Avustralya’nın Victoria eyaletinde toplu taşıma ücretlerine yansıtılan yüzde 1 oranındaki Banliyö Demiryolu Hattı (SRL) vergisinin kaldırılması planlanıyor. SRL East projesinin finansmanına katkı sağlaması amacıyla uygulamaya konulan verginin, kamuoyuna yeterince açıklanmadan toplu taşıma finansmanında kullanıldığı ortaya çıktı.
Victoria Başbakanı Ben Carroll, verginin oluşturulması ve uygulanması sürecinde yeterli şeffaflığın sağlanmadığını belirterek uygulamanın sona erdirilmesi için harekete geçti. Kararın yürürlüğe girmesi için Bakanlar Kurulu’nun onayı gerekiyor. Verginin kaldırılması, eyalet bütçesindeki mali baskının daha da artmasına yol açacak.
Vergi yolculara ayrı kalem olarak açıklanmadı
Yüzde 1’lik SRL vergisi Ocak 2025’te toplu taşıma ücretlerine dahil edildi. Ancak yolculara söz konusu kesintinin ayrı bir vergi olarak uygulandığı bildirilmedi. Artış, enflasyona bağlı yıllık toplu taşıma ücret düzenlemelerinin içerisinde gösterildi.
Verginin 2062 yılına kadar yaklaşık 8 milyar Avustralya doları gelir sağlaması öngörülüyordu. Bu tutarın yaklaşık 4,8 milyar dolarının SRL projesinin finansmanına aktarılması planlanmıştı. Bugüne kadar ise uygulamadan yaklaşık 6,5 milyon dolar gelir elde edildi.
Başbakan Carroll, söz konusu düzenlemenin ilk kez 2021 yılında onaylandığı dönemde toplu taşımadan sorumlu bakandı. Ancak verginin hazırlanması ve uygulanması sürecinde yer almadığını savunan Carroll, konuyla ilgili ne zaman bilgi sahibi olduğunu açıklamadı.
Carroll, hükümetin şeffaflık konusunda daha farklı hareket edeceğini belirterek, kamuoyunun bilgisi dışında uygulanan bir ücretlendirme mekanizmasının kabul edilemeyeceğini ifade etti.
Bakanlar da vergiden haberdar olmadıklarını söyledi
SRL vergisinin uygulanmaya başladığı dönemde toplu taşımadan sorumlu bakan olan Başbakan Yardımcısı Gabrielle Williams da ücret artışlarının ayrıntılarını açıklarken verginin ayrıca belirtilmediğini söyledi.
Williams, bilet fiyatlarındaki artışın nasıl yapılandırıldığına ilişkin kararın bütçe ve finans komitesi tarafından alındığını bilmediğini, bu durumdan ancak son günlerde haberdar olduğunu belirtti.
2026 yılında dört ay boyunca SRL’den sorumlu bakanlık görevini yürüten Nick Staikos da vergi uygulamasını Victoria Sayıştay Başkanlığı’nın raporunu okuduktan sonra öğrendiğini açıkladı.
Yaşanan gelişmelerin ardından Carroll, eyalet bürokrasisine toplu taşıma ücretlerinde kamuoyuna açıklanmadan uygulanan başka benzer kesintilerin bulunup bulunmadığını araştırma talimatı verdi.
SRL East projesinde maliyet baskısı büyüyor
Verginin kaldırılması kararı, SRL East projesinin maliyeti ve kapsamının yeniden tartışıldığı bir döneme denk geldi.
Cheltenham ile Box Hill arasında inşa edilmesi planlanan hattın tahmini maliyeti, hükümetin açıkladığı son tasarruflarla 34,5 milyar Avustralya dolarından 33,3 milyar dolara indirildi. Hükümet, proje kapsamındaki bazı unsurların çıkarılmasıyla yaklaşık 1 milyar dolarlık tasarruf sağlandığını açıkladı.
Bununla birlikte Victoria Sayıştay Başkanlığı’nın incelemesi, projede bazı aktarma noktalarının başlangıçtaki toplam maliyet hesabına tam olarak dahil edilmediğini ortaya koydu.
Glen Waverley ve Box Hill’deki planlanan aktarma merkezlerinin yanı sıra çok katlı otopark projesi de kapsamdan çıkarılan unsurlar arasında yer aldı.
Aktarma merkezlerinin maliyeti tartışma konusu oldu
Sayıştay denetimine göre Cheltenham, Glen Waverley ve Box Hill’deki aktarma düzenlemelerinin toplam maliyeti yaklaşık 1,7 milyar dolar seviyesindeydi. Buna karşın proje bütçesinde bu kalemler için yalnızca 104 milyon dolarlık bir tutar bulunuyordu.
SRL yetkilileri, söz konusu unsurların onaylanmış projenin zorunlu parçaları olmadığını ve gelecekte değerlendirilebilecek ilave seçenekler olarak ele alındığını savundu.
Glen Waverley’de planlanan çok katlı otoparkta da benzer bir maliyet farkı ortaya çıktı. Tesisin son tahmini maliyeti 137 milyon dolar olurken, proje bütçesinde bu yapı için 84 milyon dolar ayrılmıştı.
Denetim, hükümet yetkililerinin Glen Waverley ile Box Hill arasında ek bir aktarma seçeneğinden vazgeçmeyi aylar öncesinden değerlendirdiğini de ortaya koydu.
SRL East’in finansman açığı büyüyebilir
Victoria hükümeti, teknik incelemeler yoluyla projede ilave tasarruflar sağlamayı hedefliyor. Ancak hükümet, bazı tasarruf kalemlerinin ayrıntılarını ticari gizlilik gerekçesiyle açıklamadı.
Sayıştay incelemesi, SRL Authority tarafından beklenmedik risklere karşı oluşturulan 9,5 milyar dolarlık ihtiyat bütçesinin önemli bir bölümünün de şimdiden kullanıldığını ortaya koydu. Carroll ayrıca SRL Authority’nin de kapatılacağını açıkladı.
VAGO, SRL East projesinin hem planlanan takvim içinde hem de mevcut bütçe sınırları içerisinde tamamlanmasının olası olmadığı sonucuna vardı. Victoria hükümeti ise denetim raporundaki bu değerlendirmeyi kabul etmeyerek gerekli önlemlerin alındığını savundu.
Verginin kaldırılması finansman planını değiştirecek
SRL East için oluşturulan finansman modeli üç temel kaynağa dayanıyordu. Victoria bütçesi, Avustralya Federal Hükümeti ve değer yakalama mekanizmalarının her birinden yaklaşık 11,5 milyar dolar sağlanması öngörülüyordu.
Sayıştay raporunda, toplu taşıma ücretlerine yansıtılan SRL vergisinin değer yakalama gelirleri içerisinde en önemli kaynaklardan biri olması beklendiği belirtildi.
Haziran 2026 itibarıyla Federal Hükümet, Victoria’nın talep ettiği yaklaşık 11,5 milyar dolarlık katkının 6 milyar dolarını taahhüt etmişti. Böylece onaylanmış proje finansmanı açısından yaklaşık 5,5 milyar dolarlık açık bulunuyordu.
Verginin kaldırılmasıyla 37 yıllık dönemde yaklaşık 8 milyar dolarlık beklenen gelir kaynağı da ortadan kalkacak. Bu miktarın 4,8 milyar dolarının doğrudan SRL projesine aktarılması planlandığından, Victoria hükümetinin söz konusu finansman açığını nasıl kapatacağı önem kazanıyor.
Başbakan Carroll ise verginin kaldırılmasının ardından ortaya çıkacak gelir kaybının nasıl telafi edileceğine ilişkin henüz ayrıntılı bir plan açıklamadı.
