Avrupa Birliği demiryolu sektörü, son yayınlanan Eurostat verilerine göre birbirine zıt iki farklı eğilimin etkisi altında. Yolcu taşımacılığı, pandemi döneminin yaralarını tamamen sararak rekor seviyelere ulaşırken; yük taşımacılığı, lojistik pastadan aldığı pay bakımından karayolu ve deniz taşımacılığının gölgesinde kalmaya devam ediyor. Bu durum, Avrupa’nın yeşil dönüşüm hedefleri kapsamında demiryollarının potansiyelini tam olarak kullanamadığına dair önemli sinyaller veriyor.
Yolcu Taşımacılığında Pandemi Sonrası Büyük Toparlanma
Eurostat’ın son raporuna göre, 2024 yılında AB genelinde iç hat demiryolu hizmetleri 8,3 milyar yolcu taşıyarak devasa bir hacme ulaştı. Uluslararası hatların da eklenmesiyle yolcu taşımacılığı 2023 yılına oranla %5,8 artarak 443 milyar yolcu-kilometre seviyesine yükseldi. Bu rakamlar, demiryolunun 2019 yılındaki pandemi öncesi seviyelerini geride bıraktığını ve net bir toparlanma sürecine girdiğini kanıtlıyor. Nüfusa oranlandığında, Avrupa’da kişi başına ortalama 958 km yurt içi tren yolculuğu yapıldığı görülüyor. Özellikle Macaristan, Avusturya ve Fransa, kişi başına düşen kullanımda liderliği üstlenirken; Yunanistan ve Romanya listenin son sıralarında yer alarak gelişim ihtiyacını ortaya koyuyor.
Yük Taşımacılığında Rekabetin Gerisinde Kalmak
Yolcu tarafındaki bu iyimser tablo, ne yazık ki yük taşımacılığında karşılık bulmuyor. 2023 verilerine göre, AB’deki toplam yük taşımacılığının yalnızca %5,5’i demiryolu ile gerçekleştirildi. Buna karşılık deniz taşımacılığı %67,4, karayolu taşımacılığı ise %25,3 gibi baskın paylara sahip. Demiryolunun yük taşımacılığındaki payı, 2013 yılındaki %5,7 seviyesinden 2020’de %5,2’ye kadar gerilemiş, son yıllarda ise ancak %5,5 seviyesine tutunabilmiştir. Bu veriler, demiryolunun endüstriyel lojistik akışlardaki ağırlığının henüz istenen seviyede olmadığını gösteriyor.
Ülkeler Arasındaki Keskin Farklılıklar
Demiryolu pazarında Almanya, 126 milyar ton-kilometre ile AB toplam yük hacminin %33,7’sini sırtlayarak mutlak liderliğini koruyor. Onu Polonya ve Fransa takip ediyor. Ancak ülkeler bazındaki değişim trendleri oldukça sarsıcı. Son on yılda Bulgaristan yük taşımacılığında %65, Hırvatistan ise %55,4 gibi muazzam artışlar kaydederken; Baltık ülkeleri adeta bir çöküş yaşıyor. Letonya %82, Estonya %81,7 ve Litvanya %58,7 oranındaki gerilemelerle demiryolu yük pazarında en keskin düşüşleri yaşayan ülkeler oldu. Sonuç olarak Avrupa demiryolları, bir yandan yolcu tarafında başarısını kutlarken, diğer yandan yük taşımacılığını karayolu ve denize karşı daha rekabetçi hale getirmenin yollarını arıyor.
