Çin, nükleer füzyon alanındaki çalışmalarında önemli bir eşiği geride bıraktı. Ülkenin EAST (Deneysel Gelişmiş Süperiletken Tokamak) adı verilen “yapay güneş” reaktörü, yaklaşık 100 milyon santigrat derece plazma sıcaklığına ulaşarak dikkat çekici bir başarıya imza attı. Bu sıcaklık, Güneş’in çekirdeğindeki 15 milyon santigrat derecelik sıcaklığın yaklaşık 6 katı seviyesinde bulunuyor.
Hefei kentindeki tesiste elde edilen sonuç, ticari füzyon enerjisine giden yolda önemli bir teknik ilerleme olarak değerlendiriliyor. Uzmanlar, kontrollü nükleer füzyonun başarıya ulaşması halinde dünyanın enerji üretiminde köklü bir dönüşüm yaşanabileceğini belirtiyor.
GÜNEŞ’TEN DAHA SICAK
Güneş, merkezindeki hidrojen atomlarının devasa kütle çekim basıncı sayesinde birleşmesi ile enerji üretiyor. Dünya üzerinde ise bu doğal basıncı oluşturmak mümkün olmadığından, aynı füzyon reaksiyonunu başlatabilmek için plazmanın çok daha yüksek sıcaklıklara çıkarılması gerekiyor. Bu nedenle EAST reaktörünün ulaştığı 100 milyon derecelik sıcaklık, füzyon teknolojisinin temel gerekliliklerinden biri olarak görülüyor.
MANYETİK ALANLARLA KONTROL EDİLİYOR
EAST reaktörü, süper iletken mıknatıslar sayesinde oluşturulan güçlü manyetik alanlarla çalışıyor. Mutlak sıfıra yakın sıcaklıklarda soğutulan süper iletken bobinler, milyonlarca derecelik plazmayı reaktör duvarlarına temas ettirmeden adeta havada asılı tutuyor. Bu yöntem, füzyon reaktörlerinin en kritik mühendislik çözümlerinden biri olarak kabul ediliyor.
ÇİN YATIRIMLARINI HIZLANDIRDI
Çin’in nükleer füzyon teknolojisine her yıl 1,5 milyar doların üzerinde kaynak ayırdığı belirtiliyor. Ülke, füzyon teknolojileri alanındaki patent başvurularında da dünya liderleri arasında yer alıyor. Bu yatırımlar, Pekin’in geleceğin enerji teknolojilerinde küresel liderlik hedefinin önemli bir parçası olarak değerlendiriliyor.
Öte yandan ABD ve Avrupa ülkeleri de Fransa’da yapımı süren dünyanın en büyük tokamak projesi ITER kapsamında benzer hedefler doğrultusunda çalışmalarını sürdürüyor. Ancak Çin’in tek merkezden yürüttüğü yoğun yatırım politikası ve hızlı ilerleyen araştırmaları, küresel rekabeti daha da kızıştırmış durumda.
TİCARİ ELEKTRİK ÜRETİMİNE DAHA YOL VAR
Bilim insanları, ulaşılan sıcaklığın önemli bir kilometre taşı olduğunu ancak ticari füzyon santrallerine geçiş için aşılması gereken kritik engeller bulunduğunu vurguluyor.
Bunların başında plazmanın uzun süre kararlı şekilde kontrol altında tutulması ve reaktörün, plazmayı ısıtmak için harcadığından daha fazla enerji üretebilmesi geliyor. Bu “pozitif enerji dengesi” henüz ticari ölçekte hiçbir füzyon reaktöründe kalıcı olarak sağlanabilmiş değil.
Uzmanlara göre bu teknik sorunların aşılması halinde nükleer füzyon, karbon salımı oluşturmayan, uzun ömürlü radyoaktif atık üretmeyen ve yakıtı büyük ölçüde deniz suyundan elde edilebilen hidrojen izotoplarına dayanan temiz enerji kaynağı olarak dünyanın enerji sistemini kökten değiştirebilir.
