye Kil Teknolojisi
Konferansın en dikkat çekici başlıklarından biri, okyanus ötesinden gelen “modifiye kil” önerisiydi. ABD Ulusal Zararlı Alg Patlamaları Ofisi Direktörü Prof. Dr. Donald Anderson, deniz sularındaki zararlı alg patlamalarının (HAB) kontrol altına alınmasında kil uygulamalarının devrim niteliğinde olduğunu vurguladı. Anderson’a göre, alg patlamaları sadece suyun yüzeyini değil, asıl olarak körfezin dibindeki yaşamı bitiriyor. Oksijensiz kalan dip ekosisteminde canlılar toplu halde yaşamını yitirirken, kil uygulaması bu zararlı partikülleri çökerterek ekosistemi stabilize ediyor.
Çin Bilimler Akademisi’nden Dr. Isaac Yongquan Yuan ise bu teorinin İzmir’deki somut başarısını paylaştı. 2024 yılında İzmir Büyükşehir Belediyesi ile başlatılan pilot çalışmada modifiye kil kullanıldığını belirten Yuan, çarpıcı veriler sundu: Uygulama sayesinde zararlı mikroorganizmalar %85 oranında azalırken, balık ölümleri durdu ve suyun rengi sadece bir ay içinde normale döndü. Bu başarı, İzmir için hızlı ve etkili bir müdahale yönteminin kapısını araladı.
Biyolojik Restorasyon: Doğanın Kendi Savaşçıları
Japonya’dan katılan Dr. Nobuharu Inaba, sürdürülebilirliğin anahtarının deniz çayırları ve yosun yataklarında saklı olduğunu belirtti. Inaba, alg patlamalarıyla mücadelenin sadece dışarıdan müdahale ile değil, denizin kendi öz savunma mekanizmalarını güçlendirerek mümkün olacağını ifade etti. Deniz çayırları ile ilişkilidir olan bakterilerin doğal birer kontrol mekanizması olduğunu vurgulayan Japon uzman, “yosun yataklarının yeniden kazandırılması” gerektiğini hatırlattı.
Benzer bir biyolojik yaklaşım Prof. Dr. Gülşen Altuğ tarafından da dile getirildi. Altuğ, Marmara Denizi’ndeki müsilaj krizinden elde edilen deneyimlerle, İzmir Körfezi’ndeki organik birikimi parçalayacak “faydalı bakteri” popülasyonunun artırılmasını önerdi. Zeolit gibi doğal taşıyıcılar aracılığıyla deniz tabanına aktarılan bu bakteriler, kirliliği kaynağında, yani dipteki organik çökeltide yok etme potansiyeline sahip.
Körfez Bir Hasta, Tedavi İse Çok Katmanlı
Ege Üniversitesi’nden Prof. Dr. Nuri Azbar, körfezin mevcut durumunu “durumu ağır bir hasta” metaforuyla tanımlayarak gerçekçi bir tablo çizdi. Azbar’a göre, tek bir sihirli değnekle körfezi kurtarmak mümkün değil. Mevcut oksijen yetersizliğinin giderilmesi için sürekli temizlik ve doğayla uyumlu, uzun vadeli bir “yoğun bakım” süreci gerekiyor.
Bu süreçte derelerin rolüne dikkat çeken Prof. Dr. Göknur Şişman Aydın, kirliliğin ana damarlarının havzalar ve dereler olduğunu hatırlattı. Gediz dahil 25 farklı havzadan gelen kirlilik yükünün körfeze ulaşmadan durdurulması gerektiğini belirten Aydın; mikroalg perdeleri, tampon bölgeler ve biyokütle kazanım sistemleri gibi mühendislik çözümlerinin dere ağızlarına kurulmasını önerdi.
Doğal Filtreler: Midyeler ve Deniz Hıyarları
Konferansın en ilgi çekici bölümlerinden biri de “ekosistem mühendisleri” olarak adlandırılan canlıların kullanımıydı. Prof. Dr. Aynur Lök, çift kabuklu canlıların, özellikle midyelerin muazzam birer doğal filtre olduğunu vurguladı. Bir midyenin saatlerce suyu süzerek mikroplastiklerden ağır metallere kadar birçok kirleticiyi bünyesinde hapsettiğini belirten Lök, körfezin belirli noktalarında kurulacak midye yataklarının hem kirliliği izleme hem de temizleme aracı olarak kullanılabileceğini söyledi.
Deniz tabanındaki organik çökelti sorunu için ise Doç. Dr. Mustafa Tolga Tolon “deniz hıyarlarını” işaret etti. “Deniz tabanının elektrikli süpürgesi” olarak nitelendirilen bu canlılar, dipteki organik yükü tüketerek ekosistemin geri dönüşümüne katkı sağlıyor. Bu yöntem, körfez tabanındaki koku ve kirlilik yaratan birikimin biyolojik yolla bertaraf edilmesi anlamına geliyor.
İzleme, Erken Uyarı ve Devletin Rolü
Uluslararası uzmanların üzerinde birleştiği bir diğer kritik nokta ise “erken uyarı sistemleri” ve “kamu iradesi” oldu. İskoçya’dan katılan Prof. Dr. Keith Davidson ve Anita Flores Lenoro, alg patlamalarının ekonomik ve hayati risklerini İskoçya örneğiyle anlattılar. 2013 yılında yaşanan zehirlenme vakalarını hatırlatan Davidson, potansiyel zararlı planktonların devlet eliyle sıkı bir şekilde takip edilmesi gerektiğini savundu. Lenoro ise modifiye kil gibi maliyetli ve stratejik uygulamaların sadece belediyelerin değil, merkezi hükümetlerin de fon desteğiyle yürütülmesi gerektiğinin altını çizdi.
Sonuç: İzmir İçin Yeni Bir Yol Haritası
Konferansın ikinci günü sonunda ortaya çıkan tablo net: İzmir Körfezi, küresel iklim krizinin ve yerel kirlilik yükünün kıskacında olsa da bilimsel çözümler umut verici. Berlin Teknik Üniversitesi’nden Prof. Dr. Ferdinand L. Hellweger’in toksin üretim modellerinden, David Clıdence’ın düşük oksijen seviyelerine karşı geliştirdiği oksijen takviyesi stratejilerine kadar her öneri, İzmir için birer yapı taşı niteliğinde.
İzmir Büyükşehir Belediyesi koordinasyonunda; İZSU, İZPA ve İZDENİZ iş birliğiyle yürütülen bu bilimsel seferberlik, körfezin sadece bugünü değil, gelecek kuşaklara mirası için de kritik bir virajı temsil ediyor. “Körfez İçin Bir Adım Daha” sloganıyla çıkılan bu yolda, bilim insanlarının sunduğu bu “çok bileşenli tedavi metodu”, İzmir Körfezi’nin yeniden nefes alması için gereken en güçlü araç olacaktır.
