Süleyman Demirel Üniversitesi (SDÜ), 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş merkezli depremlerde demir yolu hatlarında meydana gelen S tipi ray burkulmalarını önlemeye yönelik yerli bir sismik güçlendirme sistemi geliştiriyor. TÜBİTAK ile AFAD’ın ortak yürüttüğü 1001 Ulusal Deprem Araştırmaları Programı (UDAP) kapsamında desteklenen proje, deprem sonrası da kullanılabilir demir yolu altyapısı oluşturmayı hedefliyor.
Depreme Dayanıklı Milli Travers Tasarlanıyor
Proje kapsamında yalnızca ray burkulmalarını önleyecek bir üstyapı sistemi değil, aynı zamanda Türkiye’nin iklim koşulları, yük taşımacılığı ve yüksek hızlı tren işletmeciliğine uygun ilk milli travers tasarımı da geliştiriliyor.
SDÜ Rektörü Prof. Dr. Mehmet Saltan, üniversitedeki Ulaştırma Laboratuvarı’nın sahip olduğu ileri teknolojik altyapıyla ulaştırma alanında Türkiye’nin önemli araştırma merkezlerinden biri olduğunu belirtti. Laboratuvarda kullanılan bazı test cihazlarının dünyada sayılı merkezlerde bulunduğunu ifade eden Saltan, bazı sistemlerin ise tamamen üniversite bünyesinde geliştirildiğini söyledi.
Türkiye’nin bugüne kadar farklı ülkelerin şartlarına göre tasarlanmış traversleri kullandığını hatırlatan Saltan, geliştirilen yeni travers geometrilerinin test sürecinin büyük ölçüde tamamlandığını ve Türkiye’ye özgü ilk milli traversin hayata geçirilmesinin hedeflendiğini kaydetti.
Deprem Sonrası Ulaşımı Sürdürecek Sistem
Kahramanmaraş depremlerinde demir yolu hatlarında ciddi hasarlar meydana geldiğini hatırlatan Saltan, özellikle raylarda oluşan S tipi burkulmaları önlemeye yönelik çalışmaların hız kazandığını söyledi.
Geliştirilen yeni demir yolu üstyapısının deprem sonrasında da güvenli şekilde kullanılabilecek hatların oluşturulmasına katkı sağlayacağını belirten Saltan, projenin son aşamaya ulaştığını ifade etti.
Projede görev alan SDÜ Kalite Koordinatörlüğü Öğretim Görevlisi Dr. Ferhat Çeçen ise depremler sonrasında bazı demir yolu hatlarının hizmet dışı kalmasının ulaşım ve lojistik açısından önemli sorunlara yol açtığını vurguladı.
Üç Boyutlu Yazıcılarla Prototip Üretildi
Türkiye’nin yaklaşık 170 yıllık demir yolu geçmişine rağmen kendine özgü bir travers tasarımına sahip olmadığını belirten Çeçen, proje kapsamında üç boyutlu yazıcılarla üretilen prototipler üzerinde kapsamlı testler gerçekleştirdiklerini söyledi.
Bilgisayar destekli analizler ve laboratuvar deneyleri sonucunda hem deprem etkilerine hem de tren yüklerine karşı daha dayanıklı yeni travers geometrileri geliştirdiklerini ifade eden Çeçen, amaçlarının deprem sonrasında da hizmet vermeyi sürdürebilen ve ray burkulmalarını engelleyen yeni nesil bir demir yolu üstyapısı ortaya koymak olduğunu dile getirdi.
Karbon Fiber Takviyeli Sisteme Patent Başvurusu
20 Şubat 2025’te başlayan ve TÜBİTAK-AFAD tarafından desteklenen proje kapsamında geliştirilen “Karbon Fiber Takviyeli Demiryolu Üstyapısı Sismik Güçlendirme Yöntemi” için Türk Patent ve Marka Kurumu’na patent başvurusu yapıldı.
Araştırma sürecinde biri uluslararası SCI Q1 kapsamındaki bilimsel dergide, diğeri ise TR Dizin’de yer alan akademik dergide olmak üzere iki bilimsel makale yayımlandı.
Projenin tamamlanmasıyla birlikte deprem sırasında ray hasarını azaltacak özgün bir yöntemin dünya demir yolu literatürüne kazandırılması ve afet sonrasında hizmet vermeye devam edebilen daha güvenli demir yolu hatlarının geliştirilmesi hedefleniyor.
