Geçmiş kuşakların gökyüzüne bakıp kurduğu hayaller, günümüzde yörüngede aylarca kalan astronotlarla somut bir gerçeğe dönüştü. İnsanoğlu uzay boşluğunda seyahat etmeyi başarsa da bu yabancı ortamın insan biyolojisine uzun vadeli etkileri gizemini korumayı sürdürdü.
NASA da, bu gizem perdesini aralamak adına tıp tarihine geçen sıra dışı bir deneye imza attı. Genetik olarak birbirinin tıpatıp aynısı olan ikiz astronotlar Scott ve Mark Kelly, uzay ortamının insan vücudunu moleküler düzeyde nasıl şekillendirdiğini anlamak için benzersiz bir araştırmanın parçası oldu.
Araştırma kapsamında Scott Kelly, Uluslararası Uzay İstasyonu’nda kesintisiz 340 gün geçirirken, ikiz kardeşi Mark Kelly ise Dünya’da kalarak kontrol grubunu oluşturdu. İki yıl boyunca her iki kardeşten düzenli biyolojik örnekler toplayan uzmanlar, uzay seyahatinin bitiminde dikkat çekici verilere ulaştı. Scott’ın boyunun yer çekimsiz ortamda uzadığı, kas kütlesinin azaldığı ve Dünya’daki kardeşine kıyasla milisaniyelerle ölçülecek düzeyde daha yavaş yaşlandığı saptandı. Dönemin medyasında çıkan “DNA’sı tamamen değişti” iddialarının aksine, kardeşlerin genetik şifresi aynı kaldı; ancak genlerin çalışma ve kendini ifade etme biçimi köklü bir değişime uğradı. Astronotun yeryüzüne dönmesinin üzerinden altı ay geçmesine rağmen, bağışıklık sistemi ve DNA onarımıyla ilgili 811 geninin hala uzaydaki tepki modunda kaldığı gözlendi.
Telomerlerin şaşırtıcı tepkisi ve zihinsel performans
Çalışmanın en çarpıcı bulgusu ise yaşlanma sürecini kontrol eden ve kromozomların uçlarında yer alan telomer kapakçıklarında ortaya çıktı. İnsan yaşlandıkça kısalması beklenen bu koruyucu yapılar, Scott uzaydayken şaşırtıcı bir şekilde uzama gösterdi. Dünya’ya dönüşün ardından hızla eski boyutlarına dönen bu hücre bileşenleri, uzay ortamının yaşlanma biyolojisi üzerindeki geçici etkisini kanıtladı. Öte yandan madalyonun diğer yüzünde zihinsel süreçler yer alıyordu. Yeryüzüne ayak basan Scott’ın bilişsel hız ve doğruluk testlerindeki performansı belirgin şekilde düştü ve bu gerileme uzun süre devam etti.
Tek bir ikiz çifti üzerinde yürütülen bu çalışma, elde edilen verilerin genel bir insan biyolojisi kuralı mı yoksa Scott’ın bünyesine özel bir durum mu olduğunu netleştirmek için yeni araştırmalara da kapı açıyor. NASA, Mars gibi çok daha uzak hedeflere yapılacak yolculuklarda astronotları korumak için bu verileri temel bir rehber olarak kabul ediyor.
