Türk sinemasında bir dönem kapandı. Yeşilçam’ın toplumsal gerçekçi dönemi, asil duruşu ve sert ama adil bakışlarıyla özdeşleşen usta sanatçı Kadir İnanır, 77 yaşında yaşamını yitirdi. Sadece aşk filmlerinin jönü olmakla kalmayıp; ağalık düzenine, yoksulluğa, töreye ve sisteme başkaldıran karakterlere hayat veren İnanır, geride yüzlerce filmlik devasa bir miras bıraktı.
Kadir İnanır’ın sinema yolculuğu, aynı zamanda Türkiye’nin sosyolojik dönüşümünün de bir aynasıydı. O, yeri geldiğinde bir kamyon şoförü, yeri geldiğinde hakkını arayan bir ırgat, yeri geldiğinde ise gururlu bir eşkıya oldu. İşte sinemamızın “Kara Gözlü” devinin hafızalardan silinmeyecek, Türk sinema tarihine altın harflerle yazılmış en ikonik karakterleri…
1. SELVİ BOYLUM AL YAZMALIM (İLYAS)
Sinemanın en büyük sorusunu sorduran karakter: “Sevgi neydi? Sevgi emekti…” Cengiz Aytmatov’un eserinden uyarlanan filmde Kadir İnanır, aşkı ile gururu arasında sıkışan kamyon şoförü İlyas karakteriyle Türk sinema tarihinin en kült performanslarından birine imza attı.
2. TATAR RAMAZAN (RAMAZAN)
“Ben bu oyunu bozarım!” repliğiyle adalet arayışının simgesi haline gelen Tatar Ramazan, Kadir İnanır’ın toplumsal gerçekçi sinemadaki zirve noktalarından biridir. Hapishanedeki ağalık düzenine ve haksızlığa tek başına başkaldıran Ramazan, halkın bağrına bastığı bir kahraman oldu.
3. YILANLARIN ÖCÜ (KARA BAYRAM)
Fakir Baykurt’un ölümsüz eserinden Şerif Gören tarafından sinemaya uyarlanan filmde İnanır, köydeki hiyerarşiye ve haksızlığa direnen “Kara Bayram” karakteriyle parladı. Film, mülkiyet ve sınıf çatışmasını en çıplak haliyle ekrana taşımıştı.
4. BODRUM HAKİMİ (ÖMER)
Türkan Şoray ile başrolü paylaştığı bu unutulmaz dramda Kadir İnanır, adalet ile aşk arasında kalan, gururlu ve hüzünlü Ömer karakterine hayat verdi. İkilinin beyazperdedeki devleşen uyumu bu filmle bir kez daha tescillendi.
5. KARILAR KOĞUŞU (MURAT)
Kemal Tahir’in gözlemlerinden yola çıkan Halit Refiğ imzalı filmde Kadir İnanır, cezaevine düşen düşünce suçlusu bir yazarı (Murat) canlandırdı. İnanır’ın entelektüel ve sorgulayan karakterlerdeki başarısının en somut kanıtlarından biridir.
6. KATIRCILAR (ABDURRAHMAN)
Kadir İnanır’ın sistem eleştirisi yapan en sert filmlerinden biri. Kar altındaki kaçakçıların ve onlara eşlik eden askerlerin hayatta kalma mücadelesini anlatan filmde, İnanır’ın canlandırdığı Abdurrahman karakteri, sistemin çarkları arasında ezilen Anadolu insanının trajedisini yansıtır.
7. AMANSIZ YOL (HASAN)
Ömer Kavur’un yönettiği bu başyapıtta İnanır, geçmişinden kaçmaya çalışan ancak yollarda kendi kaderiyle yüzleşen eski bir tır şoförü olan Hasan’ı canlandırdı. Türk sinemasının en iyi yol hikayelerinden biridir.
8. BİR YUDUM SEVGİ (CEMAL)
Atıf Yılmaz’ın kadın özgürleşmesini ele aldığı bu öncü filmde Kadir İnanır, geleneksel erkek rolünün dışına çıkan, karakter kırılmaları yaşayan Cemal rolüyle izleyici karşısına çıktı ve sinemamızın dönüşümüne katkı sağladı.
9. MED CEZİR MANZARALARI (EROL)
90’lı yılların başında değişen Türkiye’yi ve yozlaşan değerleri anlatan filmde İnanır, gücü ve parayı elinde tutan ancak içsel bir boşluk yaşayan Erol karakteriyle, alışılagelmiş “delikanlı” imajının çok ötesinde, muazzam bir psikolojik oyunculuk sergiledi.
10. GÖNDERİLMEMİŞ MEKTUPLAR (CEM)
Yıllar sonra Türkan Şoray ile yeniden bir araya geldiği, sinemaya buruk bir selam çaktığı olgunluk dönemi eseri. Kadir İnanır, geçmişin hesaplaşmaları ve hiç eskimeyen bir aşkın hüznünü taşıyan Cem karakteriyle sinemaseverleri bir kez daha ağlatmıştı.
