ABD’nin Seattle kentindeki toplu taşıma kurumu Sound Transit, Link hafif raylı sisteminde uzun süredir uygulanan açık giriş modelini değiştirmeye hazırlanıyor. Kurumun Yönetim Kurulu, ağın en yoğun kullanılan noktalarındaki istasyonlarda ücret kapılarının kurulmasını öngören pilot programı onayladı.
27 Ağustos’ta alınan kararla birlikte, 14 Link istasyonuna kadar ücret kapısı kurulmasının önü açıldı. Yaklaşık 87 milyon dolarlık istasyon yenileme programı kapsamında yürütülecek çalışmaların 2029-2030 yılları civarında tamamlanması hedefleniyor.
Sound Transit, ücret kapılarının uygulanmasıyla birlikte bilet gelirlerinin artırılmasını ve istasyonlardaki ödeme kontrolünün güçlendirilmesini amaçlıyor.
14 İstasyonda Pilot Uygulama Başlayacak
Sound Transit Yönetim Kurulu, 27 Ağustos’taki toplantısında ücret kapısı pilot programına onay verdi. Yönetim kurulu ayrıca, CEO Dow Constantine tarafından yürütülecek çalışmalar kapsamında tasarım sözleşmeleri ve kamuoyu bilgilendirme faaliyetleri için 6 milyon dolarlık bütçe tahsis edilmesini oy birliğiyle kabul etti.
Program, Link ağındaki yoğun kullanılan istasyonlara odaklanacak. İlk listede Seattle’da Northgate ile International District/Chinatown arasındaki dokuz istasyonun yanı sıra Lynnwood City Center, SeaTac/Airport, Federal Way Downtown, Bellevue Downtown ve Redmond Downtown bulunuyor.
Sound Transit, seçilen istasyonların Link kullanımında önemli bir paya sahip olduğunu belirtiyor. Hesaplamalara göre yolcuların yaklaşık yüzde 85’i, yolculuklarının başlangıç veya bitiş noktasında bu istasyonlardan birini kullanıyor.
Link 2009’dan Bu Yana Turnikesiz İşliyor
Link hafif raylı sistemi, 2009 yılında hizmete girdiğinden bu yana istasyonlarda fiziksel ücret kapısı kullanılmadan işletiliyor.
Mevcut sistemde yolcular istasyonlara serbestçe giriş yapabiliyor ve geçerli bir ödeme belgesine sahip olmaları bekleniyor. Zaman zaman yapılan bilet kontrolleri ise ödeme yapılmadan seyahat edilmesini tamamen engellemiyor.
Sound Transit’in son personel raporlarında, yolcuların yaklaşık üçte birinin ücret ödemeden seyahat ettiği belirtiliyor. Kurum, bu durumun bilet gelirleri açısından önemli bir kayıp oluşturduğunu değerlendiriyor.
Link’in ilk yıllarında ağın daha küçük olması ve bazı istasyonların cadde seviyesinde bulunması, açık giriş modelinin tercih edilmesinde etkili olmuştu. Portland MAX, Denver RTD, Phoenix Valley Metro, Dallas DART, Minneapolis METRO ve San Diego Tramvayı gibi bazı Kuzey Amerika sistemlerinde de benzer yöntemler uygulanıyor.
Önceki Hesaplamalarda Ücret Kapıları Ekonomik Bulunmamıştı
Sound Transit’in geçmiş dönemde yaptırdığı bazı araştırmalarda, ücret kapılarının maliyetinin sağlanması beklenen ek bilet gelirinden daha yüksek olacağı sonucuna ulaşılmıştı.
Ancak Link ağının büyümesiyle birlikte kurumun mali değerlendirmesi değişti. Sound Transit’in 2026 başlarında yayımlanan uygulama çalışmasına göre ücret kapılarının kurulması artık ekonomik açıdan daha anlamlı hale geldi.
Kurum, sermaye ve işletme maliyetlerinin uygulamanın başlamasından yaklaşık iki ila üç yıl sonra başa baş noktasına ulaşabileceğini tahmin ediyor.
Üç farklı senaryoya ilişkin ön değerlendirmelerde ise yıllık net bilet gelirindeki potansiyel artışın 32,8 milyon dolar ile 82,7 milyon dolar arasında değişebileceği hesaplandı.
Bilet Gelirleri İşletme Maliyetleri Açısından Kritik
Sound Transit açısından ücret kontrolünün güçlendirilmesinin temel nedenlerinden biri bilet gelirlerini artırmak. Kurumun politikaları, bilet gelirlerinin işletme giderlerinin belirli bir bölümünü karşılamasını öngörüyor.
Link için belirlenen bilet geliri karşılama hedefi yüzde 22 seviyesinde bulunuyor. Ancak Sound Transit’in bu yılki 3,3 milyar dolarlık bütçesinde bilet gelirlerinin yalnızca yaklaşık yüzde 2,6’lık bir pay oluşturması bekleniyordu.
Bilet gelirleri halen trenlerin işletme maliyetlerinin yaklaşık yüzde 12’sini karşılıyor. Kurumun 1990’larda belirlediği yüzde 40’lık işletme maliyeti karşılama hedefi ise 2010’ların sonlarında bu seviyeye yaklaşmıştı.
Yeni ücret kapıları, kurumun artan işletme maliyetleri ve finansman baskıları karşısında gelirlerini güçlendirme araçlarından biri olarak değerlendiriliyor.
İstasyon Listesi Değişebilir
Pilot uygulama için oluşturulan 14 istasyonluk liste henüz kesinleşmiş durumda değil. WSP Engineering tarafından haziran ayında hazırlanan değerlendirmede, Redmond Downtown istasyonundaki ücret kapılarının maliyetlerini karşılamasının beklenmediği ve bu nedenle listenin yeniden değerlendirilmesi önerilmişti.
Buna karşılık spor etkinlikleri sırasında yolcu yoğunluğunun yüksek olduğu Stadium Station’ın listeye dahil edilmesi de gündeme geldi. Ancak Sound Transit personeli bu öneriyi kabul etmedi.
Kurum sözcüsü Rachelle Cunningham, Stadium Station’da ücret kapılarının sağlıklı şekilde çalışabilmesi için tente gibi ilave yapısal düzenlemelere ve özel etkinlik yönetimine ihtiyaç duyulacağını belirtti.
İstasyonun yüzey seviyesindeki yapısının da güvenlik açısından sorun yaratabileceği değerlendirildi. Büyük spor organizasyonları sonrasında oluşabilecek kalabalıkların raylara taşması veya bazı yolcuların ücret kapılarını aşmaya çalışması, istasyonda ek risk oluşturabilecek unsurlar arasında gösterildi.
Cadde Seviyesindeki İstasyonlar Daha Önce Tartışılmıştı
Ücret kapılarının kullanılmamasına ilişkin ilk kararların arkasında da benzer güvenlik endişeleri bulunuyordu.
Rainier Valley’deki üç ve SoDo bölgesindeki iki cadde seviyesindeki istasyonun ücret kontrolü açısından uygun olmadığı değerlendirilmişti. Yetkililer, bu noktalarda ücret ödemekten kaçınmaya çalışan kişilerin ray hattına ulaşabilmesinin ek güvenlik sorunları doğurabileceğine dikkat çekmişti.
Sound Transit, o dönem Portland Tri-Met’in yer üstü hatlarında kullanılan tasarım özelliklerinden de yararlanmıştı.
Ancak Kuzey Amerika’daki bazı toplu taşıma kuruluşları zaman içerisinde yaklaşımlarını değiştirdi. Vancouver SkyTrain açık girişlerden kontrollü giriş sistemine geçerken, BART ve Washington DC Metrosu mevcut ücret kapılarını daha yüksek ve aşılması zor modellerle yenilemeye başladı. Los Angeles Metro da yer altı istasyonlarında ve cadde seviyesinden ayrılmış hafif raylı duraklarda ücret kapıları kullanıyor.
Ücret Kapılarının Başka Faydaları Da Araştırılacak
Sound Transit, ücret kapılarından beklenen kazanımın yalnızca bilet gelirleriyle sınırlı olmadığını belirtiyor.
Kurum, benzer sistemleri kullanan bazı ulaşım kuruluşlarının yolcu deneyimi, güvenlik, temizlik, yönlendirme ve kalabalık yönetimi açısından da olumlu sonuçlar bildirdiğini aktarıyor.
SEPTA, BART, Los Angeles Metro ve New York MTA gibi kuruluşların pandemi sonrası dönemde ücret kullanımındaki düşüşlere karşı ücret kapısı yatırımlarını artırdığı belirtiliyor.
BART’ın ayrıca vandalizm ve suç olaylarında önemli azalmalar bildirdiği ifade edilirken, Sound Transit de Link’te ücret kapılarının benzer sonuçlar sağlayıp sağlamadığını pilot dönem boyunca ölçmeyi planlıyor.
Yolcular Kartlarını Giriş Ve Çıkışta Okutacak
Ücret kapılarının tasarımı henüz kesinleşmiş değil. Sound Transit, ilk aşamada alternatif tasarımları değerlendirecek ancak kapıların en az 5 fit, yani yaklaşık 1,5 metre yüksekliğinde olması öngörülüyor.
Yeni sistemde yolcular istasyona girerken ORCA kartlarını veya biletlerini okutacak. Kapılı bir istasyondan çıkarken de kart ya da biletin yeniden okutulması gerekecek.
Kurum, açık istasyondan giriş yaptıktan sonra kapılı istasyondan çıkan yolcuların yalnızca yolculuk sırasında ödeme işlemini tamamlamamış olmaları durumunda ücretlendirmeyle karşılaşacağını belirtiyor.
Kapılı istasyonların Ücretli Bölge alanlarında bilet makineleri de bulunacak.
Erişilebilirlik İçin Daha Geniş Kapılar Kullanılacak
Fiziksel ücret engellerinin kurulması, daha önce turnikesiz sistemin karşılaşmadığı yeni erişilebilirlik sorunlarını da beraberinde getiriyor.
Sound Transit, ücret kapılarının tasarımında Engelli Amerikalılar Yasası (ADA) kapsamındaki erişilebilirlik şartlarını dikkate alacak. Tekerlekli sandalye kullanan yolcular için daha geniş geçiş noktaları oluşturulması planlanıyor.
Sound Transit Planlama ve Politika Direktörü Margaret Cederoth, diğer sistemlerde daha geniş kapılar ve kapı çalışma ayarlarının erişilebilirlik sorunlarını azaltabildiğini belirtti.
Kurum, yalnızca fiziksel erişilebilirliği değil, genç yolcuların, indirimli ücret hakkına sahip kişilerin ve mevcut biletleme araçlarına sahip olmayan yolcuların ihtiyaçlarını da değerlendirecek.
Genç Ve Düşük Gelirli Yolcular İçin Yeni Düzenlemeler Gündemde
Ücretsiz seyahat edebilen genç yolcuların, kapılı istasyonlardan çıkış yapabilmeleri için ORCA kartına ihtiyaç duyabileceği belirtiliyor.
Ayrıca standart ücret yerine 1 dolarlık indirimli ücret ödeyen düşük gelirli yolcular için daha fazla indirimli kartın temin edilmesi yönünde çalışmalar yürütülüyor.
Sound Transit, istasyonlarda yolculara rehberlik etmek amacıyla servis personelinin de görev yapmaya devam edeceğini belirtiyor. Özellikle trenlerden inen yolcuların bilet makinelerine yönlendirilmesi ve yeni sisteme uyum sağlanması için çalışan desteğine ihtiyaç duyulacak.
Eşitlik Konusunda Veri Eksikliği Bulunuyor
Sound Transit Yönetim Kurulu üyeleri, ücret kapılarının toplu taşımaya bağımlı gruplar üzerindeki etkilerini de gündeme getirdi.
King County Yöneticisi ve Sound Transit Yönetim Kurulu üyesi Girmay Zahilay, gençler, evsizler, belgesiz kişiler veya banka hesabı bulunmayan yolcular açısından sistemin nasıl sonuçlar doğuracağını sordu.
Sound Transit Güvenlik ve Ücretlendirme Direktörü Brian de Place ise Vancouver ve Los Angeles gibi sistemlerin ücret kapılarını yıllar önce kurması nedeniyle bu konuda yeterli tarihsel verinin bulunmadığını belirtti.
Kurum, pilot uygulama başladıktan sonra eşitlik, erişilebilirlik ve yolcu deneyimine ilişkin göstergeleri düzenli olarak takip etmeyi planlıyor.
Pilot Uygulama 2034’e Kadar İzlenecek
27 Ağustos’ta alınan karar, 14 istasyonun tamamına ücret kapılarının kesin olarak kurulacağı anlamına gelmiyor. Sound Transit yönetimi, programın ilerleyişine göre uygulamayı değiştirme veya durdurma imkanlarını da koruyor.
Kurumun, pilot uygulamanın hedef ve performans ölçütlerini içeren kapsamlı bir Ücret Kontrol Noktası Pilot Uygulama Değerlendirme Çerçevesi hazırlaması bekleniyor. Bu çerçevenin 2027 yılının sonuna kadar Yönetim Kurulu’nun onayına sunulması planlanıyor.
Ücret kapıları devreye girdikten sonra yaklaşık bir, üç ve beş yıllık dönemlerde performans değerlendirmeleri yapılacak. Yönetim Kurulu bu sonuçlara göre sistemi sürdürme, değiştirme, genişletme veya sonlandırma konusunda karar verebilecek.
Kurulumun 2029-2030’da Tamamlanması Hedefleniyor
Sound Transit, şimdi 1. ve 2. hatlarda belirlenen istasyonlarda tasarım, tedarik, üretim ve montaj süreçlerini başlatacak.
Ücret kapılarının kurulmasının 2029-2030 yılları civarında tamamlanması hedefleniyor. Ancak pilot uygulamanın kendisinin daha uzun süre devam etmesi ve yaklaşık 2034 yılına kadar sonuçlarının izlenmesi planlanıyor.
Bu nedenle önümüzdeki dönemde Link yolcuları açısından yalnızca yeni bir ücret ödeme sistemi değil, istasyonların kullanım biçimini değiştirecek kapsamlı bir dönüşüm süreci yaşanacak.
Sound Transit’te Açık Giriş Dönemi Sona Yaklaşıyor
2009’dan bu yana turnikesiz çalışan Link hafif raylı sisteminde ücret kapılarının devreye alınması, Sound Transit açısından önemli bir işletme değişikliği olacak.
Kurum bir yandan bilet gelirlerini artırmayı ve ücret kaçaklarını azaltmayı, diğer yandan güvenlik, kalabalık yönetimi ve yolcu deneyiminde iyileşme sağlamayı hedefliyor.
Bununla birlikte erişilebilirlik, düşük gelirli yolcular ve toplu taşıma sistemine bağımlı gruplar üzerindeki etkilerin de pilot uygulamanın başarısında belirleyici olması bekleniyor. Sound Transit, 2029-2030 döneminde kurulması planlanan sistemin sonuçlarını birkaç yıl boyunca izleyerek Link ağında ücret kapılarının kalıcı hale gelip gelmeyeceğine karar verecek.
