Türkiye’de Nisan ayında tarımsal ürünler piyasasında belirgin dalgalanmalar görüldü. Market raflarında 40 ürünün 18’inde fiyat artışı, 12’sinde düşüş yaşanırken; üreticide 31 üründen 10’unda artış, 12’sinde düşüş, 9’unda ise değişim kaydedildi. Girdi maliyetlerinde genel bir yükseliş olurken bazı kalemlerde azalmalar ortaya çıktı.
TZOB Genel Başkanı Şemsi Bayraktar tarafından aktarılan veriler, tüketici ile üretici arasındaki farkların bazı ürünlerde oldukça genişlediğini gösteriyor. Aşağıda nisan ayı verilerinin öne çıkan maddelerini ve etkileyen faktörleri bulabilirsiniz.
Market Fiyatlarındaki Öne Çıkan Değişimler
Marketlerde fiyatı en çok yükselen ürün yüzde 48,7 artışla yeşil soğan oldu. Bunu sırasıyla ıspanak (%29,9), kuru soğan (%29,2), nohut (%7,6) ve zeytinyağı (%7,5) izledi. Diğer taraftan en ciddi düşüşler patlıcanda gerçekleşti; patlıcan fiyatı %74,3 oranında geriledi. Patlıcandaki sert düşüşü salatalık (%53,7), sivri biber (%39,7), karnabahar (%24,2) ve kabak (%20,4) izledi. Ayrıca markette nisanda 9 ürünün fiyatında herhangi bir değişim olmadı.
Üretici Fiyatlarında Dalgalanma
Üretici cephesinde en büyük düşüş %64,7 ile patlıcan ürününde görüldü. Patlıcanı %61,1 ile sivri biber, %47,2 ile elma, %38,9 ile havuç ve %37,7 ile salatalık takip etti. En fazla artış ise %109,1 ile kuru soğan fiyatında yaşandı; bunu beyaz lahana (%42,4), patates (%31), limon (%25,5) ve karnabahar (%21) izledi.
Üretici ile Market Arasındaki Fiyat Farkları
Bayraktar’a göre üretici-market arasındaki makas en çok elmada genişledi; fiyat farkı %393,7 seviyesine ulaştı. Elmadan sonraki en yüksek farklar şunlar: havuç %329,9, yeşil soğan %245,3, marul %245,2, pırasa %242,4. Bu ürünlerde market fiyatları üretici fiyatlarının yaklaşık 3,4 ila 4,9 katı arasında değişti. Örnek verilecek olursa; üreticide 18,75 TL olan elma markette 92,58 TL’ye, üreticide 11 TL olan havuç markette 47,29 TL’ye ve üreticide 17,64 TL olan yeşil soğan markette 60,91 TL’ye satıldı.
Girdi Maliyetleri ve Enerji
Girdi kalemlerinde genel bir yükseliş gözlemlendi: gübre, besi ve süt yemi, elektrik ve tarım ilaçlarının maliyetleri artarken, akaryakıt grubundan mazotta aylık bazda düşüş kaydedildi. Bu değişimler üretim maliyetleri ve nihai fiyatlar üzerinde etkili olmaya devam ediyor.
Hava Koşullarının ve Hasatın Etkileri
Uzun süren yağışlar, soğan ve patateste çürümelere yol açarak rekolteyi azalttı ve fiyatları yukarı çekti. Çukurova bölgesinde yeni hasadın başlaması arzı kısmen artırsa da; aşırı yağışlar beyaz lahana, karnabahar ve ıspanak gibi ürünlerde arz daralmasına neden oldu. Buna karşılık elma ve havuçta talep düşüşü fiyatları aşağı yönlü etkiledi.
